Η οδοντιατρική τον 16ο και 17ο αιώνα. Προς την επιστημονική διαμόρφωση και χειρουργική εξειδίκευση.

 

Κατά τον 16ο και 17ο αιώνα, η οδοντιατρική επηρεάστηκε βαθιά από τις γενικότερες εξελίξεις της Αναγέννησης και της επιστημονικής επανάστασης με την κυριότερη συμβολή να την παρέχει η τυπογραφία. Η τυπογραφία είναι αυτή που συνέβαλε με την εκτύπωση και μεγάλη κυκλοφορία  των πρώτων ιατρικών και οδοντιατρικών πραγματειών, αλλά και διατριβών και  επέτρεψε τη διάδοση των ιατρικών γνώσεων. Μέσα από τα τυπωμένα βιβλία τον 16^ο και 17^ο αιώνα, άρχισαν να καθιερώνονται οι πρώτες  επιστημονικές μέθοδοι και τεχνικές  φροντίδας των δοντιών.

Andreas Vesalius,(1514–1564)

Η περίοδος αυτή χαρακτηρίζεται από την ανάπτυξη της ανατομίας και της ιατρικής, χάρη σε σημαντικούς επιστήμονες όπως ο Andreas Vesalius,(1514–1564), ο οποίος μελέτησε και απεικόνισε με ακρίβεια το ανθρώπινο σώμα, συμβάλλοντας έτσι στην καλύτερη κατανόηση της στοματικής και κρανιακής δομής. Το 1543, στο Βασιλεία  δημοσιεύτηκε η πραγματεία του, "De Corporis Humani Fabrica", η οποία ήταν η πρώτη περιεκτική και συστηματική περιγραφή του ανθρώπινου σώματος όπου ο Vesalius με τις ανατομές τις οποίες πραγματοποίησε, κατέρριπτε  τις παραδόσεις περίπου δεκατεσσάρων αιώνων οι οποίες βασίζονταν στις θεωρίες του Γαληνού. Οι διαφορές στις ανατομικές παρατηρήσεις του Vesalius ήταν τόσο διαφορετικές από την διδασκαλία του Γαληνού, ώστε ο ιατρικός κόσμος της εποχής, εκπαιδευμένος στην Γαληνική ανατομική, προκειμένου να δεχτεί ότι ο μεγάλος δάσκαλος είχε κάνει λάθη, θεώρησε ότι το ανθρώπινο σώμα είχε υποστεί αλλαγές στην πορεία του χρόνου.

Σε ότι αφορά τα δόντια ο Vesalius  θεωρούσε ότι τα νεογιλά δόντια αποτελούν τα σπέρματα των μονίμων. Αυτή η άποψη αντανακλούσε τη γνώση της εποχής, πριν γίνει κατανοητό ότι τα νεογιλά και τα μόνιμα δόντια αναπτύσσονται από διαφορετικά οδοντικά θυλάκια (germs). Η αλλαγή αυτής της άποψης ήρθε τον 17ο αιώνα, κυρίως χάρη σε πιο προσεκτικές ανατομικές παρατηρήσεις του Thomas Willis, (1621–1675) και του Niels Stensen ή Steno, (1638–1686), δείχνοντας σαφώς την ύπαρξη ξεχωριστών οδοντικών θυλάκων για τα νεογιλά και για τα μόνιμα δόντια. Την ίδια περίοδο εμφανίστηκαν και οι πρώτες πραγματείες αποκλειστικά αφιερωμένες στην   Οδοντιατρική με πιο γνωστό το “Artzney Buchlein” (1530), το πρώτο έντυπο βιβλίο αφιερωμένο αποκλειστικά στη φροντίδα των δοντιών.*

Μια από τις πολλές επανεκδόσεις της πραγματείας του Ambroise Paré με χρονολογία έκδοσης το 1628.  

Η πραγματεία του Ryff για τα μάτια και τα δόντια,  τυπώθηκε  στο Wuerzburg το 1548,**ενώ το    1563 , εκδόθηκε στην Βενετία από τον Βαρθολομέο Ευστάχιο η πραγματεία του με τίτλο «Libellus de Dentibus».

Πολλές από τις πραγματείες,  αφορούσαν διατριβές, οι οποίες εκδόθηκαν στην Γερμανόφωνη Ευρώπη,  μια διαδικασία που όπως έχουμε περιγράψει σε παλαιότερη ανάρτησή μας ,***ήταν απαραίτητη προϋπόθεση για τη λήψη του πτυχίου της ιατρικής. Το περιεχόμενο των διατριβών αφορούσε τη δομή των δοντιών, τον οδοντόπονο και την αντιμετώπισή του , και τα προβλήματα κατά την ανατολή των νεογιλών δοντιών.

