Οδοντιατρείο, οδοντιατρική καρέκλα και θέση εργασίας: Θεωρητική προσέγγιση κατά τον 18ο και αρχές 19ου αιώνα.

Πίνακας περιόδου 1810-1830, του Βρετανού ζωγράφου C.C. Cox, ο οποίος αναπαριστάνει εξαγωγή δοντιού. Ο νεαρός ασθενής κάθεται σε απλό σκαμνί και ο βοηθός του οδοντιάτρου στηρίζει με το σώμα του το σώμα του ασθενούς, ενώ ταυτόχρονα κρατάει σταθερά το κεφάλι του.

Η ίδρυση και οργάνωση του πρώτου οδοντιατρείου συνδέεται άμεσα με την καθιέρωση της οδοντιατρικής καρέκλας ως απαραίτητου στοιχείου του εξοπλισμού. Μέχρι τον 18 ο αιώνα, οι οδοντιατρικές πράξεις πραγματοποιούνταν συνήθως σε μη ειδικούς χώρους – σε σπίτια, κουρεία ή αγορές – με τον ασθενή καθισμένο σε απλή καρέκλα ή ακόμη και όρθιο ή στο δάπεδο. Η έλλειψη σταθερής και κατάλληλης θέσης περιόριζε τον επεμβαίνοντα, τόσο την ακρίβεια όσο και το εύρος των επεμβάσεων, ενώ στον ασθενή εκτός από τον αναπόφευκτο πόνο, προκαλούσε και αίσθημα ανασφάλειας και αγωνίας. Η ανάγκη για ένα ειδικά διαμορφωμένο κάθισμα άρχισε να διατυπώνεται συστηματικά στις πρώτες οδοντιατρικές πραγματείες τον 18ο αιώνα, όταν η οδοντιατρική άρχισε να συγκροτείται ως αυτόνομη επιστημονική και επαγγελματική δραστηριότητα.

«Στον οδοντίατρο» του Ferdinand de Braekeleer του Πρεσβύτερου (1792-1883).Ο ασθενής κάθεται σε κοινή καρέκλα με πλάτη.

Καθοριστική υπήρξε η συμβολή του Pierre Fauchard, ο οποίος στο έργο του Le Chirurgien Dentiste (1728), που θεωρείται το θεμέλιο της σύγχρονης οδοντιατρικής, δεν περιγράφει απλώς τεχνικές και εργαλεία, αλλά τονίζει και τη σημασία της σωστής θέσης του ασθενούς και του γιγατρού κατά τη διάρκεια της θεραπείας. Αν και ο Fauchard, δεν παρουσιάζει την οδοντιατρική καρέκλα με τη μορφή που διαμορφώθηκε μετά από περίπου έναν αιώνα, οι περιγραφές της καρέκλας, υποδηλώνουν, την ανάγκη για σταθερότητα, έλεγχο και άνεση, τόσο για τον ασθενή όσο και για τον οδοντίατρο.

Παρόμοιες ιδέες συναντώνται και σε άλλους συγγραφείς του 18ου αιώνα, οι οποίοι επισημαίνουν ότι η επιτυχία των επεμβάσεων εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την κατάλληλη στάση του σώματος του ασθενούς και την καλή ορατότητα από τον οδοντίατρο του πεδίου εργασίας του στο στόμα.

Jan Avicksz Steen (1625-1679):Οδοντιατρική επέμβαση. Ο ασθενής κάθεται σε χαμηλή κοινή καρέκλα και τα απαραίτητα εργαλεία και φάρμακα, είναι τοποθετημένα σε πρόχειρο τραπέζι.

Ο M. Bourdet, στην πραγματεία του, « Recherches et observations de toutes les parties de l’Art du dentiste » 1757, αν και δεν αναφέρει το είδος της καρέκλας, εντούτοις περιγράφει συνοπτικά την θέση ασθενούς-οδοντιάτρου κατά την εξαγωγή, «Για να χρησιμοποιήσει ο γιατρός τον πελεκάνο, ο ασθενής πρέπει να κάθεται σε πολυθρόνα ή σε άλλο πολύ χαμηλό κάθισμα, ειδικά όταν η εξαγωγή είναι στην άνω γνάθο.

