Η Φλαμανδική εικαστική εκδοχή του «Ο Χριστός καθαρίζει τον Ναό» και η παρουσία.....οδοντιάτρου,16ος αιώνας.

 

Βρισκόμαστε στις κάτω χώρες τον 16ο αιώνα. Η Ολλανδική Εξέγερση (1568 – 1648) και η Μεταρρύθμιση (1517 – 1648) είχαν ως αποτέλεσμα την καθιέρωση του Προτεσταντισμού και την κάθαρση της Καθολικής Εκκλησίας. Εκκλησίες λεηλατήθηκαν, βιτρό συντρίφτηκαν και εικόνες καταστράφηκαν. Ως αποτέλεσμα, η ολλανδική τέχνη γνώρισε μια απότομη μετατόπιση από το ιερό στο κοσμικό.

Πίνακας άγνωστου ζωγράφου ο οποίος βρίσκεται στο  Statens Museum for Kunst στην Κοπενχάγη. 

Καλλιτέχνες όπως ο Jhernoimus Bosch, ο Lucas Van Leyden, ο Jan Sanders van Hemessen και ο Bruegel μαζί με μια σειρά από άλλους ζωγράφους και χαράκτες άρχισαν να απεικονίζουν εικόνες από την καθημερινότητα της πόλης αλλά και της υπαίθρου. Στα έργα τέχνης τους περιλαμβάνουν πεζοπόρους, αγρότες, ζητιάνους,  ζευγάρια να φλερτάρουν, εργάτες, ψαράδες και άλλες τοπικές προσωπικότητες. Αυτό έδωσε την αφορμή για το κίνημα της ανάπτυξης της Ολλανδικής ζωγραφικής και τη  Χρυσή Εποχή της. Η χιουμοριστική απεικόνιση του απλού ανθρώπου στην τέχνη ήταν ένα ερέθισμα  για προβληματισμό σχετικά με τις ανθρώπινες αρετές και κακίες.

Πίνακας ο οποίος είναι επίσης είναι αγνώστου ζωγράφου (1560) βρίσκεται στο Kadriog Art Museum στο Ταλίν

Η ουσία αυτού του είδους τέχνης βιώνεται μέσα το θέμα  του πίνακα  «Ο Χριστός καθαρίζει τον Ναό». Το θέμα του ίδιου του πίνακα είναι επαναστατικό μιας και συμβόλιζε την κάθαρση της Καθολικής Εκκλησίας μετά την Προτεσταντική Μεταρρύθμιση. Το πρώτο έργο το δημιούργησε  ένας άγνωστος Ολλανδός καλλιτέχνης που μιμείται τα χρώματα και την τεχνική που καθιέρωσαν οι διάσημοι ζωγράφοι Hieronymus Bosch και Pieter Bruegel ο πρεσβύτερος.

Ο πίνακας περιλαμβάνει διάφορες  ιστορίες με τρομακτικούς χαρακτήρες, μυστηριώδη σύμβολα, ιλαρυντικές παραστάσεις, παροιμίες, λογοπαίγνια και ηθική φιλοσοφία εκείνης της εποχής ενώ στο κέντρο δεσπόζει ένας τεράστιος ναός.  Στο κέντρο της σύνθεσης στέκεται ο Χριστός. Με απόλυτη ενόχληση, κραδαίνοντας ένα μαστίγιο, διώχνει τους εμπόρους, τους δανειστές και τους μοχθηρούς ζητιάνους με τα λόγια: «Πάρτε όλα αυτά και σταματήστε να μετατρέπετε το σπίτι του Πατέρα μου σε αγορά».

 Ο πίνακας αποδίδεται στον Jan Mandijn (1500-1560) και βρίσκετα σε ιδιωτική συλλογή στο Λονδίνο.

