Ο οδοντιατρική καρέκλα του G.Betjemann στο Λονδίνο το 1840.

 

Στα μέσα του 19^ου αιώνα, άρχισε να διαμορφώνεται ένα ιδιαίτερο εμπορικό ενδιαφέρον για  εμπορική εκμετάλλευση  η οποία αφορούσε τον εξοπλισμό των οδοντιατρείων, τα οδοντιατρικά υλικά και γενικότερα τις απαραίτητες υποδομές του νέου οδοντιατρείου. Όπως έχουμε αναφέρει σε παλαιότερες αναρτήσεις, αυτή είναι η εποχή οπού ιδρύονται οι πρώτες εμπορικές εταιρείες αποκλειστικά οδοντιατρικού εξοπλισμού στην Αμερική και στις μεγάλες Ευρωπαϊκές χώρες. Ένα από τα βασικά εμπορικά προϊόντα τους είναι σχεδιασμός, η κατασκευή, η συνεχής εξέλιξη και η διάθεση στην οδοντιατρική αγορά της οδοντιατρικής καρέκλας.       

 Οι πρώτες  μηχανοποιημένες καρέκλες είναι ξύλινες και διέθεταν εντελώς νέα χαρακτηριστικά όπως, μεταλλικούς μηχανισμούς και  χειριστήρια, μανιβέλες, οδοντωτούς τροχούς και άξονες, πεντάλ, πτυσσόμενη και μετακινούμενη πλάτη, ρυθμιζόμενο προσκέφαλο για τον ασθενή κ ά. Έτσι ο κύριος στόχος των κατασκευαστών, πολλές φορές με ιδέες και την συνεργασία οδοντιάτρων, ήταν η βελτίωση όλων αυτών των μηχανισμών, για την καλύτερη και λιγότερο κοπιώδη προσπάθεια του οδοντιάτρου.

Δεν είναι απόλυτα εξακριβωμένη η χρονολογία της πρώτης κυκλοφορίας στο Λονδίνο της οδοντιατρικής καρέκλας του G.Betjemann – ενός κατασκευαστή επίπλων-  αν και αναφέρεται το 1840. Όπως ήταν σύνηθες εκείνη την εποχή, δεν υπήρχε οργανωμένη κατασκευή κάποιων τυποποιημένων οδοντιατρικών καρεκλών, ούτε στην Αμερική αλλά και ούτε στην Ευρώπη. Οι ειδικές καρέκλες ήταν κατά κανόνα παραγγελίες οδοντιάτρων, οι οποίοι απευθύνονταν κυρίως σε κατασκευαστές επίπλων, ήταν ξύλινες και προσέφεραν κάποιες δυνατότητες προσαρμογής για την καλύτερη και ανετότερη εργασία του οδοντιάτρου και άνεση του ασθενή. Η πρώτη καρέκλα του Betjemann, η οποία ήταν εμπνευσμένη από την καρέκλα  του Snell (1832), ίσως ήταν η πρώτη την οποία ο κατασκευαστής της την διέθεσε στο εμπόριο μέσω του καταστήματός τo oποίο διατηρούσε στην Oxford street.

Καρέκλα του Betjemann περιόδου 1840.

Στο κάθισμα της καρέκλας του Betjemann, ήταν  ενσωματωμένα τα δύο υποβραχιόνια (μπράτσα)  και μετακινούνται καθ’ ύψος μαζί με το κάθισμα με έναν  μηχανισμό τροχαλίας που βρισκόταν  κάτω από το κάθισμα. Η κλίση της πλάτης του καθίσματος μεταβάλλονταν  με τη χρήση μανιβέλας (στο πλάι, στο πίσω μέρος) η οποία ρύθμιζε το μήκος δύο αλυσίδων οι οποίες τερματίζουν στο πίσω μέρος των υποβραχιόνιων. Το προσκέφαλο ρυθμίζονταν καθ' ύψος από μια λαβή από ελεφαντόδοντο που βρίσκονταν πίσω από την πλάτη, ενώ μπορούσε  να μετακινηθεί και πλευρικά.

Η συνεδρία της της 6ης Απριλίου του 1857, της Οδοντοστοματολογικής Εταιρείας του Λονδίνου (Odontological Society), λίγους μόλις μήνες μετά την ίδρυση της και η οποία ήταν η πρώτη επαγγελματική οδοντιατρική  εταιρεία στην Αγγλία, περιελάβανε στο πρόγραμμα της την παρουσίαση από τον H.J. Barret μιας νέας  οδοντιατρικής  καρέκλας κατασκευασμένης από τον G.Betjemann.

https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=chi.79874418&seq=89&view=1up

Η καρέκλα του Betjemann σε ψηλή και χαμηλή θέση  παρουσίαση από τον H.J. Barret .