Γκραβούρα με χρονολογία 1882, από ζωγραφικό πίνακα του Ελβετού ζωγράφου Edouard John E. Ravel (1847-1920) ο οποίος αναπαριστά την εξαγωγή δοντιού σε νεαρή δεσποινίδα. Η ασθενής κάθεται σε βαριά ξύλινη πολυθρόνα με ψηλή πλάτη όπου ακουμπά το κεφάλι της, ενώ μία ηλικιωμένη γυναίκα, πιθανώς η γιαγιά της, με τα χέρια της προσπαθεί να ακινητοποιήσει το κεφάλι της ασθενούς.

Ο L. Laforgue, στην πραγματεία του, « L’art du dentist»,1802, είναι ο πρώτος συγγραφέας που δίνει μια λεπτομερή περιγραφή της προετοιμασίας του ασθενούς για μια δεδομένη επέμβαση, «απαιτούνται τουλάχιστον δύο πετσέτες και δύο ποτήρια, νερό και ένα δοχείο για φτύσιμο ... Το κεφάλι του ασθενούς πρέπει να μπορεί να ακουμπάει στην πλάτη μιας μέτριας ψηλής καρέκλας. Ο οδοντίατρος, αφού πλύνει τα χέρια του και τοποθετήσει μια πετσέτα μπροστά στον ασθενή που πρόκειται να χειρουργήσει, τοποθετεί τα εργαλεία του σε κοντινή απόσταση ».

Στο κεφάλαιο για τις εξαγωγές, ο Laforgue περιγράφει τη μέθοδο την οποία εφαρμόζει: «... το κάθισμα πρέπει να είναι ανάλογα με τη θέση του γιατρού και το ύψος στο οποίο βρίσκεται ο ασθενής. Για όσους εκτελούν οδοντιατρικές επεμβάσεις σε καθημερινή βάση, υπάρχουν καθίσματα που έχουν κατασκευαστεί ειδικά για αυτόν τον σκοπό ».Η τελευταία αναφορά υποδηλώνει ότι από εκείνη την περίοδο, αρχές του 19^ου αιώνα, υπήρχαν στην οδοντιατρική αγορά, κατάλληλα κατασκευασμένες οδοντιατρικές καρέκλες χωρίς όμως να διαθέτουμε άλλες σχετικές πληροφορίες.

Ζωγραφικός πίνακας με αναπαράσταση εξαγωγής δοντιού, του Ολλανδού Ζωγράφου Pieter Jansz Quast (1606-1647). Ο ασθενής κάθεται κάτω σε ένα υπερυψωμένο έδρανο, ενώ ο επεμβαίνων είναι μισο-όρθιος πίσω από τον ασθενή όπου στα ανοικτά πόδια του συγκρατεί το σώμα του ενώ με τον βραχίονα του αριστερού του χεριού καθηλώνει το αριστερό χέρι του ασθενούς και το κεφάλι του.

Τέλος ο Gariot στην πραγματεία του, “ Treatise on Diseases of the Mouth”, το 1805, επιμένει στην αναγκαιότητα «να επιδιώκεται η καθαριότητα, η κομψότητα, ακόμη και η πολυτέλεια στα βάζα, τις καράφες, το νερό, τα λινά υφάσματα κ.λπ. που θα χρειαστεί. Πρέπει να φροντίζει να πλένει τα χέρια του μπροστά στο άτομο του οποίου τα δόντια πρόκειται να καθαρίσει, ώστε να μην του εμπνέει αηδία όταν βάζει τα δάχτυλά του στο στόμα του».

Ο Gariot στην πραγματεία του, Traité des maladies de la bouche« , 1805, περιγράφει επίσης την προετοιμασία προκειμένου ο οδοντίατρος να κάνει καθάρισμα των δοντιών του ασθενούς: «αφού ο ασθενής καθίσει στην καρέκλα , ο γιατρός βάζει μια πετσέτα στον ώμο του για να σκουπίσει τα εργαλεία και βάλει μπροστά του μια καρέκλα ή ένα μικρό τραπέζι πάνω στο οποίο υπάρχει μια λεκάνη και ένα ποτήρι χλιαρό νερό για να ξεπλύνει το στόμα, ο οδοντίατρος αρχίζει να καθαρίζει τα δόντια».

