Γυναίκες οδοντίατροι. (2) Γαλλία.πριν τη Γαλλική Επανάσταση.

 

Μέχρι τα μέσα περίπου του 19ου αιώνα στην Ευρώπη και στην Αμερική  η διαδικασία απόκτησης άδειας για την άσκηση του επαγγέλματος του οδοντιάτρου, διέφερε από χώρα σε χώρα αλλά και ανάμεσα σε διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές αποτέλεσμα ότι δεν είχαν ακόμη δημιουργηθεί τα Έθνη-Κράτη ή οι Πολιτείες στην Αμερική με την σημερινή τους έννοια. Στις περισσότερες περιπτώσεις απαιτείτο η υποβολή αίτησης στις τοπικές αρχές και κατόπιν κάποιας μορφής πρακτικής αξιολόγησης αλλά και συστάσεων ή και φήμης, χορηγείτο η  άδεια για την άσκηση του επαγγέλματος του οδοντιάτρου. Σε πολλές περιπτώσεις η άδεια προσδιόριζε και την γεωγραφική περιοχή μέσα στα όρια της οποίας ίσχυε η χορηγημένη άδεια.

Για παράδειγμα στη Γαλλία, το 1803 θεσπίστηκε νόμος που απαιτούσε εξετάσεις για την άσκηση της οδοντιατρικής ενώ  στις ΗΠΑ ιδρύθηκε  η πρώτη σχολή οδοντιατρικής το 1840 (Baltimore College of Dental Surgery), και οι απόφοιτοι έπρεπε να περάσουν εξετάσεις για την απόκτηση άδειας. Την ίδια περίοδο δημιουργήθηκαν σε πολλές χώρες  επαγγελματικές ενώσεις οδοντιάτρων οι οποίες που καθόριζαν τις προϋποθέσεις για την χορήγηση άδειας και επόπτευαν την άσκηση του επαγγέλματος.

Στις αρχές του 19ου αιώνα, πολλοί ευρωπαϊκοί και αμερικανικοί θεσμοί εισήγαγαν επίσημες άδειες για την άσκηση της οδοντιατρικής.

Έτσι σταδιακά απαραίτητη προϋπόθεση για την χορήγηση άδειας άσκησης του επαγγέλματος του οδοντιάτρου αποτέλεσε το πτυχίο από αναγνωρισμένη  Σχολή, πανεπιστημιακή ή όχι, ενώ σε ορισμένες χώρες, όπως πχ στις ΗΠΑ, επιπλέον εξετάσεις ανά Πολιτεία και σε άλλες Ευρωπαϊκές χώρες εξετάσεις σε κάποιον κρατικό, όπως πανεπιστήμιο ή επαγγελματικό φορέα.

Στις 19 Δεκεμβρίου 1778 γεννήθηκε το πρώτο και μοναδικό παιδί της βασιλικής οικογένειας της Γαλλίας που επέζησε, η Μαρία Θηρεσία. Ήταν κόρη του Λουδοβίκου ΙΣΤ’ και της Μαρίας Αντουανέτας. Είχε παντρευτεί τον γιο του Καρόλου Ι’, δούκα του Ανγκουλέμ, τον Λουδοβίκο Αντώνιο. Ούσα η μόνη απόγονος του Λουδοβίκου ΙΣΤ’, στέφθηκε βασίλισσα για 20 λεπτά μεταξύ της παραίτησης του πεθερού της και του συζύγου της.

Οι γυναίκες για αρκετά χρόνια παρέμεναν έξω  από την πόρτα των Πανεπιστημίων και έτσι δεν είχαν τις ίδιες δυνατότητες άσκησης του επαγγέλματος του οδοντιάτρου, έτσι ξεκίνησε η εποχή  ορισμένων  ισχυρών γυναικών που μετά από αγώνα πέτυχαν να έχουν τα ίδια εκπαιδευτικά και επαγγελματικά  δικαιώματα με τους άντρες στην οδοντιατρική.

Στην ιστορία της οδοντιατρικής αναφέρονται αρκετές περιπτώσεις όπου σε διάφορες Ευρωπαϊκές χώρες χορηγήθηκε άδεια οδοντιάτρου σε γυναίκες ή και περιπτώσεις γυναικών οι οποίες άσκησαν με επιτυχία το επάγγελμα του οδοντιάτρου ως εμπειρικές, χωρίς να διαθέτουν ανάλογη άδεια.

