Οι απαρχές της επαγγελματικής εγκατάστασης του οδοντιάτρου-δημιουργία του οδοντιατρείου.

Χειροκίνητος τροχός τύπου τόξου για κοπή από την πραγματεία Le Chirurgien Dentiste του Piere Fouchard.

 Το οδοντιατρείο, ως ξεχωριστός και οργανωμένος χώρος παροχής οδοντιατρικών υπηρεσιών, άρχισε να διαμορφώνεται τον 19ο αιώνα, όταν η οδοντιατρική άρχισε σταδιακά να απομακρύνεται από την πρακτική των κουρέων και κάθε άλλου είδους εμπειρικών και έγινε επιστημονικό επάγγελμα. Το οδοντιατρείο ως ειδικός χώρος με κατάλληλο εξοπλισμό για την εκτέλεση οδοντιατρικών πράξεων, έγινε απαραίτητο με την εισαγωγή της οδοντιατρικής καρέκλας, του τροχού, νέων υλικών και σύνθετων μεθόδων χρήσης τους, των εργαλείων αποστείρωσης και αργότερα των ακτινογραφιών. Ο λόγος που δημιουργήθηκε το οδοντιατρείο ήταν η ανάγκη για έναν σταθερό, υγιεινό και πλήρως εξοπλισμένο και οργανωμένο χώρο όπου θα μπορούσαν να πραγματοποιούνται πολυπλοκότερες και ασφαλέστερες θεραπείες, με κατάλληλες συνθήκες εργασίας για τον γιατρό αλλά και για τον ασθενή. Κάτι ανάλογο δεν ήταν αναγκαίο κατά το παρελθόν με τον περιορισμένο οδοντιατρικό εξοπλισμό ο οποίος απαιτείτο και περιορίζονταν  σε μερικά μόνο εργαλεία, το μικρό φάσμα των οδοντιατρικών πράξεων  και με  την τάση ο οδοντίατρος, όπως και ο γιατρός, να πηγαίνει στον ασθενή και όχι το αντίθετο.

Πελεκάνος για την εξαγωγή δοντιών από την πραγματεία Le Chirurgien Dentiste του Piere Fouchard.

Από τα μέσα λοιπόν του  19ου  αιώνα και μετά, η ανάγκη για οργάνωση ενός σταθερού και εξειδικευμένου χώρου εργασίας για τον οδοντίατρο προέκυψε από μια σειρά επαγγελματικών, επιστημονικών, οικονομικών και κοινωνικών παραγόντων. Σε επαγγελματικό επίπεδο, η οδοντιατρική εξελίχθηκε σε ανεξάρτητη και αναγνωρισμένη ιατρική  ειδικότητα, γεγονός που απαιτούσε συγκεκριμένες προδιαγραφές άσκησης του επαγγέλματος, ξεχωριστές από την ιατρική πρακτική. Η ύπαρξη οργανωμένου ιατρείου εξασφάλιζε κύρος, επαγγελματική ταυτότητα και συνέβαλε στη θεσμοθέτηση κανόνων δεοντολογίας και ποιότητας υπηρεσιών. Από επιστημονική άποψη, η πρόοδος της τεχνολογίας και η εμφάνιση νέων εργαλείων, μηχανημάτων και τεχνικών —όπως η χρήση αναισθησίας, οι μηχανικές τροχοί και στη συνέχεια ο ηλεκτρικός εξοπλισμός— καθιστούσαν αναγκαίο έναν ειδικά διαμορφωμένο χώρο τόσο για την ορθή λειτουργία του εξοπλισμού όσο και για την ασφάλεια του ασθενούς. Επιπλέον, η αυξανόμενη σημασία της υγιεινής, της αποστείρωσης και της πρόληψης λοιμώξεων απαιτούσε σταθερές, ελεγχόμενες συνθήκες εργασίας.

Σε οικονομικό επίπεδο, ο σταθερός οδοντιατρικός χώρος επέτρεψε τη συστηματική παροχή υπηρεσιών και τη δημιουργία σταθερού κύκλου ασθενών, βελτιώνοντας τη βιωσιμότητα και την ανάπτυξη του επαγγέλματος. Το οργανωμένο ιατρείο λειτούργησε επίσης ως επένδυση, καθώς η απόκτηση και χρήση εξειδικευμένου εξοπλισμού οδηγούσε σε ανώτερης ποιότητας οδοντιατρικές υπηρεσίες και συνεπώς, σε μεγαλύτερη οικονομική απόδοση.

