Τα πρώτο οδοντιατρικό βιβλίο στην Αγγλική γλώσσα, The Operator for the Teeth, του Charles Allen, 1685. Ένα βιβλίο παραγνωρισμένο για περισσότερο από 200 χρόνια.

 

Η πρώτη έκδοση στο York το 1685

Το πρώτο βιβλίο στην αγγλική γλώσσα αποκλειστικά στην επιστήμη της Οδοντιατρικής έχει τίτλο “The Operator for the Teeth” με συγγραφέα τον Charles Allen. Εκδόθηκε για πρώτη φορά στην πόλη York της Μ.Βρετανίας το 1685 και η αρχική τιμή του ήταν 6 πέννες, ποσό που αντιστοιχεί περίπου 2.50 σημερινές λίρες Αγγλίας. Παραδόξως η έκδοσή του δεν αναφέρεται στα πρώτα βιβλία Ιστορίας της Οδοντιατρικής, αλλά ούτε και στη διάσημη Ιστορία της Οδοντιατρικής του Guerini. Αποτελεί παραδοξολογία ότι επί σειρά ετών Άγγλοι συγγραφείς οδοντιατρικών βιβλίων,όπως είναι οι Huzlock, Berdmore, Ruspini, Blake, Hunter και Fox, δεν αναφέρουν την πραγματεία του Allen, αν και είχε εκδοθεί 36 χρόνια πριν από την πραγματεία  του Fauchard “LeChirurgienDentiste”.

Η πρώτη αναφορά στο βιβλίο του Allen γίνεται από τον Weinberger το 1924 και είχε ως αποτέλεσμα έκτοτε να ανακαλυφθούν αρκετά αντίτυπα του βιβλίου, τόσο της αρχικής έκδοσης της York όσο και των δύο μεταγενέστερων εκδόσεων: του Δουβλίνου το 1686 και του Λονδίνου το 1687.Οι εκδόσεις της York και του Δουβλίνου είναι πανομοιότυπες, εκτός του ότι στην δεύτερη έχει προστεθεί ένα 7^ο κεφάλαιο, το οποίο αναφέρεται στη διάπλαση και ανατολή των δοντιών. Το περίεργο είναι ότι στην έκδοση του Δουβλίνου εμπεριέχεται και ένα πρόσθετο κεφάλαιο με θέμα άσχετο ως προς το περιεχόμενο του συγγράμματος, εφόσον αναφέρεται στη φύση των σφυγμών (A physical discourse of the pulse). Αυτό το τελευταίο κεφάλαιο πιθανώς προστέθηκε από τον εκδότη του βιβλίου με τη συναίνεση του Allen, αν και εμφανώς ο συγγραφέας είναι άλλος. H έκδοση το 1687 του Λονδίνου είναι επανέκδοση της έκδοσης του Δουβλίνου και διαφέρει μόνο σε ό,τι αφορά τον τίτλο της πραγματείας η οποία περιλαμβάνεται στην αρχική σελίδα και δεν αναφέρεται το όνομα του Allen. Επίσης γίνεται προσθήκη «βιβλιογραφικών πηγών», στο κεφάλαιο A physical discourse of the pulse όπου αναφέρονται ως πηγές τα ονόματα των Galen, Gassendus, Cartesius, Lower και του Willis.

Η δεύτερη έκδοση στο Δουβλίνο το 1686

Η έκδοση του Λονδίνου το 1687

Ελάχιστα είναι γνωστά σχετικά με τον Charles Allen και παραμένει ένα μυστήριο. Ενδέχεται να είχε γεννηθεί στην Ιρλανδία και η επαγγελματική του ιδιότητα να ήταν οδοντίατρος όπως αναφέρει στον πρόλογο “professor of the teeth” και όχι χειρουργός. Την ίδια στιγμή διαχωρίζει την οδοντιατρική του ιδιότητα από την αντίστοιχη των εξαγωγέων δοντιών (tooth drawers). Από τη μελέτη του συγγράμματος προκύπτει ότι οι γνώσεις του είναι εντυπωσιακές στη φαρμακολογία ειδικά στις παθήσεις των δοντιών και της στοματικής κοιλότητας. Προτείνει τη θεραπευτική χρήση της καμφοράς, της μαστίχας, του μύρου και του υοσκίαμου, ενώ ο τρόπος γραφής του χαρακτηρίζεται από αρκετούς μελετητές του, ως επιστημονικός σύμφωνα με τα δεδομένα εκείνης της εποχής.

Η έκδοση του York περιλαμβάνει 22 σελίδες, ενώ οι εκδόσεις του Δουβλίνου και του Λονδίνου, τυπωμένες με μεγαλύτερα τυπογραφικά στοιχεία, αποτελούνται από 58 σελίδες, λόγω της προσθήκης της 7^ης ενότητας και του κεφαλαίου σχετικά με την φυσιολογία των σφυγμού. Στον πρόλογο ο Allen παραθέτει τους λόγους για τους οποίους έγραψε το σύγγραμμά του, δίνοντας έμφαση στο καθήκον του προς το κοινό συμφέρον. Δηλώνει, επίσης, ότι αποτελεί βαθιά επιθυμία του να καταστούν κοινωνοί των γνώσεών του σχετικά με τη φροντίδα και θεραπεία των δοντιών, αλλά και τα οφέλη που προκύπτουν από την διατήρησή τους.