Ας δούμε ανατρέχοντας στην   βιβλιογραφία μερικά παραδείγματα γυναικών που θεωρούνται σήμερα ως πρωτοπόροι για την άσκηση του επαγγέλματος του οδοντιάτρου σε διάφορες Ευρωπαϊκές χώρες αλλά και στην Αμερική. Ο κατάλογος περιλαμβάνει εκτός από γυναίκες οι οποίες είχαν σπουδάσει την οδοντιατρική, περιπτώσεις γυναικών οι οποίες άσκησαν με επιτυχία την οδοντιατρική  χωρίς να διαθέτουν κανονική εκπαίδευση αλλά οι οποίες διέθεταν   άδεια  από κάποια κρατική ή επαγγελματική αρχή.

Γαλλία.

Το οδοντιατρικό επάγγελμα νομοθετήθηκε στη Γαλλία με τον Νόμο της 30ής Νοεμβρίου 1892, ο οποίος καθόρισε για πρώτη φορά τις προϋποθέσεις άσκησης του επαγγέλματος της ιατρικής και των συναφών επαγγελμάτων, συμπεριλαμβανομένης της οδοντιατρικής. Ο νόμος αυτός προέβλεπε ότι οι οδοντίατροι έπρεπε να έχουν αποκτήσει δίπλωμα οδοντιατρικής από επίσημα αναγνωρισμένο πανεπιστήμιο.

Πριν από τον νόμο του 1892, υπήρξαν ορισμένες αποσπασματικές ρυθμίσεις που επηρέαζαν το επάγγελμα του οδοντιάτρου χωρίς όμως να υπάρχει ένα ολοκληρωμένο νομοθετικό πλαίσιο που να καθορίζει το επάγγελμα και να εφαρμόζεται σε όλη τη Γαλλία.

Έτσι στα τέλη του 17ου αιώνα,  η άσκηση της οδοντιατρικής, συνδεόταν στενά με τους κουρείς-χειρουργούς (barbiers-chirurgiens), οι οποίοι είχαν το δικαίωμα να εκτελούν βασικές χειρουργικές επεμβάσεις, όπως και εξαγωγές δοντιών. Βασιλικό διάταγμα  του 1699, επί βασιλείας του Λουδοβίκου ΙΔ΄, όρισε ότι οι κουρείς-χειρουργοί θα ελέγχονταν από τις χειρουργικές συντεχνίες, και αυτό περιλάμβανε σε μικρό βαθμό και τις πρακτικές της οδοντιατρικής.

Η Mademoiselle de Reze δημοσίευσε το 1719 και σε δεύτερη έκδοση το 1722 στο Παρίσι την πραγματεία της με τίτλο «Dissertation apologetique des remedes mis au jour par mademoiselle de Rezé, pour la goute, rhumatismes, sciatique, les dartres vives, les maux de dents» 

Ο 18^ος αιώνας ήταν ο αιώνας της Γαλλικής οδοντιατρικής μετά από την έκδοση το 1728 της πραγματείας του Pierre Fauchard (1678-1761),”Le Chirurgien Dentiste” αλλά και των ανάλογων βιβλίων του Claude Geraudly (?-1753), του Etienne Bourdet (1722-1789),του Robert Bunon (1702-1748) και του Claude Muton (1715-1787).Οι πραγματείες αυτές, μεταφρασμένες και σε άλλες γλώσσες, κατέστησαν την Γαλλική οδοντιατρική εκείνη την περίοδο πρωτοπόρο παγκοσμίως.

Ως αποτέλεσμα το 1768, ο Λουδοβίκος 16^ος   εξέδωσε διάταγμα που όριζε ότι οι οδοντίατροι (Chirurgien Dentiste), ως ξεχωριστή κατηγορία από τους κουρείς-χειρουργούς, μπορούσαν να χρησιμοποιούν τον τίτλο του χειρουργού-οδοντιάτρου μετά από δύο χρόνια πρακτική άσκηση στο Παρίσι ή τρία χρόνια στην επαρχεία και κατόπιν εξετάσεις πρακτικές και θεωρητικές στο Κολέγιο Χειρουργών του Παρισιού. Ωστόσο, το μέτρο αυτό δεν εφαρμόστηκε αυστηρά και ειδικά μάλιστα μετά από την Γαλλική Επανάσταση η οδοντιατρική όπως πολλά άλλα επαγγέλματα μπορούσε να τα ασκήσει ο οποιοσδήποτε.

Στις αρχές του 19ου αιώνα, υπήρξαν οι πρώτες ουσιαστικές προσπάθειες για την αναγνώριση της οδοντιατρικής ως ξεχωριστού επαγγέλματος. Το 1803, επί Ναπολέοντα, ένας νόμος όρισε ότι μόνο άτομα με εκπαίδευση μπορούσαν να εκτελούν ιατρικές πράξεις, αλλά αυτός ο νόμος αφορούσε γενικά την ιατρική και όχι ειδικά την οδοντιατρική.

