Πόλεμος της πορσελάνης (Ι). Πορσελάνη, το πρώτο HIGH TECH υλικό της Οδοντιατρικής. Κατασκευή ολικών οδοντοστοιχιών από πορσελάνη. Alexis Duchateau (1714- 1792)

 

Πορσελάνη των Σεβρών

Μέχρι τα μέσα του 18^ου αιώνα τα μοναδικά υλικά που είχε στη διάθεσή της η Οδοντιατρική για την κατασκευή οδοντοστοιχιών ήτα φυσικής προέλευσης όπως το σκάλισμα της οδοντοστοιχίας σε ξύλο, στα δόντια ή κέρατα ορισμένων ζώων, κυρίως του ιπποπόταμου και του ελέφαντα ή σε μεταλλική βάση και ο συνδυασμός  τους με φυσικά δόντια με κύρια προέλευση  τους νεκρούς (Waterloo Teeth).

Οδοντοστοιχία σκαλησμένη σε ελεφαντόδοντο (Έκθεμα από το Μουσείο Τμήματος Οδοντιατρικής)

Ο Alexis Duchateau γεννήθηκε το 1714 στην Γαλλική πόλη Saint-Germain-en-Laye, σπούδασε φαρμακοποιός και άσκησε για πολλά χρόνια το επάγγελμα το7υ φαρμακοποιού στην γενέτειρά του. Λόγω της απώλειας των φυσικών του δοντιών,  φορούσε μία οδοντοστοιχία κατασκευασμένη από δόντια ιπποπόταμου η οποία με την πάροδο του χρόνου του προκαλούσε μεγάλη δυσφορία λόγω της κακοσμίας της αλλά και της αλλοίωσης του χρώματος.

 Θα πρέπει να επισημάνουμε ότι εκείνη την περίοδο, μέσα του 18^ου αιώνα, η τεχνική κατασκευής αντικειμένων από πορσελάνη στην Ευρώπη, ήταν κάτι πρωτόγνωρο και απαιτούσε υψηλής τεχνολογίας διαδικασίες. Η γενέτειρα της πορσελάνης θεωρείται η Κίνα με τα παλαιότερα δείγματα να χρονολογούνται πριν από το 1000 π.Χ..Ύστερα από πολλές δοκιμασίες και πειραματισμούς στην σύνθεση της πρώτης ύλης και στην τεχνική ψησίματος, οι κατασκευές από πορσελάνη πήραν την σημερινή τους μορφή κατά την περίοδο της Δυναστείας των Tang, το 618-906 μ.Χ..

Κατά τον 17^ο αιώνα άρχισε η εξαγωγή της κινεζικής πορσελάνης προς την Ευρώπη, όπου εκτιμήθηκαν αμέσως από την άρχουσα τάξη και από τους φιλότεχνους εκείνης της εποχής οι ιδιότητές της και κυρίως η αισθητική της απόδοση σε αντικείμενα τέχνης.

Στις αρχές του 18^ου αιώνα, ένα μεγάλο μέρος των εισαγωγών της Ευρώπης από χώρες της Ασίας, κυρίως την Κίνα και την Ιαπωνία, αφορούσε την εισαγωγή αντικειμένων από πορσελάνη. Από επίσημες καταγραφές οι οποίες έχουν διασωθεί μεταξύ των ετών 1604 και 1657,στην Ευρώπη εισήχθησαν περισσότερα από τρία εκατομμύρια  τεμάχια πορσελάνης, κυρίως ως χρηστικά ήδη μεγάλης αξίας αλλά και είδη καλλιτεχνικής αξίας. Χαρακτηριστικά μόνο για το έτος 1700 έχει καταγραφεί ότι μόνο κατά την διάρκεια μίας ημέρας τα πλοία της Εταιρίας των Ανατολικών Ινδιών ξεφόρτωσαν σε ένα μόνο Ευρωπαϊκό λιμάνι 16.748 τεμάχια πορσελάνης.

Το υπερβολικά υψηλό κόστος σε χρήμα της εισαγωγής ειδών από πορσελάνη είχε ως αποτέλεσμα Ευρωπαίοι ηγέτες της εποχής να χρηματοδοτούν με υπέρογκα ποσά την έρευνα για την δημιουργία  Ευρωπαϊκής πορσελάνης η οποία να συναγωνίζεται σε σκληρότητα, διαφάνεια και να αποδίδει τον ήχο της εισαγόμενης πορσελάνης.Αυτές οι έρευνες μάλιστα στην Γαλλία  υπό την προστασία του ίδιου του Βασιλιά Λουδοβίκου 16^ου  και της Μαρίας Αντουανέτας και αποτελούσαν επτασφράγιστο μυστικό.

Η έρευνα για την ανακάλυψη  Ευρωπαϊκής πορσελάνης εφάμμιλης της εισαγόμενης από την Ανατολή, θεωρείται σήμερα  ότι συνέβαλε σε μεγάλο βαθμό στην ανάπτυξη της αναλυτικής χημείας σε βάρος της αλχημείας στον Δυτικό κόσμο.