Η αντίδραση σε αυτή την απροσδόκητη συμπεριφορά είναι γεμάτη χάος. Οι φιγούρες τσακίζονται, ανακατεύονται και ορμούν έξω από τις εγκαταστάσεις για να ξεφύγουν από την επιβληθείσα τιμωρία. Αρπάζουν τα τραπέζια και τα έπιπλά τους, τα ζώα και τα εμπορεύματά τους, τις γλάστρες και τα καλάθια, τις σφουγγαρίστρες και τις τσουγκράνες και φυσικά τις τσάντες με τα λεφτά τους.

Στην αριστερή πλευρά του πίνακα, έξω από τον κυρίως ναό, ένας τσαρλατάνος ή αλλιώς αγύρτης οδοντίατρος κάνει μία εξαγωγή. Η τέχνη της οδοντιατρικής θεωρούνταν κατά τον μεσαίωνα ένα συναρπαστικό και ταυτόχρονα χιουμοριστικό  γεγονός αρκεί να συνέβαινε σε κάποιον άλλο. Χωρίς κατάλληλα εργαλεία και κατάλληλο φωτισμό  ήταν πάρα πολύ δύσκολο να βγάλεις ένα δόντι μεμονωμένα. Στην περίπτωσή μας ο αγύρτης οδοντίατρος το κατάφερνε, ήταν μια κορυφαία στιγμή θριάμβου και επιδεικνύει το τρόπαιό του κρατώντας το ψηλά ως θέαμα.  Ωστόσο, αυτή η θεατρική παράσταση είχε και την αρνητική της πλευρά.  Καθώς ο οδοντίατρος κρατά ψηλά το τρόπαιό του και καθώς η γυναίκα ουρλιάζει από τον πόνο, το κοινό βλέπει τη σκηνή με δέος και έκπληξη. Ανάμεσά τους ένας ταξιδιώτης  με το μπαστούνι του και μια χήνα στην τσάντα του. Ενώ σηκώνει το βλέμμα με θαυμασμό, ένας συνεργός του τσαρλατάνου οδοντιάτρου, βάζει χέρι στο πορτοφόλι του.  Ευτυχώς η πράξη της κλοπής δεν περνά απαρατήρητη καθώς οι θεατές αρπάζουν τον κλέφτη. Θα μπορούσε αυτό να είναι μια μεταφορά της σκηνής μέσα στο Ναό;

Ο πίνακας ο οποίος αποδίδεται σε πιθανό μαθητή του  Hieronymus Bosch  και βρίσκεται στην Kelvingrove Art Gallery and Museum   της Γλασκώβης.

Η επιτυχία του συγκεκριμένου πίνακα «Ο Χριστός καθαρίζει τον Ναό» και κυρίως οι συμβολισμοί του και το περιεχόμενό του είχαν τόσο μεγάλη αναγνωρισημότητα στην εποχή του ώστε σήμερα να υπάρχουν άλλες τρεις παραλλαγές του πίνακα του 16ου αιώνα από διαφορετικούς ζωγράφους.

Ο πρώτος πίνακας ο οποίος αρχικά απεδίδετο στον Bruegel,σήμερα υπάρχει η άποψη ότι είναι αγνώστου ζωγράφου και περιέχει στοιχεία από έναν ανάλογο πίνακα του Bosch ο οποίος έχει χαθεί.Ο πίνακας βρίσκεται στο Statens Museum for Kunst στην Κοπενχάγη.

Ο δεύτερος πίνακας ο οποίος είναι επίσης είναι αγνώστου ζωγράφου (1560) βρίσκεται στο Kadriog Art Museum στο Ταλίν.

Ο τρίτος πίνακας πίνακας αποδίδεται στον Jan Mandijn (1500-1560) και βρίσκετα σε ιδιωτική συλλογή.

Ο τέταρτος πίνακας αποδίδεται σε πιθανό μαθητή του  Hieronymus Bosch  και βρίσκεται στην Kelvingrove Art Gallery and Museum   της Γλασκώβης.

Πηγές;

https://artsandculture.google.com/story/a-scientific-controversy-statens-museum-for-kunst/5AXBBVJZ1gD8Jg?hl=en

ΓΒ