Έτσι παρά τις προηγούμενες προσπάθειες, το επάγγελμα μέχρι το 1892,παρέμενε ανεπίσημα ρυθμισμένο το οποίο είχε ως αποτέλεσμα οι περισσότεροι οδοντίατροι να συνεχίζουν  να ασκούν το επάγγελμά τους χωρίς επίσημη αναγνώριση και βασιζόμενοι  στην πρακτική τους εμπειρία. Η έλλειψη επίσημων κανόνων επέτρεπε σε μη εκπαιδευμένα άτομα να προσφέρουν οδοντιατρικές υπηρεσίες. Έτσι ουσιαστικά ο νόμος του 1892 ήταν ο πρώτος που καθιέρωσε επίσημα την οδοντιατρική ως ανεξάρτητο και οργανωμένο επάγγελμα, επιβάλλοντας συγκεκριμένες εκπαιδευτικές απαιτήσεις και προσφέροντας πλήρη νομική αναγνώριση.

Όπως  έχουμε αναφέρει προηγουμένως αν και το επάγγελμα του οδοντιάτρου δεν ήταν ουσιαστικά και συνολικά επίσημα καθιερωμένο στην Γαλλία, εντούτοις τις οδοντιατρικές ανάγκες του κόσμου σε πολύ μεγάλο βαθμό τις κάλυπταν άντρες εμπειρικοί οδοντίατροι και σε ελάχιστες μόνο περιπτώσεις χειρουργοί αν και σίγουρα θα υπήρχαν και περιπτώσεις γυναικών οι οποίες εκτελούσαν οδοντιατρικές πράξεις.

Μία τέτοια περίπτωση στις  αρχές του 18ου αιώνα ήταν η Mademoiselle de Reze η οποία είχε μια επιτυχημένη καριέρα ως «οδοντίατρος για γυναίκες» με οδοντιατρείο  στο Παρίσι και  διετέλεσε μάλιστα οδοντίατρος της Πριγκίπισσας  Marie-Thérèse, Δούκισσας της Angoulême κόρης του βασιλιά Λουδοβίκου 16^ου

Η Mademoiselle de Reze δημοσίευσε το 1719 και σε δεύτερη έκδοση το 1722 στο Παρίσι την πραγματεία της με τίτλο «Dissertation apologetique des remedes mis au jour par mademoiselle de Rezé, pour la goute, rhumatismes, sciatique, les dartres vives, les maux de dents»  (Διατριβή για τις θεραπείες που έφερε στο φως η Mademoiselle de Rezé, για ουρική αρθρίτιδα, ρευματισμούς, ισχιαλγία, χαλασμένα δόντια, πονόδοντο κ.λπ.).

Άρθρο σε τεύχος του 1928 στο Γαλλικό περιοδικό Bulletin de la Societe d'Histoire de la Pharmacie

σχετικά με την Madeleine-Françoise Calais πρώτη γυναίκα αδειούχο οδοντίατρο στη Γαλλία.

Το 1740, η Madeleine-Françoise Calais (1713-?) έγινε η πρώτη γυναίκα οδοντίατρος που απέκτησε άδεια να μπορεί να ασκεί την οδοντιατρική  από τη Χειρουργική Εταιρεία του Παρισιού η οποία μέχρι την Γαλλική Επανάσταση ήταν ο επίσημος φορέας για την χορήγηση άδειας άσκησης του επαγγέλματος του οδοντιάτρου.

Η  Madeleine-Françoise Calais, που χρειαζόταν να κερδίσει τα προς το ζην, αποφάσισε σε ηλικία 18 ετών να γίνει «ειδική για τα δόντια». Επί τρία χρόνια παρακολούθησε ως μαθητευόμενη τον πολύ γνωστό οδοντίατρο του Παρισιού Claude Geraudly και κατόπιν για κάποια χρόνια εργάσθηκε δίπλα του αποκτώντας  προσωπική  φήμη και να γίνει αποδεκτή από του ασθενείς της

Το 1740, όταν ήταν είκοσι επτά ετών, έχοντας  απόλυτη εμπιστοσύνη στις γνώσεις της, αποφάσισε να ασκήσει επίσημα την τέχνη του οδοντιάτρου ανεξάρτητη, οργανώνοντας το δικό της οδοντιατρείο. Όπως προέβλεπε ο νόμος εκείνη την εποχή, έδωσε  θεωρητικές και πρακτικές εξετάσεις στο  Κολέγιο Χειρουργών του Παρισιού τις οποίες  πέρασε με επιτυχία και εγκρίθηκε ομόφωνα να της χορηγηθεί η άδεια.  Η  ανώτερες Δικαστικές Αρχές, οι οποίες είχαν όμως τον τελικό λόγο,  εξέφρασαν τους  ενδοιασμούς τους επειδή  δεν είχε υπάρξει ποτέ στο παρελθόν περίπτωση χορήγησης άδειας σε γυναίκα να ασκήσει σχετικά με την ιατρική επαγγέλματα,όπως ήταν οι ειδικοί των διντιών, εκτός από την περίπτωση των μαιών. Αν και δεν υπήρχε κανένα εμπόδιο στο ίδιο το περιεχόμενο του νόμου, εντούτοις οι χειρούργοι δίστασαν και αποφάσισαν να ζητήσουν τη γνώμη του γενικού εισαγγελέα του κοινοβουλίου του Παρισιού, Guillaume-François Joly de Fleury, για να αποφασίσουν.