Αρκετοί επιφανείς οδοντίατροι της εποχής,  όπως ο Edwin Sanders, οδοντίατρος της βασιλικής οικογένειας και ο John Tomes,  γνωστός για την έρευνά του και την πραγματεία του σχετικά με τη δομή των δοντιών, ήταν μέσα στο κοινό της παρουσίασης. Ο Tomes  μάλιστα, είπε ότι χρησιμοποιούσε ήδη μια ειδική οδοντιατρική καρέκλα, η οποία όμως  παραδέχτηκε ότι δεν ήταν τόσο πρακτική όσο η καρέκλα  του Betjemann. Λίγους μήνες αργότερα, δύο άρθρα στο περιοδικό, British Journal of Dental Science – ο πρόδρομος του British Dental Journal -  ανέφεραν ότι στην καρέκλα του Betjemann είχαν γίνει ορισμένες χρήσιμες βελτιώσεις και τονίσθηκε μια βελτίωση που πρότεινε ο Tomes στο εξάρτημα συγκράτησης της κεφαλής. Χαρακτηριστικό μάλιστα γεγονός, είναι ότι στο Μουσείο της Βρετανικής Οδοντιατρικής Ομοσπονδίας υπάρχει η οδοντιατρική καρέκλα από το ιατρείο του John Tomes, η οποία είναι ένα μοντέλο της καρέκλας του Betjemann.Αυτό το μοντέλο – θα μπορούσαμε να το ονομάσουμε μοντέλο Betjemann #2, ενώ άλλοι την ονομάζουν καρέκλα του John Tomes, επειδή είχε ενσωματώσει τις βελτιώσεις που είχε προτείνει ο ίδιος  -είναι κατασκευασμένο από καρυδιά και καλυμμένο με  κόκκινο βελούδο και αναπαράγεται σε τεύχος του British Journal of Dental Science το 1857  και στον κατάλογο του οίκου Ash & Sons το 1858.Σε αυτό το μοντέλο το κάθισμα είναι ενωμένο με τα υποβραχιόνια, όπως στο παλιό μοντέλο του Betjemann, σχηματίζοντας  μια ενιαία μονάδα ξεχωριστή από τη βάση. 

Το βελτιωμένο μοντέλο της καρέκλας,Betjemann #2, ή καρέκλα του Tomes, σε διφημιστική καταχώριση του περιοδικού British Journal of Dental Schience  το 1857.

Η ρύθμιση του ύψους πραγματοποιείται με τη λειτουργία ενός τροχού με το πόδι, η περιστροφική κίνηση του οποίου μεταδίδεται σε έναν μηχανισμό  κοχλιωτού γρύλου, που βρίσκεται κάτω από το κάθισμα. Παρά την  περιορισμένη διαφορά στο ύψος του καθίσματος  το οποίο περιορίζεται στα 22 cm, εντούτοις  ύψος του καθίσματος μπορεί να ρυθμιστεί αβίαστα και χωρίς να διακόπτεται η εργασία στο στόμα και είναι η μεγαλύτερη πρωτοτυπία της καρέκλας του   Betjemann.  Αυτή η διαδικασία δυστυχώς εγκαταλείφθηκε και επανεμφανίστηκε μόνο το 1877 με την καρέκλα Wilkerson, η οποία κυκλοφόρησε στις ΗΠΑ.

Η κλίση της πλάτης,  ελέγχεται με τη λειτουργία ενός μικρού στρόφαλου που βρίσκεται στο πίσω μέρος της πλάτης, και η ρύθμιση  καθορίζει το μήκος δύο αλυσίδων, μεταξύ της πλάτης και των δύο υποβραχιόνιων. Αυτός ο μηχανισμός είναι παρόμοιος με την πρώτη πολυθρόνα του Betjemann. Ο σχεδιασμός του προσκέφαλου, είναι εντελώς πρωτότυπος. Το σχήμα του είναι  κυλινδρικό , πιεσμένο στο κέντρο και  περιστρέφεται γύρω από έναν άξονα, δημιουργώντας μια έκκεντρη κίνηση που εξασφαλίζει μια διαδρομή οκτώ εκατοστών.

Μουσειακό έκθεμα της καρέκλας του Betjemann από το ιατρείο του John Tomes.

Συμπερασματικά και τα δύο μοντέλα της καρέκλας του Betjemann, είναι εμπνευσμένα από την πολυθρόνα του Snell (1832), αλλά με σαφώς βελτιωμένους μηχανισμούς για τη ρύθμισή τους.Η απουσία αναφορών σε οδοντιατρικό εξοπλισμό στους καταλόγους του οίκου Ash & Sons πριν από το 1858, αποκαλύπτει ότι ειδική οδοντιατρική καρέκλα στην Αγγλία, χρησιμοποιήθηκε την περίοδο του 1950 μόνο από μια μειοψηφία διακεκριμένων οδοντιάτρων, όπως οι James Snell, John Tomes και Edwin Saunders και ότι στην πλειονότητά τους οι Άγγλοι οδοντίατροι χρησιμοποιούσαν καρέκλες με σταθερή πλάτη.

Το γεγονός αυτό εξηγεί την απουσία ανάλογου εξοπλισμού στα περίπτερα στην Παγκόσμιας Εμπορικής Έκθεσης του Λονδίνου το 1850, αν και οι αμερικανικές εταιρείες που ήταν παρούσες σε αυτήν την εκδήλωση παρουσίαζαν ήδη ορισμένα μοντέλα οδοντιατρικών καρεκλών καθώς και πτυελοδοχείων και όπως έχουμε δει και σε προηγούμενη ανάρτηση ο οδοντιατρικός κατάλογος του εμπορικού οίκου Chevalier ήδη από το έτος 1855 περιλάμβανε ειδική οδοντιατρική καρέκλα και πτυελοδοχείο.(1)

     1.    https://historydent.blogspot.com/2025/01/chevalier-1855.html

     2.    https://numerabilis.u-paris.fr/partenaires/sfhad/cabinet-dentaire/le-cabinet-de-john-tomes-ca-1855/

ΓΒ