Οδοντιατρική, ΗΠΑ vs Ευρώπης.

Η επέκταση της Αμερικής, John Gast (1872). Μία αλληγορική γυναικεία φυγούρα της Αμερικής οδηγεί τους μετανάστες προς την Αμερικανική Δύση.

Η σύγχρονη οδοντιατρική ξεκίνησε στη Γαλλία τον 18ο αιώνα. Ένας από τους πιο σημαντικούς πρωτοπόρους ήταν ο Pierre Fauchard, ο οποίος αποκαλείται   "πατέρας της σύγχρονης οδοντιατρικής" που με την πραγματεία του  "Le Chirurgien Dentiste" το 1728,  παρουσίασε παλαιές αλλά και νέες  τεχνικές, εργαλεία, καθώς και την επιστημονική προσέγγιση εκείνης της εποχής η οποία   αποτέλεσε τη βάση για την εξέλιξη της οδοντιατρικής ως ανεξάρτητης επιστήμης αλλά και επαγγελματικής ιδιότητας.

Από τον  19ο όμως αιώνα γεγονός ιστορικά αναμφίβολο είναι η ταχύτερη γενικά πρόοδος στην Αμερική σε σχέση με την Ευρώπη, ένα γεγονός το οποίο καθόρισε και την μετέπειτα εξέλιξη της οδοντιατρικής η οποία από την κυριαρχία της Ευρώπης πέρασε στις ΗΠΑ.  Το γεγονός αυτό  μπορεί να αποδοθεί σε μια σειρά παραγόντων που συνδέονται με την κοινωνική, οικονομική, πολιτική και γεωγραφική δυναμική της εποχής και οι λόγοι είναι οι εξής:

Pierre Fauchard,  "Le Chirurgien Dentiste", 1728.

1. Αφθονία φυσικών πόρων. Η Αμερική διέθετε τεράστιες εκτάσεις γης πλούσιας σε φυσικούς πόρους, όπως μεταλλεύματα, δάση και εύφορη γη. Η εκμετάλλευση αυτών των πόρων ήταν σχετικά εύκολη λόγω της μικρής πυκνότητας πληθυσμού και της γεωγραφικής επέκτασης προς τη Δύση (Manifest Destiny).

2. Ταχεία βιομηχανική ανάπτυξη. Η βιομηχανική επανάσταση στις Ηνωμένες Πολιτείες προχώρησε με ταχείς ρυθμούς, ιδιαίτερα μετά τον Εμφύλιο Πόλεμο (1861–1865). Η δημιουργία σιδηροδρομικών δικτύων, οι καινοτομίες στην τεχνολογία, και η εκτεταμένη χρήση εργοστασιακών μεθόδων παραγωγής συνέβαλαν στην ταχύτατη οικονομική ανάπτυξη.

3. Μετανάστευση και ανθρώπινο κεφάλαιο. Η Αμερική προσέλκυσε εκατομμύρια μετανάστες από την Ευρώπη και άλλες περιοχές του κόσμου, οι οποίοι πρόσφεραν φθηνό εργατικό δυναμικό και εξειδικευμένες δεξιότητες. Η μετανάστευση επίσης ενίσχυσε τη ζήτηση για προϊόντα και υπηρεσίες, υποστηρίζοντας την οικονομική ανάπτυξη.

Baltimore College of Dental Surgery,1840.

4. Έλλειψη φεουδαρχικών θεσμών. Η Ευρώπη, ειδικά κατά τα πρώτα χρόνια του 19ου αιώνα, ήταν ακόμα δεσμευμένη από φεουδαρχικά συστήματα και αριστοκρατικές δομές που περιόριζαν την κοινωνική κινητικότητα και την οικονομική καινοτομία. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ωστόσο, οι περισσότεροι τέτοιοι περιορισμοί δεν υπήρχαν, επιτρέποντας την ταχύτερη ανάπτυξη του καπιταλισμού.

5. Πολιτική σταθερότητα και φιλελεύθερες αρχές. Η Αμερική είχε συγκριτικά μεγαλύτερη πολιτική σταθερότητα κατά τον 19ο αιώνα. Το Σύνταγμα των ΗΠΑ και οι φιλελεύθερες αρχές του επέτρεπαν την ελεύθερη επιχειρηματικότητα, την κατοχή γης και την επένδυση κεφαλαίων, ενθαρρύνοντας την οικονομική ανάπτυξη.