Ο Γάλλος χειρουργός. Ambroise Paré (1510–1590) - θεμελιωτής της χειρουργικής στη Γαλλία και ένας από του πατέρες της χειρουργικής Παγκοσμίως- συνέβαλε επίσης με τις περιγραφές του για τεχνικές εξαγωγών και κατασκευής τεχνητών δοντιών. Οι δημοσιεύσεις του με πρώτη πραγματεία το 1575,έθεσαν τις βάσεις για την επιστημονική θεμελίωση του επαγγέλματος.

Οδοντιατρικά εργαλεία για την εξαγωγοί δοντιών από ποιο πρόσφατη έκδοση της πραγματείας του Ambroise Paré.  

Η διατριβή του Peter Monavius (1551-1588),  με τίτλο De dentium affectibus (1578), παρουσιάζει αρκετά χαρακτηριστικά που αν και για πολλά χρόνια ήταν υποβαθμισμένη, εντούτοις σήμερα την καθιστούν πολύ σημαντική επειδή είναι η πρώτη διδακτορική διατριβή με αντικείμενο την οδοντιατρική στην Ευρώπη. Μια ολοκληρωμένη θεώρηση των δοντιών – ανατομία, παθολογία, θεραπεία, και την προφύλαξη. Αμφισβητεί παλαιές θεωρίες  – π.χ. της  θεωρίας ότι σκουλήκια προκαλούν την  τερηδόνα, ενώ ένα ακόμη αξιοσημείωτο στοιχείο, ο Monavius ήταν από τους πρώτους που πραγματοποίησε πειράματα και επέδειξε την ύπαρξη του πολφού. Το γεγονός ότι αρνείται την τότε διαδεδομένη θεωρία των «σκουληκιών» ως αιτία τερηδόνας δείχνει ότι ο Monavius επιχειρεί με κριτική ματιά χωρίς απλώς να αναπαραγάγει την παράδοση.  Η διατριβή ανέβασε το επίπεδο της «επιστημονικής προσέγγισης» των δοντιών: όχι μόνο αντιμετώπιση (εξαγωγή, καθάρισμα) αλλά ανατομία, λειτουργία, παθολογία, θεραπεία και πρόληψη.

Η διατριβή του Peter Monavius (1551-1588), εκδόθηκε το 1578.

Κατά τον 16ο και 17ο αιώνα σημειώθηκαν σημαντικές εξελίξεις που συνέβαλαν καθοριστικά στη διαμόρφωση της Οδοντιατρικής κατά τον επόμενο αιώνα. Η περίοδος αυτή, που συμπίπτει με την Αναγέννηση, χαρακτηρίστηκε από την αναζωπύρωση του ενδιαφέροντος για τη μελέτη του ανθρώπινου σώματος και την ανάπτυξη της επιστημονικής σκέψης. Οι ανατομικές έρευνες του Andreas Vesalius και άλλων λόγιων οδήγησαν σε βαθύτερη κατανόηση της δομής του στόματος, των δοντιών και της γνάθου, γεγονός που αποτέλεσε τη βάση για πιο εμπεριστατωμένες  οδοντιατρικές πρακτικές. Παράλληλα, σημειώθηκε μεγάλη πρόοδος στη χειρουργική και στην κατασκευή εργαλείων. Οι κουρείς–χειρουργοί, που ασχολούνταν με εξαγωγές δοντιών, άρχισαν να χρησιμοποιούν βελτιωμένα εργαλεία, όπως ο πελεκάνος “pelican” και αργότερα το οδοντιατρικό κλειδί “dental key”, τα οποία έκαναν τις επεμβάσεις πιο αποτελεσματικές. Αν και η αναισθησία δεν είχε ακόμη ανακαλυφθεί, η ανάπτυξη της φαρμακολογίας και η χρήση φυσικών αναλγητικών ουσιών, όπως τα βότανα και το όπιο, προσέφεραν κάποια ανακούφιση από τον πόνο.

Την εποχή αυτή σημειώθηκαν  οι πρώτες προσπάθειες κατανόησης των αιτιών των οδοντικών παθήσεων, αν και οι βασικές θεωρίες παρέμεναν ακόμη παραδοσιακές και λανθασμένες. Τέλος, κατά τον 17ο αιώνα άρχισε να διαμορφώνεται σταδιακά ο διαχωρισμός των οδοντιάτρων από τους γενικούς χειρουργούς και τους κουρείς, με αποτέλεσμα η Οδοντιατρική να αποκτά δική της ταυτότητα και κύρος. Οι εξελίξεις αυτές, που συνδυάζουν την πρόοδο της ιατρικής γνώσης, της τεχνολογίας και της κοινωνικής οργάνωσης, αποτέλεσαν το θεμέλιο πάνω στο οποίο οικοδομήθηκε τους επόμενους δύο αιώνες η σύγχρονη Οδοντιατρική επιστήμη.

Παλαιότερες αναρτήσεις μας:

* https://historydent.blogspot.com/2021/01/artznei-buchlein.html

** https://historydent.blogspot.com/2021/08/walter-hermann-ryff-1500-1562.html

*** https://historydent.blogspot.com/2023/10/1617-18.html

 

 ΓΒ