Η εξέλιξη της οδοντιατρικής καρέκλας στον 19ο αιώνα: Από την επιπλοποιία στη βιομηχανική μεταλλική κατασκευή και τυποποίηση..

 

Ξύλινη καρέκλα, JUSTUS ASK #3, του εμπορικού οίκου BILLARD της Γαλλίας περιόδου 1860.

Ο 19ος αιώνας σηματοδοτεί τη θεμελίωση της οδοντιατρικής ως αυτόνομου επιστημονικού κλάδου και την παράλληλη ανάπτυξη εξειδικευμένου τεχνολογικού εξοπλισμού. Κεντρικό στοιχείο αυτής της μετάβασης υπήρξε η οδοντιατρική καρέκλα, η οποία εξελίχθηκε από απλή τροποποιημένη πολυθρόνα σε σύνθετο μηχανικό σύστημα με εργονομικό και υδραυλικό σχεδιασμό. Η εξέλιξη αυτή δεν ήταν γραμμική, αλλά αποτέλεσμα συνδυασμού τεχνικής καινοτομίας, εμπορικής οργάνωσης και βιομηχανικής τυποποίησης.

Στο σημείο αυτό αξίζει να αναφερθούμε στις  σημαντικότερες εμπορικές οδοντιατρικές εταιρείες και κατασκευαστές του 19ου αιώνα, με έμφαση στις καινοτομίες ανά εταιρεία και ανά τύπο καρέκλας, καθώς και τον  ρόλο των εμπορικών καταλόγων στη διαμόρφωση της αγοράς οδοντιατρικών υλικών και συσκευών.

Όπως έχουμε αναφέρει σε προηγούμενη ανάρτηση, την  πρώιμη εργονομική σύλληψη της οδοντιατρικής καρέκλας την διέθετε η καρέκλα του James Snell (1832). Ο James Snell  κατασκεύασε στο Λονδίνο το 1832 μία από τις πρώτες ειδικά σχεδιασμένες οδοντιατρικές καρέκλες. Οι καινοτομίες της καρέκλας, ήταν η ρυθμιζόμενη πλάτη, ο μηχανισμός ανύψωσης καθίσματος και το σταθερό υποπόδιο.

Ξύλινη καρέκλα του PORTER, περιόδου 1860.

Η καρέκλα ήταν μια ιδιοκατασκευή και μπορούσε να κατασκευασθεί  κατά παραγγελία, ωστόσο η σύλληψη της ρυθμιζόμενης θέσης του ασθενούς αποτέλεσε το θεμέλιο της μετέπειτα τεχνολογικής εξέλιξης της οδοντιατρικής καρέκλας.

Η πρώτη  εμπορική τυποποίηση της οδοντιατρικής καρέκλας, οφείλεται στο εμπορικό οίκο, Chevalier Dental Depot, εγκατεστημένο στη Νέα Υόρκη από τη δεκαετία του 1840, ο οποίος υπήρξε από τους πρώτους οργανωμένους εμπορικούς οίκους οδοντιατρικού εξοπλισμού στις ΗΠΑ. Η ιστορική σημασία του οίκου Chevalier αφορά την έκδοση από τους πρώτους εικονογραφημένους οδοντιατρικούς καταλόγους στις ΗΠΑ, την τυποποίηση προϊόντων με αριθμημένη καταγραφή και πανεθνική διανομή μέσω ταχυδρομικών παραγγελιών. Σε ότι αφορά τις οδοντιατρικές καρέκλες οι οποίες περιλαμβάνονταν στον πρώτο οδοντιατρικό κατάλογο, οι  καινοτομίες τους αφορούσαν τον μηχανισμό ανύψωσης τους με κοχλία, το ρυθμιζόμενο προσκέφαλο και τον ξύλινο σκελετό με ορισμένα  μεταλλικά στοιχεία.