6. Επενδύσεις σε υποδομές. Η κατασκευή σιδηροδρόμων, καναλιών και τηλεγραφικών δικτύων συνέδεσε τις αγορές και διευκόλυνε την ταχεία διακίνηση αγαθών, κεφαλαίων και πληροφοριών. Αυτή η ανάπτυξη υποδομών αν και σε πολλές περιπτώσεις ξεκίνησε στην Ευρώπη, εντούτοις ήταν πιο έντονη στην Αμερική.

Chapin Aaron Harris (1806-1860) και   Horace Henry Hayden (1769-1844),ιδρυτές του  Baltimore College of Dental Surgery το 1840.

7. Καινοτομία και τεχνολογική πρόοδος. Η Αμερική ανέπτυξε νέες τεχνολογίες και μηχανές με αποτέλεσμα την αύξηση της  παραγωγικότητας και του ανταγωνισμού.

8. Η δυναμική της Δύσης. Η γεωγραφική επέκταση προς τη Δύση και η κατάκτηση νέων εδαφών έδωσαν ευκαιρίες σε μεγάλο αριθμό ανθρώπων να αποκτήσουν γη και να συμμετέχουν στην οικονομική ζωή. Η ελευθερία αυτή ενίσχυσε την οικονομική πρόοδο σε όλη τη χώρα.

9. Διαφορετικές δημογραφικές πιέσεις. Η Ευρώπη αντιμετώπιζε πιέσεις από την αύξηση του πληθυσμού και τη σχετική έλλειψη γης, ενώ στην Αμερική οι μεγάλοι, ακατοίκητοι χώροι έδιναν περισσότερες ευκαιρίες για ανάπτυξη και επιχειρηματικότητα.

Πίνακας του Robert C. Hinckley που παριστάνει την χορήγηση αιθέρα από τον Morton   στις 30 Σεπτεμβρίου 1846.

10. Απουσία μεγάλων πολεμικών συγκρούσεων στο έδαφός της . Εκτός από τον Εμφύλιο Πόλεμο, η Αμερική δεν βίωσε τον 19ο αιώνα τις καταστροφές που υπέστη η Ευρώπη από διαρκείς πολεμικές συγκρούσεις, όπως οι Ναπολεόντειοι Πόλεμοι και οι επαναστάσεις. Αυτό της επέτρεψε να επικεντρωθεί στην εσωτερική ανάπτυξη.

Οι παραπάνω παράγοντες συνέβαλαν στο να εξελιχθεί  η οδοντιατρική στην Αμερική ταχύτερα από την Ευρώπη κατά τον 19ο αιώνα ώστε η ΗΠΑ ήταν η πρώτη χώρα που ίδρυσε εξειδικευμένα ιδρύματα για την οδοντιατρική εκπαίδευση. Το Baltimore College of Dental Surgery, που ιδρύθηκε το 1840, ήταν η πρώτη σχολή οδοντιατρικής στον κόσμο και το παράδειγμα αυτό το ακολούθησε η ίδρυση kai πολλών άλλων ανεξάρτητων σχολών.  Tο 1867 ιδρύθηκε η πρώτη Πανεπιστημιακή οδοντιατρική σχολή στο πανεπιστήμιο του Harvard, ένα παράδειγμα το οποίο σταδιακά το ακολούθησαν και ‘άλλα πανεπιστημιακά ιδρύματα. Αυτά τα γεγονότα έθεσαν  τη βάση για την επιστημονική και κλινική ανάπτυξη της οδοντιατρικής. Αποτέλεσμα ήταν  μεγάλη επένδυση στην έρευνα και στην ανάπτυξη νέων υλικών και τεχνολογιών. Για παράδειγμα, η χρήση του αμαλγάματος για σφραγίσματα, η ανάπτυξη των αναισθητικών τεχνικών (π.χ. πρωτοξείδιο του αζώτου, αιθέρας), η κατασκευή εξειδικευμένων οδοντιατρικών μηχανημάτων υψηλής τεχνολογίας και ακρίβειας για την εποχή τους κ.ά..

Οι εκπρόσωποι της «Σχολής της Βιέννης». Κέντρο, Rudolf Kronfeld (1900-1940),  Αριστερά επάνω, Harry Sicher (1889-1974)   Δεξιά επάνω, Joseph Peter Weinmann (1896-1960) Αριστερά κάτω, Balint Orban (1899-1960)  Δεξιά κάτω, Bernhard Gottlieb (1885-1950). 