Στις αρχές του 18^ου αιώνα, ήδη η έρευνα αρχισε να αποδίδει ικανοποιητικά αποτελέσματα, αρχικά στην περιοχή της Σαξονίας και λίγο αργότερα στην Γαλλία. Καλλιτέχνες χημικοί, φαρμακοποιοί αλλά και αλχημιστές προσπαθούσαν επί αρκετά χρόνια να πετύχουν τη σωστή σύνθεση της βασικής ύλης αλλά και τις κατάλληλες συνθήκες ψησίματος (όπτησης), προκειμένου να έχουν ανάλογα με την κινεζική πορσελάνη αποτελέσματα.  Τελικά, το 1708 στο Μάϊσεν της Σαξωνίας πέτυχαν τον σωστό συνδυασμό πρώτης ύλης και τεχνικής ώστε σήμερα αυτή η περίοδος να θεωρείται ότι αποτέλεσε την ουσιαστική έναρξη παραγωγής Ευρωπαϊκής πορσελάνης.

Είναι άγνωστο με ποιόν τρόπο  ήρθε η ιδέα στον Duchateau ότι θα μπορούσε να κατασκευάσει μια  οδοντοστοιχία από πορσελάνη, αν και εκείνη την περίοδο με την υποστήριξη του Βασιλιά της Γαλλίας και της Μαρίας Αντουανέτας ιδρύθηκε το Βασιλικό Εργοστάσιο Πορσελάνης των Σεβρών. Με την βοήθεια τεχνητών από το εργοστάσιο  αλλά και για κάποιο χρονικό διάστημα με την βοήθεια του  Nicolas Dubois de Chemant, φημισμένου Παρισινού χειρουργού-οδοντίατρου-ο Duchateau δεν γνώριζε οδοντιατρική-  κατόρθωσε το 1774 να κατασκευάσει κάποιες πρότυπες οδοντοστοιχίες. Αυτές οι οδοντοστοιχίες ήταν πολύ εύθραυστες χωρίς να αποδίδουν αισθητικά  και επιπλέον δεν μπορούσε να ελέγξει την συστολή της πορσελάνης κατά το στάδιο της όπτησης. Όπως ανέφερε ό ίδιος παρουσίασε την ανακάλυψη του στην Ακαδημία Χειρουργικής και στην Ιατρική Ακαδημία του Παρισιού χωρίς όμως να υπάρχει κάποια επίσημη αναφορά.

 Αντίθετα ο Nicolas Dubois de Chemant μετά από την σύντομη συνεργασία του με τον Duchateau  πειραματιζόμενος σε συνεργασία με το Βασιλικό Εργοστάσιο Πορσελάνης των Σεβρών, βελτιώνοντας την σύνθεση και την τεχνική επεξεργασίας της πορσελάνης κατόρθωσε το 1791 να αποκτήσει δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για την αποκλειστική κατασκευή οδοντοστοιχιών από πορσελάνη με ισχύ για 15 χρόνια.

Οδοντοστοιχία άνω και κάτω γνάθου από πορσελάνη η οποία βρέθηκε στο Λονδίνο στον τάφο του Arthur Richard Dillon,Αρχιεπισκόπου της  Narbonne ο οποίος είχε γεννηθεί στο Παρίσι το 1721 και πέθανε το 1806 σε ηλικία 85 ετών ως εξόριστος μετά την Γαλλική επανάσταση στο Λονδίνο. Στην βάση των οδοντοστοιχιών υπάρχουν οι οπές για την συγκράτηση των ελατηρίων προκειμένου οι οδοντοστοιχίες α συγκρατούνται στις γνάθους. Πιθανολογήται ότι κατασκευαστής της οδοντοστοιχίας ήταν ο Nicolas Dubois de Chemant,ο οποίος για αρκετά χρόνια μετά την Γαλλική επανάσταση άσκησε την οδοντιατρική στο Παρίσι και στο Λονδίνο. (Powers, N. Archaeological evidence for dental innovation: an eighteenth century porcelain dental prosthesis belonging to Archbishop Arthur Richard Dillon. Br Dent J 201, 459–463 (2006). https://doi.org/10.1038/sj.bdj.4814117)

Ήδη είχε επέμβει η δικαιοσύνη για την πατρότητα της ανακάλυψης μετά από καταγγελίες και μηνύσεις και από την πλευρά του Dubois de Chemant αλλά και από την πλευρά του  Duchateau ενώ στην διαμάχη με το μέρος του τελευταίου μπήκε και ο πολύ γνωστός οδοντίατρος των Γάλλων βασιλιάδων Dubois Foucou.Σε μία από αυτές τις δίκες που κέρδισε ο Dubois de Chemant ως αυτός ο ποίος ανακάλυψε την τεχνική κατασκευής οδοντοστοιχιών από πορσελάνη, ο Duchateau αναγκάσθηκε με απόφαση του δικαστηρίου σε έγγραφη παραδοχή ότι «αναγνωρίζει την ανωτερότητα των δοντιών από πορσελάνη του Dubois de Chemant σε σύγκριση με τα δικά του».

Και πάλι όμως εξακολούθησε με νέα προσφυγή στα δικαστήρια να διεκδικεί  την πατρότητα της πατέντας της τεχνικής κατασκευής δοντιών από πορσελάνη την οποία όμως έχασε με την απόφαση του δικαστηρίου τον Ιανουάριο του 1792.

Μία από τις βασικές πηγές ήταν ο ιστότοπος του Univercity of New York, College of Dentistry-Rare book collection.

ΓΒ