Διαφόρων ειδών προσθετικές κατασκευές από την πραγματεία Le Chirurgien Dentiste του Piere Fouchard.

Τέλος, σε κοινωνικό επίπεδο, η άνοδος της αστικής ζωής, η βελτίωση του βιοτικού επιπέδου και η ενίσχυση της κοινωνικής ευαισθησίας προς την υγεία δημιούργησαν αυξημένη ζήτηση για πιο ασφαλείς, οργανωμένες και αξιόπιστες υπηρεσίες υγείας. Ο οδοντιατρικός ασθενής,  ανέμενε πλέον όχι απλώς έναν τεχνίτη, αλλά έναν επιστήμονα σε κατάλληλο χώρο, εξοπλισμό και περιβάλλον. Έτσι, οι κοινωνικές αντιλήψεις για την υγιεινή, την αξιοπιστία και τον επαγγελματισμό ενίσχυσαν ακόμη περισσότερο τη μετάβαση σε σταθερά οργανωμένα οδοντιατρεία. Συνολικά, ο σταθερός χώρος εργασίας αποτέλεσε το αποτέλεσμα μιας ευρύτερης πορείας επαγγελματοποίησης και εκσυγχρονισμού της οδοντιατρικής, η οποία αντανακλούσε τις ανάγκες και τις προσδοκίες της κοινωνίας της εποχής.

Σύμφωνα με κάποιους ιστορικούς της οδοντιατρικής, η πρώτη αναφορά σχετικά με την οργάνωση του οδοντιατρείου, βρίσκεται στο έργο του Charles Allen στην Αγγλία, ο οποίος στην πραγματεία του, The Operator for the Teeth (1685),περιέγραψε για πρώτη φορά βασικές απαιτήσεις για το δωμάτιο εργασίας, την ανάγκη για σταθερή καρέκλα και την προσεκτική φύλαξη των εργαλείων. Εντούτοις όμως ανατρέχοντας στο πλήρες κείμενο της πραγματείας του Allen, δεν βρήκαμε ανάλογες αναφορές. Πιθανώς ο σωβινισμός κάποιων  ιστοριογράφων,  επενέβη σε αυτό το σημείο.(1)

Ορθοδοντικά μηχανήματα από την πραγματεία,Essai sur les maladies des dents, του Robert Bunon.

Οι Γάλλοι χειρουργοί οδοντίατροι ήταν οι πρώτοι, με πρωτοπόρο τον Pierre Fauchard το 1728, που πρότειναν με σαφήνεια τόσο την ανάγκη όσο και τον τρόπο συγκρότησης ενός οργανωμένου οδοντιατρείου, επειδή ολόκληρη η γαλλική ιατρική και κοινωνική πραγματικότητα του 18ου  αιώνα δημιούργησε τις ιδανικές προϋποθέσεις για να γεννηθεί αυτή η ιδέα. Η Γαλλία διέθετε ήδη από τον 17ο  αιώνα ένα από τα πιο ανεπτυγμένα συστήματα χειρουργικής εκπαίδευσης στην Ευρώπη. Η χειρουργική ήταν διακριτό επάγγελμα, οργανωμένο σε σχολές και συντεχνίες, με αυστηρή εκπαίδευση, συγκεκριμένη τεχνική παιδεία και έμφαση στη χρήση και την οργάνωση των εργαλείων. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η οδοντιατρική αντιμετωπιζόταν ως κλάδος της χειρουργικής, όχι ως τυχαία πρακτική, και έτσι μια μερίδα Γάλλων οδοντίατρων εγκατεστημένων σε μεγάλες πόλεις, υιοθέτησαν εξαρχής τις ίδιες αρχές ορθολογικής οργάνωσης: της πρακτικής του επαγγέλματός τους. Καθαριότητα, σωστή ταξινόμηση των εργαλείων, κατάλληλη διαρρύθμιση του χώρου και λειτουργική διάταξη του εξοπλισμού.