Το ιατρείο του Jean- Georges Fattet (1820-1874) ο οποίος άσκησε την οδοντιατρική στο Παρίσι στα μέσα του 19ου αιώνα. Ο Fattet ως οδοντίατρος απέκτησε μεγάλη φήμη ως πολύ έμπειρος πλημμυρίζοντας εφημερίδες και περιοδικά της εποχής του, με τις διαφημίσεις του και τοποθετώντας πολυάριθμες αφίσες στους τοίχους του Παρισιού και των προαστίων του. Το ιατρείο του, είναι χαρακτηριστικό των λίγων μεγαλοπιασμένων αλλά και επιδειξιομανών οδοντιάτρων της εποχής, με τρεις μαύρους ως βοηθούς, μια ξύλινη με βαρεία υφασμάτινη επένδυση πολυθρόνα σαλονιού με ψηλή πλάτη , ξύλινο ερμάριο με γυάλινη πόρτα στο οποίο φυλάσσονται διάφορες προσθετικές εργασίες, δίπλα στην πολυθρόνα σε μεταλλική βάση δοχείο για να ξεπλένει το στόμα της η ασθενής και τραπέζι-πάγκος εργασίας- με εργαλεία, φάρμακα, διάφορες προσθετικές εργασίες και ένα καθρέπτη. Πίσω από το πτυελοδοχείο, στέκεται βοηθάς με κανάτα νερού για το ξεπλένει το στόμα της η ασθενής.

Σταδιακά, αυτές οι θεωρητικές επισημάνσεις οδήγησαν στη δημιουργία ειδικών καρεκλών, αρχικά απλών, ξύλινων με βάση κοινές οικιακές καρέκλες ή πολυθρόνες χωρίς μηχανισμούς ρύθμισης, αλλά σχεδιασμένων για οδοντιατρική χρήση. Όπως έχουμε αναφέρει σε προηγούμενη ανάρτηση, η παλαιότερη γνωστή οδοντιατρική καρέκλα η οποία υπάρχει μέχρι σήμερα χρησιμοποιήθηκε από τον Αμερικανό οδοντίατρο Josiah Flagg από το 1790 και στη συνέχεια από τον γιο αλλά και τον εγγονό του μέχρι το 1812. Η καρέκλα ήταν μια ιδιοκατασκευή του Flagg ο οποίος προσάρμοσε μια ξύλινη καρέκλα τύπου Windsor προσθέτοντας ένα ρυθμιζόμενο προσκέφαλο και μια επέκταση στον δεξί βραχίονα σε μορφή τραπεζιδίου για την τοποθέτηση των εργαλείων.

Είναι βέβαιο το γεγονός ότι μέχρι την τυποποίηση και μαζική κατασκευή οδοντιατρικών καρεκλών και τη διάθεσή τους στην οδοντιατρική αγορά κατά τα μέσα του 19^ου αιώνα, όπως θα δούμε σε επόμενες αναρτήσεις, αρκετοί οδοντίατροι θα προμηθεύοντας δικής τους σχεδίασης καρέκλες κατόπιν παραγγελίας σε κατασκευαστές επίπλων. Μια φθηνή οδοντιατρική καρέκλα θα μπορούσε επίσης να κατασκευαστεί συνδέοντας ένα απλό προσκέφαλο σε μια ξύλινη καρέκλα, η οποία μπορούσε να εξυπηρετήσει και έναν πλανόδιο οδοντίατρο.

Σε μια κοινή ξύλινη πολυθρόνα προστίθεται ένα απλό προσκέφαλο.Μία απλή και οικονομική λύση που μπορούσε να εξυπηρετήσει και έναν πλανόδιο οδοντίατρο.

Η οδοντιατρική καρέκλα σταδιακά, όταν από τα μέσα περίπου του 19^ου αιώνα, όταν την κατασκευή της σε διάφορους τύπους, αρχικά ξύλινες και αργότερα μεταλλικές, την ανέλαβαν εμπορικοί οίκοι κατασκευής εξοπλισμού οδοντιατρείων, αποτέλεσε τον κεντρικό άξονα γύρω από τον οποίο οργανώθηκε ο χώρος του οδοντιατρείου: ο φωτισμός, τα εργαλεία, το πτυελοδοχείο και αργότερα ο τροχός τοποθετήθηκαν με βάση την οδοντιατρική καρέκλα και τη θέση του ασθενούς. Με αυτόν τον τρόπο, η καρέκλα δεν ήταν απλώς ένα έπιπλο, αλλά το αντικείμενο που συμβόλισε και πρακτικά επέτρεψε τη μετάβαση από την περιστασιακή άσκηση της οδοντιατρικής στην οργανωμένη, μόνιμη, επαγγελματικά και επιστημονικά θεμελιωμένη οδοντιατρική κλινική.

Fauchard:https://historydent.blogspot.com/2021/04/pierre-fauchard-1678-176chirurgien.html