Δίνει μάλιστα ιδιαίτερη έμφαση στη λειτουργία του οδοντικού φραγμού και στη σημασία των δοντιών για το ευ ζειν, την αύξηση του προσδόκιμου ζωής του ατόμου η οποία επιτυγχάνεται με τη σωστή μάσηση και πέψη των τροφών, αλλά επίσης και στη σωστή άρθρωση κατά την ομιλία.

Η σελίδα των περιεχομένων από τις δύο τελευταίες εκδόσεις

Το βιβλίο, όπως φαίνεται και από τα περιεχόμενά του χωρίζεται σε δύο μέρη. Το πρώτο μέρος το οποίο αποτελείται από επτά κεφάλαια (sections κατά τον Allen) και να αναφέρεται στα δόντια. Αντίθετα το δεύτερο μέρος, με δύο κεφάλαια, στην κυκλοφορία του αίματος.

Το πρώτο κεφάλαιο ασχολείται με τη φύση των δοντιών, περιγράφει την ανατομία τους,. Αναγνωρίζει την αδαμαντίνη και τον πολφό, ο οποίος κατά τον Allen περιέχει τριχοειδείς φλέβες (capillary veins) ένας όρος που είχε χρησιμοποιηθεί για πρώτη φορά από τον Malpighi μόλις πριν από 26 χρόνια το 1661.

Το δεύτερο κεφάλαιο περιγράφει τη θεωρία δημιουργίας της τερηδόνας, σύμφωνα με τις αντιλήψεις εκείνης της εποχής, ενώ επισημαίνει κατά τρόπο ορθό τον ρόλο του σάλιου στη δημιουργία της  τρυγίας. Προτείνει για την καθαριότητα και διατήρηση της υγείας των δοντιών τη χρήση, τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα, ενός οδοντοφυράματος του οποίου μάλιστα περιγράφει τον τρόπο παρασκευής του.

Στο τρίτο κεφάλαιο περιγράφει τις τεχνικές για τη θεραπεία της τερηδόνας μέσω της αφαίρεσης ώστε να αποφευχθεί η εξαγωγή του δοντιού. Στις περιπτώσεις εκτεταμένης καταστροφής της μύλης, συνιστά εφόσον δεν προκαλείται πόνος τη διατήρηση της ρίζας προκειμένου να συγκρατήσουν τα παρακείμενα δόντια στην θέση τους.

Το τέταρτο κεφάλαιο διαπραγματεύεται την προσθήκη τεχνιτών δοντιών, σκαλισμένων από δόντια ιπποπόταμου και συγκρατούμενων στα παρακείμενα δόντια με νήμα ή και το σκάλισμα πλήρους οδοντοστοιχίας. Εντύπωση προκαλεί η αρνητική του θέση στη μετεμφύτευση ανθρώπινων δοντιών – από άνθρωπο σε άνθρωπο – η οποία ήταν αρκετά διαδεδομένη εκείνη την εποχή και ειδικότερα η ανθρωπιστική προσέγγιση του Allen ο οποίος προτείνει να χρησιμοποιούνται δόντια προερχόμενα από σκύλους ή πρόβατα και όχι από φτωχούς ανθρώπους.

Το πέμπτο κεφάλαιο περιγράφει το οδοντικό άλγος, τη διάβρωση των ούλων και τη χαλάρωση των δοντιών. Ο Allen πολύ σωστά αποδίδει την οδονταλγία στη διαστολή των αρτηριών και στην πίεση που ασκούν στα νεύρα του πολφού. Θεωρεί ότι αυτά βρίσκονται εντός των ανένδοτων τοιχωμάτων της πολφικής κοιλότητας. Παρόλα αυτά η επεξήγηση του οδοντικού άλγους στηρίζεται στη γαληνική θεωρία των χυμών, απόδειξη ότι αγνοούσε τη θεωρία της κυκλοφορίας του αίματος την οποία ο Harvey είχε δημοσιεύσει το1628.

Στο έκτο κεφάλαιο αναφέρεται στα δόντια των παιδιών και ασχολείται ιδιαίτερα με το πρόβλημα της ανατολής τους. Προκειμένου να διευκολύνει την ανατολή των δοντιών συνιστούσε την χάραξη και σχάση των ούλων.

Στο έβδομο τέλος κεφάλαιο της οδοντιατρικής πραγματείας, περιλαμβάνει τη διάπλαση και ανατολή των δοντιών.

Πρέπει να επισημάνουμε ότι η διάρθρωση της πραγματείας του Allen σε επτά κεφάλαια, με το συγκεκριμένο περιεχόμενο, αποτέλεσε πρωτοτυπία στη συγγραφή οδοντιατρικών βιβλίων για εκείνη την εποχή, αν λάβουμε υπόψη μας ότι ο συγγραφέας δεν είχε κάποιο συγκεκριμένο πρότυπο.