Αν και ο οίκος  Chevalier δεν εισήγαγε πρωτότυπα στοιχεία στην οδοντιατρική καρέκλα, ωστόσο διαμόρφωσε το εμπορικό πρότυπο που επέτρεψε την εξάπλωση της οδοντιατρικής καρέκλας ως εξειδικευμένου και απαραίτητου εξοπλισμού στο νέο οδοντιατρείο.

Καρέκλα από χυτοσίδηρο του MORISSON, περιόδου 1880.

Η εταιρεία  S. S. White Dental Manufacturing Company, η οποία ιδρύθηκε  από τον Samuel Stockton White, υπήρξε ο σημαντικότερος βιομηχανικός κατασκευαστής οδοντιατρικού εξοπλισμού το δεύτερο μισό του 19^ου  αιώνα και είναι η πρώτη εταιρεία η οποία  καθιέρωσε την βιομηχανική μαζικοποίηση της κατασκευής και διάθεσης οδοντιατρικού εξοπλισμού.

Οι οδοντιατρικές καρέκλες του οίκου S. S. White, αρχικά ήταν αντιγραφή και μαζική παραγωγή καρεκλών άλλων σχεδιαστών, αφού η εταιρεία είχε εξαγοράσει τα εμπορικά τους δικαιώματα, ενώ αργότερα καινοτόμες οδοντιατρικές καρέκλες ήταν προϊόν έρευνας και εξέλιξης της ίδιας της εταιρείας. Οι καρέκλες τις οποίες διέθετε στην αγορά η εταιρεία  S. S. White, μέσω των καταλόγων της, ήταν αρχικά ξύλινες, αλλά αργότερα ήταν πρωτότυπες μεταλλικές, όπως η καρέκλα του Harris (1871, και του  Morisson (1881), με πρωτότυπα μηχανικά μέρη και αργότερα τις καρέκλες του τύπου Wilkerson, με υδραυλικά συστήματα ανύψωσης και ανάκλησης και στρογγυλή βάση.

Υδραυλική καρέκλα WILKERSON, περιόδου 1880.

Η εταιρεία  S.S.White,μετέτρεψε την οδοντιατρική καρέκλα σε προϊόν βιομηχανικής ακριβείας και συνέβαλε στην επαγγελματοποίηση του οδοντιατρικού χώρου, ενώ παράλληλα κατόρθωσε την διεθνή διανομή των προϊόντων της μέσω καταλόγων, συμμετοχή σε εκθέσεις και αντιπροσώπους σε πολλές άλλες χώρες.

Η πλέον ανταγωνιστική εκείνη την εποχή εταιρεία, ήταν η  Buffalo Dental Manufacturing Company (1868) η οποία και αποτέλεσε βασικό ανταγωνιστή της S.S. White. Οι οδοντιατρικές καρέκλες της  Buffalo, έγιναν ανταγωνιστικές μετά το 1870-1880, όταν υιοθέτησαν και βελτίωσαν τις καρέκλες του Wilkerson, με εξελιγμένα και ενισχυμένα  υδραυλικά συστήματα, βαριά  βάση από χυτοσίδηρο και βελτιωμένο σύστημα σταθεροποίησης. Οι λειτουργικές καινοτομίες της καρέκλας Wilkerson, ήταν η δυνατότητα τοποθέτησης του ασθενούς σε πλήρη οριζόντια θέση και ο συνδυασμός περιστροφής και ανάκλισης ταυτόχρονα και η δυνατότητα μεταβολής θέσης της καρέκλας κατά τη διάρκεια της θεραπείας, μια λειτουργία η οποία βελτίωσε την ακρίβεια των επεμβάσεων.