Παράλληλα, ο γαλλικός Διαφωτισμός προώθησε μια κουλτούρα συστηματοποίησης της γνώσης και των επαγγελμάτων. Ήταν η εποχή των μεγάλων εγχειριδίων, των εγκυκλοπαιδειών και της τεχνικής περιγραφής κάθε πρακτικής με μεθοδικό και ταξινομικό τρόπο. Ακριβώς στο ίδιο πνεύμα, ο Pierre Fauchard και οι διάδοχοί του δεν περιορίστηκαν στο να περιγράψουν τεχνικές θεραπείας, αλλά  θεώρησαν απαραίτητο να εξηγήσουν επίσης πώς πρέπει να οργανώνεται ο χώρος μέσα στον οποίο αυτές οι τεχνικές εφαρμόζονται. Η λογική ήταν ότι μια επιστημονική τέχνη απαιτεί επιστημονικό περιβάλλον. Γι’ αυτό τα ευρείας κυκλοφορίας βιβλία τους περιλάμβαναν καταλόγους εργαλείων, οδηγίες ταξινόμησης τους, προτάσεις για φωτισμό, την καρέκλα καθαρότητα, αλλά και συμβουλές για τη συμπεριφορά και την συνολική επαγγελματική παρουσία του οδοντιάτρου.

Ρίνες διαφόρων μεγεθών και σχημάτων για την παρασκευή των δοντιών από την πραγματείααπό την πραγματεία,Essai sur les maladies des dents, του Robert Bunon.
  

Ένας άλλος βασικός παράγοντας ήταν η κοινωνική θέση μιας μερίδας Γάλλων οδοντιάτρων. Αν και στη Γαλλία, όπως και στις  άλλες ευρωπαϊκές χώρες,  οι πλειονότητα των οδοντιατρικών πράξεων εκτελούνταν από κουρείς ή περιπλανώμενους πρακτικούς, στη Γαλλία του 18ου αιώνα αναπτύχθηκε μια αστική τάξη επαγγελματιών "dentistes". Αυτοί εργάζονταν σε μόνιμους χώρους, συχνά σε αστικά σαλόνια  και ιατρεία υψηλού κύρους, και ένιωθαν την ανάγκη να αποδείξουν ότι η τέχνη τους ήταν πολιτισμένη, καθαρή, μεθοδική και κοινωνικά αξιοσέβαστη. Ο οργανωμένος χώρος του οδοντιατρείου «Cabinet de Dentiste” δεν ήταν μόνο τεχνική αναγκαιότητα, αλλά και στοιχείο κοινωνικής ταυτότητας.

Σε αυτή την προσπάθεια συνέβαλαν με ουσιαστικό τρόπο, οι  Γάλλοι συγγραφείς της οδοντιατρικής του 18ου αιώνα–Fauchard, Bunon, Lécluse, Bourdet και Jourdain–  οι οποίοι με τις πραγματείες τους εξέλιξαν την οδοντιατρική από απλή τέχνη σε επιστήμη και τέχνη.  . Η μετατροπή της οδοντιατρικής σε επιστημονική πειθαρχία απαιτούσε όχι μόνο τεχνική αρτιότητα, αλλά και χώρο εργασίας που να λειτουργεί σαν μικρό εργαστήριο, με καταγραφή ειδικών  υλικών, σημειώσεις περιστατικών, διαχωρισμό λειτουργιών και καθορισμένα πρωτόκολλα. Γι’ αυτό τα βιβλία τους ανέδειξαν  όχι μόνο το πρακτικό μέρος της οδοντιατρικής, αλλά και την οργάνωση του περιβάλλοντός της.

Όλοι αυτοί οι παράγοντες –η ανεπτυγμένη χειρουργική παράδοση, το πνεύμα του Διαφωτισμού, η κοινωνική αναβάθμιση του επαγγέλματος και η νέα επιστημονική ταυτότητα της οδοντιατρικής– εξηγούν γιατί οι Γάλλοι ήταν οι πρώτοι που μίλησαν ολοκληρωμένα για την ανάγκη και τον τρόπο συγκρότησης του οδοντιατρείου. Σε αυτούς οφείλεται η μετάβαση από την περιοδεύουσα, πρακτική οδοντιατρική του Μεσαίωνα στο οργανωμένο, σταθερό και τεχνικά δομημένο οδοντιατρείο της  εποχής τους.

Εργαλεία ειδικά για τη χειρουργική του στόματος του Anselme Jourdain  από ττην πραγματεία του, Traité des maladies et des opérations réellement chirurgicales de la bouche.