Ο πρόλογος από την πρώτη έκδοση στο York το 1685

Μεγάλη εντύπωση προκαλεί η τοποθέτηση του Allen στον πρόλογο της πραγματείας του ότι "είναι καθήκον κάθε ατόμου και ιδίως εκείνων που ζουν υπό πολιτική κυβέρνηση όπου το γενικό συμφέρον περιλαμβάνει πάντα το ατομικό, να συνεισφέρει όσο μπορεί στο κοινό καλό". Η τοποθέτηση αυτή του συγγραφέα είναι σε πλήρη αρμονία με την πολιτική και κοινωνική κατάσταση που επικρατούσε στην Αγγλία εκείνη την εποχή και χαρακτηρίζεται από τη διαμόρφωση της αστικής τάξης, τη θεμελίωση των ατομικών ελευθεριών και τη διακήρυξη των δικαιωμάτων του ατόμου ως συνέπεια της καθιέρωσης του κοινοβουλευτισμού και τον περιορισμό της βασιλικής εξουσίας.

Ένα δεύτερο στοιχείο το οποίο χαρακτηρίζει το βιβλίο του Allen, είναι η εκτεταμένη αναφορά του, από την πρώτη κιόλας παράγραφο του πρώτου κεφαλαίου του βιβλίου του σχετικά με τον ορισμό και την υπόταση της επιστήμης. Ο 17^ος αιώνας θεωρείται ως ο Χρυσός Αιώνας των Επιστημών και χαρακτηρίζεται από τον θρίαμβο του Ορθολογισμού, τη σχετικά ραγδαία συσσώρευση γνώσεων και ανάπτυξη των Επιστημών στον Δυτικό Κόσμο, συμπεριλαμβανομένης και της Μ.Βρετανίας. Ο Allen μεταφέρει τις πλέον σύγχρονες για την εποχή του απόψεις σχετικά με την έννοια της επιστήμης. Πρεσβεύει ότι η Επιστήμη αποτελείται από δύο μέρη: το πρώτο ασχολείται με την προέλευση και δομή των πραγμάτων το οποίο αφορά το θεωρητικό μέρος. Αντίθετα το δεύτερο περιλαμβάνει τις ιδιότητες και συμπεριφορά των πραγμάτων και χαρακτηρίζεται ως το πρακτικό σκέλος των Επιστημών. Με την αναφορά αυτή ο συγγραφέας ήδη από το πρώτο κεφάλαιο του βιβλίου του, θέλει να τονίσει ότι η προσπάθειά του έχει σαν στόχο την παρουσίαση της πρακτικής εφαρμογής της Οδοντιατρικής βασιζόμενος όμως σε ένα επιστημονικό υπόβαθρο.

Βρετανοί μελετητές του The Operator for the Teeth, θεωρούν ότι είναι άδικο να μην γίνεται ιδιαίτερη μνεία στην Ιστορία της Οδοντιατρικής για τον συγγραφέα του Charles Allen, Οι όποιες αναφορές είναι εξαιρετικά περιορισμένες ειδικά στη συμβολή του στην Οδοντιατρική. Ενώ ο Fauchard με το σύγγραμμα του “LeChirurgienDentist”, παρουσιάζει περισσότερο την πρακτική όψη της Οδοντιατρικής, ο Allen φανερώνει την επιστημονική συγκρότησή της στο “TheOperatorfortheTeeth”. Τέλος επισημαίνουν ότι διαμόρφωσε ένα διαφορετικό πλαίσιο Οδοντιατρικής με μεγαλύτερη έμφαση στην επιστημονική έρευνα κα επηρέασε πολλούς Άγγλους ερευνητές τον18^ο αιώνα όπως τους Berdmore και Woofendale οι οποίοι διεξήγαγαν έρευνα in vitro στη χρήση των οδοντοφυραμάτων αλλά και τον John Hunter με τα κλασσικά του συγγράμματα “The Natural Histology of Human Teeth” και “Practical Treatise on the Diseases of the Teeth”, τα οποία εκδόθηκαν,αντίστοιχατο1771 και 1778, αλλά και τον JohnTomes με τη σε βάθος έρευνα των οδοντικών ιστών τον19^ο αιώνα.

Στην ιστοσελίδα του Μουσείου του Οδοντιατρικού Τμήματος είναι αναρτημένες σε ψηφιακή μορφή η πρώτη έκδοση του βιβλίου στο York το 1685 καθώς επίσης και η μετεγγραφή της. Σε αυτή την έκδοση δεν περιλαμβάνεται η 7^η ενότητα η οποία αφορά την διάπλαση των δοντιών, όπως επίσης και το κεφάλαιο σχετικά με τον σφυγμό.

http://www.museum.dent.uoa.gr/documents/flip-books/TheOperatorfortheTeethoriginal/index.html

 http://www.museum.dent.uoa.gr/documents/flip-books/TheOperatorfortheTeeth/index.html

ΓΒ