Στο τέλος του αιώνα, σημαντική ήταν η συμβολή στην εξέλιξη της οδοντιατρικής καρέκλας αλλά και του εξοπλισμού του οδοντιατρείου, από την εταιρεία Ritter Dental Manufacturing Company. Η καρέκλα της Ritter, προσέφερε συγχρονισμένη ανύψωση και ανάκλιση της καρέκλας, ανατομικό προσκέφαλο και βελτιωμένη υγιεινή επένδυση, Η εταιρεία Ritter πρόβαλε τον όρο «scientific construction», υποδηλώνοντας τη σύνδεση τεχνολογίας και επιστημονικής ταυτότητας, υπό τον ιδρυτή της Frank Ritter, και αντιπροσώπευσαν  το ώριμο τεχνολογικό στάδιο στον εξοπλισμό του οδοντιατρείου στο τέλος του αιώνα και στην έναρξη του επόμενου. Αποτέλεσμα της φιλοσοφίας του Ritter, ήταν και σταδιακά η μετάβαση από τη διάσπαρτη διάταξη ανεξάρτητων συσκευών γύρο και πολλές φορές απόμακρα από τον οδοντίατρο, σε μία ολοκληρωμένη οδοντιατρική μονάδα «dental unit» στις αρχές του 20^ου αιώνα, που σηματοδοτεί τη μετάβαση της οδοντιατρικής από τεχνική χειρονακτική εργασία, σε τεχνολογικά οργανωμένη κλινική πράξη, με έμφαση στη λειτουργική ενοποίηση, την εργονομία και τον έλεγχο του θεραπευτικού περιβάλλοντος.

Από τις πρώτες οδοντιατρικές μονάδες του RITTER, αρχές του 20ου αιώνα.

Στην Ευρώπη και συγκεκριμένα από την Αγγλία καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη, κατασκευή και εμπορική διάθεση της οδοντιατρικής καρέκλας και του υπόλοιπου εξοπλισμού του οδοντιατρείου, είχε η εταιρεία  Claudius Ash & Sons,  η οποία κυριάρχησε στη Βρετανική, Ευρωπαϊκή αλλά και Παγκόσμια  αγορά, αλλά και κάποιοι Γερμανοί κατασκευαστές, όπως η εταιρεία Adam Schneider στο Βερολίνο Οι καρέκλες της Ash,ήταν πάντοτε καινοτόμες για την εποχή τους, συνδυάζοντας αισθητική και λειτουργικότητα, προσαρμογή σε ευρωπαϊκά πρότυπα ιατρικής πρακτικής και ανάπτυξη διεθνούς δικτύου εξαγωγών.

Συμπερασματικά, η εξέλιξη της οδοντιατρικής καρέκλας στον 19ο αιώνα μπορεί να διακριθεί σε τέσσερα στάδια:

Χειροποίητη ξύλινη με εργονομική καινοτομία (Snell).

Εμπορική τυποποίηση μέσω καταλόγων (πρώτος εικονογραφημένος εμπορικός κατάλογος, Chevalier).

Βιομηχανική μεταλλική και αργότερα υδραυλική κατασκευή (S.S. White, Buffalo και Ash).

Εξηλεκτρισμός και πλήρη εργονομική και επιστημονική διαμόρφωση ( Ritter, S.S. White, Buffalo,  Ash και άλλοι).

Στο τέλος του 19ου αιώνα, η οδοντιατρική καρέκλα είχε ήδη αποκτήσει τα βασικά δομικά χαρακτηριστικά — ρυθμιζόμενο ύψος, ανάκλιση, περιστροφή και βελτιωμένη σταθερότητα — που θα αποτελούσαν τη βάση για τα ηλεκτρομηχανικά συστήματα του 20ού αιώνα. Η εξέλιξή της δεν συνιστά απλώς τεχνολογική πρόοδο, αλλά ουσιώδη παράγοντα επαγγελματοποίησης και επιστημονικής συγκρότησης της οδοντιατρικής.

Σε επόμενες αναρτήσεις θα παρουσιάσουμε με περισσότερες πληροφορίες τις διάφορες εμπορικές  οδοντιατρικές καρέκλες με τα βασικά τους σχεδιαστικά τους χαρακτηριστικά, τις πρωτοτυπίες τους και τον τρόπο προσαρμογής τους στα νέα δεδομένα της κλινικής οδοντιατρικής, σχεδιασμένες με βασική αρχή την εργονομία και την υγειϊνή.

 

ΓΒ