Ο Pierre Fauchard είναι ο πρώτος από τους Γάλλους ο οποίος στην πραγματεία του Le Chirurgien Dentiste (1728, 1746), δίνει συστηματική περιγραφή ενός οδοντιατρείου. Στα πρώτα κεφάλαια του βιβλίου του παραθέτει; (1) λεπτομερή κατάλογο εργαλείων οργανωμένο ανά λειτουργία (εξαγωγές, καθαρισμός, εμφράξεις, προσθετική),(2) οδηγίες για τη διάταξη των οργάνων ώστε «ο χειρουργός να τα πιάνει χωρίς να μετακινείται άσκοπα, (3) προτάσεις για τον χώρο υποδοχής και τον χώρο θεραπείας και (4) την ανάγκη καλού φωτισμού και σταθερού καθίσματος για τον ασθενή.(2)

Σε ένα απόσπασμα του βιβλίου του αναφέρει, «Ο οδοντίατρος οφείλει να έχει τα εργαλεία του τακτοποιημένα σε τάξη και σε προσβάσιμη θέση, διότι κατά τη διάρκεια της επέμβασης δεν πρέπει να διακόπτει την επέμβαση στον ασθενή και ούτε να μετακινείται σε άλλη θέση».

.Ο Robert Bunon στις πραγματείες του, Essai sur les maladies des dents (1746) και Expériences et démonstrations (1747), με σημαντική εμπειρία στην παιδοδοντία, δεν περιγράφει τόσο τον χώρο όσο την οργάνωση της κλινικής πρακτικής, κυρίως για παιδιά και προτείνει¨(1) ξεχωριστό χώρο ή κατάλληλη διάταξη για τη φροντίδα παιδιών,(2) σύστημα παρακολούθησης της οδοντοφυΐας και επανελέγχων και (3) δυνατότητα τήρησης αρχείων ώστε «να παρατηρείται η εξέλιξη των δοντιών».(3)

Εργαλεία και διάφορες προσθετικές κατασκευές από την πραγματεία του Philipp Pfaff.

Σε ένα απόσπασμα των πραγματειών του αναφέρει, «Είναι ωφέλιμο να βλέπει κανείς τα παιδιά σε τακτά διαστήματα, ώστε να παρακολουθεί την οδοντοφυΐα και αυτό απαιτεί τάξη και σημειώσεις από την πλευρά του οδοντιάτρου».

Ο  H. de Lécluse, στην πραγματεία του,Nouveaux Éléments d’Odontologie (1754), δίνει μια από τις πιο πρακτικές περιγραφές της εποχής του. .Περιγράφει, (1) συγκεκριμένο κατάλογο οργάνων και τον τρόπο τοποθέτησής τους σε δίσκους, (2) συμβουλές για το πώς πρέπει να υποδέχεται ο οδοντίατρος τον ασθενή, (3) οδηγίες για την καθαριότητα του χώρου και τη διακριτική συμπεριφορά του οδοντιάτρου και (4) πρακτικές πρόληψης που απαιτούν τακτική παρακολούθηση των ασθενών, άρα προτείνει οργανωμένο βιβλίο ραντεβού.(4)

Σε ένα απόσπασμα της πραγματείας του αναφέρει, «Ο οδοντίατρος πρέπει να έχει το τραπέζι με τα εργαλεία  του καθαρό, ταξινομημένο και ευκρινώς χωρισμένο κατά είδος, ώστε τίποτε να μην τον εμποδίζει στην πράξη του».

Ο Étienne Bourdet  θεωρείται ο σημαντικότερος συνεχιστής του Fauchard, και  στην πραγματεία του, Recherches et observations sur toutes les parties de l’art du dentiste (1757 και 1786), είναι ο πρώτος ο οποίος προτείνει ότι το οδοντιατρείο πρέπει να λειτουργεί και ως εργαστήριο κατασκευής προσθετικών εργασιών, και προτείνει, (1) ειδικό τραπέζι/πάγκο για προσθετικές εργασίες, (2) σαφή διαχωρισμό μεταξύ χώρου θεραπείας και χώρου εργαστηρίου, (3) γραπτή καταγραφή των υλικών που χρησιμοποιεί ο οδοντίατρος και (4) οργάνωση των εργαλείων  ανά τεχνική (π.χ. για σφράγιση, για προσθετική, για καθαρισμό).(5)

Σε ένα απόσπασμα της πραγματείας του αναφέρει, «Για τις εργασίες επί των τεχνητών δοντιών, είναι ανάγκη ο οδοντίατρος να έχει χώρο χωριστό από εκείνον όπου δέχεται τους ασθενείς· άλλως δεν μπορεί να συγκεντρωθεί ούτε να εργάζεται καθαρά».