Ένας άλλος πολύ σοβαρός παράγοντας ήταν η οργάνωση, σε ΄σύντομο χρόνο,  των Αμερικανών οδοντιάτρων σε επαγγελματικούς συλλόγους, αρχικά ανά πολιτεία, ενώ το 1859 ιδρύθηκε η American Dental Association (ADA). Αυτές οι επαγγελματικές ενώσεις  έπαιξαν κεντρικό ρόλο στη θέσπιση κανόνων για την άσκηση της οδοντιατρικής, την επαγγελματική ανάπτυξη αλλά και τη διαφύλαξη του κύρους του επαγγέλματος του οδοντιάτρου και την αποφυγή κακών πρακτικών. Τέλος στις  Ηνωμένες Πολιτείες δημιουργήθηκαν εμπορικές ευκαιρίες και μαζική κατανάλωση διότι υπήρχε η οικονομική δυνατότητα να προωθήσουν μαζικά εμπορικά οδοντιατρικά προϊόντα αλλά το κυριότερο  να καταστήσουν την οδοντιατρική φροντίδα προσιτή σε μεγάλα τμήματα του πληθυσμού.

Ως αποτέλεσμα δημιουργήθηκαν πολλές ευκαιρίες για διεθνείς συνεργασίες και εξαγωγή γνώσης ώστε ενώ μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα αρκετοί οδοντίατροι από Ευρωπαϊκές χώρες εγκαταστάθηκαν στην Αμερική προκριμένου να μεταλαμπαδεύσουν τις γνώσεις τους, κατά το δεύτερο μισό του αιώνα άλλαξε η κατεύθυνση και πολλοί   Αμερικανοί οδοντίατροι εγκαταστάθηκαν σε Ευρωπαϊκές χώρες όπου έγιναν περιζήτητοι, ειδικότερα στην υψηλή κοινωνία, για την κλινική τους  κατάρτισή τους αλλά και του υψηλού επιπέδου επαγγελματισμού των.

Ως αποτέλεσμα αν και με την έναρξη του 20ου  αιώνα η Ευρώπη παρέμεινε ένα πολιτιστικό και επιστημονικό κέντρο που συνέβαλε σημαντικά στην παγκόσμια πρόοδο εντούτοις  Αμερικανοί οδοντίατροι και επιστήμονες επηρέασαν σημαντικά τη διεθνή οδοντιατρική κοινότητα, τόσο μέσω της εκπαίδευσης ξένων  στις σχολές τους όσο και μέσω της δημοσίευσης επιστημονικών βιβλίων και  άρθρων σε διεθνή οδοντιατρικά περιοδικά.

Διαφήμηση του Άγγλου  οδοντιάτρου Robert Woffendale σε εφημερίδα της Νέας Υόρκης. Ο  Woffendale ήταν από του πρώτους εκπαιδευμένους Ερωπαίους οδοντιάτρους οι οποίοι μετανάστευσαν στην Αμερική και από το 1766 μέχρι το 1768  άσκησε την οδοντιατρική στην Νέα Υόρκη,Βαλτιμόρη και Φιλαδέλφεια.

Μία όμως νέα ώθηση στην εξέλιξη και κατεύθυνση στην επιστήμη της οδοντιατρικής με σημαντικές επιπτώσεις στην κλινική της άσκηση αποτέλεσε η  μετανάστευση Εβραίων ιατρών και οδοντιάτρων πανεπιστημιακών από την Γερμανία και Αυστρία  στις Ηνωμένες Πολιτείες  κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1930 και του 1940. Αυτή η μετακίνηση με σημαντικότερο παράδειγμα της περίφημης « Σχολής της Βιέννης », που ιδρύθηκε το 1923, και η οποία απέκτησε παγκόσμια φήμη με τη δημοσίευση μικροσκοπικών μελετών των περιοδοντικών νόσων,  έγινε στο πλαίσιο της γενικότερης μετανάστευσης Εβραίων επιστημόνων και επαγγελματιών, οι οποίοι αναγκάστηκαν να φύγουν από την Ευρώπη λόγω της ανόδου του ναζισμού και των αντισημιτικών διωγμών. 

Η ενσωμάτωση αυτών των Ευρωπαίων πανεπιστημιακών δασκάλων και ερευνητών στο Ακαδημαϊκό σύστημα των ΗΠΑ, με το μεγάλο υπόβαθρο βιολογικών και βασικών γνώσεων τις οποίες διέθεταν,  εμπλούτισαν την αμερικανική οδοντιατρική επιστήμη δίνοντας μία νέα κατεύθυνση στην έρευνα και κλινική πρακτική  και κατέστησαν  τις Ηνωμένες Πολιτείες ηγέτη στον τομέα της στοματικής υγείας.  Η θέση αυτή της Αμερικής, με ελάχιστες εξαιρέσεις, εξακολουθεί να υφίσταται μέχρι σήμερα και να επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό τα διεθνώς οδοντιατρικά δρώμενα.  

ΓΒ