Η  Calais απηύθυνε και εκείνη  αίτηση στον γενικό εισαγγελέα, στην οποία εξήγησε με σαφήνεια το θέμα και διεκδίκησε τα δικαιώματά της τα οποία φαινόταν απολύτως θεμιτά, ώστε  να γίνει αποδεκτό το αίτημά της  για χορήγηση άδειας ως «ανεξάρτητη οδοντίατρος. Να σημειωθεί ότι η ίδια επεσήμανε ότι η περίπτωσή της   δεν θα ήθελε να αποτελέσει  παράδειγμα -ως δε δικασμένο- και ζήτησε μόνο να χαρακτηρισθεί ως μία έκτακτη περίπτωση.

Ο Γενικός Εισαγγελέας μελέτησε προσεκτικά την υπόθεση, η οποία ήταν κάτι καινούργιο και η απόφασή του θα είχε σημαντικές κοινωνικές συνέπειες, επιπλέον όμως αναγνώρισε τις ικανότητές της Calais  η οποία βρήκε πολλούς υποστηρικτές από τον κύκλο των επωνύμων ασθενών της, ορισμένοι από τους οποίους ήταν δικαστές, μέλη του κοινοβουλίου, αλλά ανήκαν και στενό κύκλο του Αυτοκράτορα.

Από την πλευρά του, ο χειρούργος του βασιλιά, Francois Gigot de la Peyronie (1678-1747), τον οποίο συμβουλεύτηκαν οι εξεταστές, θεώρησε αρχικά το αίτημα απαράδεκτο και προκειμένου να επιτραπεί αυτή η καινοτομία, δήλωσε, έπρεπε να εκδοθεί απόφαση του Κοινοβουλίου. Από την άλλη όμως πλευρά, αναγνώρισε ότι το μέτρο, με το να γίνει γενικευμένο, θα μπορούσε να επιτρέψει στις έξυπνες και σκληρά εργαζόμενες γυναίκες να επιβιώσουν οικονομικά απασχολούμενες σε ένα κανονικό επάγγελμα και να μην αναγκαστούν λόγω έλλειψης νόμιμων μέσων να καταφύγουν στην πορνεία, «ότι η αναγκαιότητα, λόγω έλλειψης νόμιμων μέσων, συνεπάγεται ad turpia ».

Ο Γενικός Εισαγγελέας  Joly de Fleury αν και εξακολουθούσε  να είναι διστακτικός, συνάντησε την   Calais  και αναγνώρισε τις γνώσεις της και τη σεμνότητά της και τελικά είδε με ευνοϊκό τρόπο το αίτημά της και συνέταξε μία θετική  έκθεση. Ο δικαστής αναγνώριζε ότι θα ήταν άδικο η Calais να χάσει το όφελος των σπουδών της και το κόστος που είχε υποβληθεί και επιπλέον, ότι στην οδοντιατρική δεν είναι τόσες πολλές οι χειρουργικές επεμβάσεις όσο  η διατήρηση της καθαριότητας των δοντιών και του στόματος με τη χρήση διαδικασιών υγιεινής, εργασία που απαιτεί μόνο μέτριες ικανότητες και κάποιες δεξιότητες, κάτι που συναντάται πολύ συχνά στις γυναικείες προσωπικότητες.

Μετά από χρόνια αγώνα για τα δικαιώματα των γυναικών η  Madeleine-Françoise Calais το 1740, έγινε η πρώτη γυναίκα αδειούχος οδοντίατρος πριν την Γαλλική Επανάσταση,όχι μόνο στη Γαλλία αλλά και στην Ευρώπη ανοίγοντας το οδοντιατρείο της και ασκώντας με επιτυχία την οδοντιατρική. Ωστόσο, μετά από μερικά χρόνια, η Γαλλία απαγόρευσε επίσημα στις γυναίκες τις οδοντιατρικές σπουδές.

https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k9762865w.texteImage

https://numerabilis.u-paris.fr/ressources/pdf/medica/bibnum/352205/352205.pdf

https://www.persee.fr/doc/pharm_0995-838x_1928_num_16_57_10503#:~:text=Une%20jeune%20femme%20de%20Paris,patron%20comme%20employ%C3%A9e%20et%20presque

 

 

ΓΒ