Τέλος ο Anselme Jourdain  στην πραγματεία του, Traité des maladies et des opérations réellement chirurgicales de la bouche (1778), είναι ο πρώτος που εισάγει τη δημιουργία φακέλου του ασθενούς  και της καταγραφής και της τεκμηρίωσης περιστατικών. Συγκεκριμένα προτείνει, (1) αναλυτική τήρηση αρχείων, «παρατηρήσεων» και περιγραφών των πράξεων,(2) τη χρήση ξεχωριστού χώρου για τις λεπτές χειρουργικές επεμβάσεις και (3) πρόνοια για την προετοιμασία του χώρου πριν από κάθε πράξη (φωτισμό, εργαλεία, βοηθός).(6)

Σε ένα απόσπασμα της πραγματείας του αναφέρει, «Ο χειρουργός πρέπει να σημειώνει με ακρίβεια το είδος της νόσου, την επέμβαση και το αποτέλεσμα· είναι αυτές οι σημειώσεις να καθοδηγούν τη μελλοντική του πράξη».

Εκτός από τους Γάλλους στη Γερμανία, ο Philipp Pfaff, προσωπικός οδοντίατρος του βασιλιά Φρειδερίκου του Μεγάλου, συνέβαλε με τον σχεδιασμό και οδηγίες χρήσεις εργαλείων αλλά και στη διαμόρφωση του οδοντιατρείου με τις περιγραφές του για τεχνικές λήψης αποτυπωμάτων, χρήση εκμαγείων και οργάνωση υλικών (1756–1764). Το έργο του δείχνει τη μετάβαση από την απλή πρακτική σε πιο οργανωμένες, τεχνικά απαιτητικές διαδικασίες.(7)

Διάφορα είδη προσθετικών κατασκευών από πορσελάνη από πραγματεία του Nicolas Dubois de Chémant.

Τέλος στα τέλη του 18ου αιώνα, οι Alexis Duchâteau και Nicolas Dubois de Chémant εισήγαγαν την πορσελάνη στην προσθετική, η οποία απαιτούσε ακόμη πιο εξειδικευμένο εξοπλισμό, όπως κλιβάνους υψηλής θερμοκρασίας, καλούπια, λίθους λείανσης και ειδικούς πάγκους εργασίας. Στο Mémoire sur les avantages des dents artificielles incorruptibles (1789), ο Chémant περιγράφει τη διάταξη ενός μικρού εργαστηρίου μέσα στο οδοντιατρείο, θέτοντας νέες απαιτήσεις για χώρους και εξοπλισμό του οδοντιατρείου. (8,9)

Κατά τον 19ο  αιώνα, η  εξέλιξη της οργάνωσης του οδοντιατρείου σε μεγάλο βαθμό,  μεταφέρθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο Chapin A. Harris, με το The Dental Art (1849), ήταν από τους πρώτους που περιέγραψαν αναλυτικά ένα σύγχρονο οδοντιατρείο: τον τρόπο διάταξης της καρέκλας, την ανάγκη για καλό τεχνητό φωτισμό, την οργάνωση των εργαλείων σε σειρές, καθώς και τον διαχωρισμό του κλινικού χώρου από το εργαστήριο. Το έργο του αποτέλεσε βασικό εγχειρίδιο των πρώτων οδοντιατρικών σχολών.(10)

Ακολούθησε ο Jonathan Taft, ο οποίος στο A Practical Treatise on Operative Dentistry (1859) πρόσθεσε λεπτομερείς οδηγίες για την εργονομία του χώρου και τη χρήση νέων εργαλείων, ενώ ο James Garretson (1828 - 1895) και άλλοι συγγραφείς περιέγραψαν τις πρώτες απαιτήσεις για αναισθησία μέσα στο οδοντιατρείο, κάτι που απαιτούσε ασφαλέστερο και πιο κλειστό χώρο.

Στην Ευρώπη, στην Αγγλία αυτή τη φορά, ο Sir John Tomes, με την πραγματεία του, A System of Dental Surgery (1859), ανέλυσε διεξοδικά τα νέα μηχανικά εργαλεία —όπως το ποδοκίνητο τρυπάνι— και εξήγησε πώς η χρήση τους επιβάλλει οδοντιατρικές  καρέκλες σταθερής κατασκευής, ισχυρό φωτισμό και συστήματα για την ασφαλή φύλαξη των ευαίσθητων εργαλείων.(11)

Συνολικά, από τον Fauchard μέχρι τους Harris και Tomes, οι Ευρωπαίοι και Αμερικανοί συγγραφείς συνέβαλαν καθοριστικά στη διαμόρφωση του σύγχρονου οδοντιατρείου. Οι περιγραφές τους αποτύπωσαν τη μετάβαση από έναν απλό χώρο με βασικά εργαλεία σε ένα εξειδικευμένο ιατρικό περιβάλλον που απαιτούσε οργάνωση, καθαριότητα, τεχνολογία, διαχωρισμό λειτουργιών και επιστημονική υποστήριξη. Η πορεία αυτή θεμελίωσε τον τρόπο λειτουργίας των οδοντιατρείων μέχρι σήμερα.

Έτσι ανακεφαλαιώνοντας βλέπουμε ότι οι πέντε Γάλλοι πρωτοπόροι της οδοντιατρικής τον 18ο αιώνα με τις προτάσεις τους διαμορφώνουν  το πρώτο  πρότυπο οδοντιατρείου με κύρια στοιχεία τον τακτοποιημένο χώρο, την καθαριότητα, τα κατάλληλα και σωστά οργανωμένα εργαλεία, τον διαχωρισμός λειτουργιών και τέλος  την συστηματική παρακολούθηση και τεκμηρίωση των ασθενών.

Οδοντάγρες από την πραγματεία του  John Tomes, με τίτλο, A System of Dental Surgery. 

Τα πρώτα οδοντιατρεία ιδρύθηκαν από την ανάγκη των οδοντιάτρων να ασκούν το επάγγελμά τους σε κατάλληλους χώρους, χρησιμοποιώντας εργαλεία που κατασκευάζονταν σε μικρή, συχνά τοπική κλίμακα. Με την επιστημονική πρόοδο και ιδιαίτερα με τη βιομηχανική επανάσταση, η τεχνολογία της οδοντιατρικής εξελίχθηκε σημαντικά, δημιουργώντας αυξανόμενες ανάγκες για εξειδικευμένα υλικά και μηχανήματα. Αυτή η ζήτηση, όπως έχουμε αναφέρει σε παλαιότερες αναρτήσεις, οδήγησε στην εμφάνιση και ανάπτυξη εμπορικών οδοντιατρικών εταιρειών, οι οποίες παρήγαν και διέθεταν εξοπλισμό, υλικά και νέες τεχνολογίες στους οδοντιάτρους. Με την πάροδο του χρόνου, οι εταιρείες αυτές απέκτησαν σημαντικό ρόλο στην οδοντιατρική αγορά και άρχισαν να επηρεάζουν την εξέλιξη και οργάνωση των οδοντιατρείων, προωθώντας νέες τεχνολογίες, διαγνωστικά συστήματα και πρότυπα εξοπλισμού, συμβάλλοντας και από την πλευρά τους στη διαμόρφωση της σύγχρονης οδοντιατρικής πρακτικής.

1      https://historydent.blogspot.com/2021/05/operator-for-teeth-charles-allen-1685.html

 2     https://historydent.blogspot.com/2021/04/pierre-fauchard-1678-1761le-chirurgien.html

 3    https://historydent.blogspot.com/2022/02/robert-bunon-1702-1748.html

 4      https://historydent.blogspot.com/2022/03/henry-louis-de-lecluce-1711-1792.html

 5    https://historydent.blogspot.com/2022/02/etienne-bourdet-1722-1789-15.html

 6     https://historydent.blogspot.com/2022/03/anselm-jourdain-1734-1816.html

 7     https://historydent.blogspot.com/2021/08/phillip-pfaff-1713-1766.html

 8      https://historydent.blogspot.com/2021/12/high-tech-alexis-duchateau-1714-1792.html

  9     https://historydent.blogspot.com/2021/12/nicolas-dubois-de-chemant-1753-1824.html

10       https://historydent.blogspot.com/2023/01/chapin-aaron-harris-1806-1860.html

 11      https://historydent.blogspot.com/2022/11/johntomes-1815-1895.html

ΓΒ