Η Μεσαιωνική Ιατρική Σχολή του Σαλέρνο και η συμβολή της στην Οδοντιατρική.

 

Παράσταση της Ιατρικής Σχολής του Σαλέρνο από έκδοση του Κώδικα του Αβικένα.

Η Μεσαιωνική Ιατρική Σχολή του Σαλέρνο  (Schola Medica Salernitana) ιδρύθηκε κατά τον 9ο αιώνα και λειτούργησε μέχρι τον 13ο και θεωρείται ως το πρώτο ίδρυμα στον δυτικό κόσμο για τη διδασκαλία της ιατρικής.  Η οργάνωση της Σχολής του Σαλέρνο,  χρησιμοποιήθηκε αργότερα ως πρότυπο για την ίδρυση των πρώτων  Πανεπιστημιακών Ιατρικών Σχολών της Μπολόνια, της Πάδουα, της Πίζας, του Μονπελιέ κ.ά..

Το Σαλέρνο, το οποίο το οποίο τον 10ο αιώνα πήρε την περίφημη ονομασία Hippocratica civitas (Ιπποκρατική Πολιτεία)  , ήταν μια πόλη  στη Νότια Ιταλία στα νοτιοανατολικά της Νάπολης, με ευνοϊκή θέση στη Μεσόγειο θάλασσα, στο σταυροδρόμι διαφορετικών πολιτισμών ( Λατινικού, Ελληνικού, Εβραϊκού  και  Αραβικού) και με βέλτιστο κλίμα για ανάρρωση. Η Σχολή έγινε διάσημη για τον σοφό συνδυασμό της γνώσης των διαφορετικών ιατρικών σχολών (ελληνικών, λατινικών, αραβικών και εβραίων) με καινοτόμο και ολοκληρωμένο τρόπο και την εφαρμογή της τόσο στην ιατρική πρακτική όσο και στη διδασκαλία. Ως αποτέλεσμα  προσέλκυε πολλούς  έτσι φοιτητές, γιατρούς και ασθενείς από όλη την Ευρώπη αλλά και τη  Μέση Ανατολή. Η δημιουργία της Σχολής ακολούθησε  πιθανότατα μια μακρά και σταδιακή διαδικασία η οποία ξεκίνησε μέσα στα μοναστήρια μέσω της απόκτησης και μετάφρασης ιατρικών εγχειριδίων από όλους αυτούς τους πολιτισμούς.

.

Regimen sanitatis Salernitanum, a poem on the preservation of health in rhyming Latin verse : addressed by the school of Salerno to Robert of Normandy, son of William the Conqueror, with an ancient translation / and an introduction and notes by Sir Alexander Croke.Έκδοση στα Αγγλικά,1830.

Οι δάσκαλοι και οι γιατροί της Σχολής έγραψαν πολλές πραγματείες οι οποίες  αφορούσαν όλους τους κλάδους της ιατρικής. Η πλέον διάσημη πραγματεία  ήταν το Regimen Sanitatis Salerni  η οποία ήταν προϊόν συγγραφής από επιφανείς γιατρούς της Σχολής και η οποία μεταφράστηκε σε πολλές άλλες  γλώσσες, συμπεριλαμβανομένων των αγγλικών από τον Sir John Harington το 1607. Η πραγματεία απευθυνόταν όχι μόνο σε ιατρούς, αλλά και σε απλούς ανθρώπους, καθώς ήταν γραμμένη σε απλή γλώσσα ως ένα ποίημα σε εξάμετρο στίχο, προκειμένου ένας απλός άνθρωπος να μπορεί να το απομνημονεύσει. Το ποίημα σε γενικές γραμμές προωθούσε  τον τρόπο για μια υγιή ζωή μέσα από ένα πρόγραμμα επαρκούς ύπνου και μια σωστή διατροφή με πληροφορίες για το κρασί, τα λαχανικά, τα βότανα και τα κρέατα, ποια είναι ωφέλημα και ποια επιβλαβή για την υγεία αλλά και τις θεραπευτικές τους χρήσεις. .

Η πρώτη τυπωμένη έκδοση το 1480 από τον Arton de Vilanova της πραγματείας Regimen Sanitatis Salerni.    

Στα πλαίσια των συμβουλών για μια υγιεινή ζωή, περιελάβανε και τη σημασία της στοματικής υγιεινής και πρότεινε μεθόδους όχι μόνο για την περιποίηση των δοντιών και του στόματος, αλλά και   ειδικές οδοντιατρικές θεραπείες για την τερηδόνα, τον πονόδοντο, την ουλίτιδα,  και την κακοσμία  του στόματος.

Στους φημισμένους γιατρούς της Σχολής του Σαλέρνο συμπεριλαμβάνονται ο Rogerio Frugardi (Rogerius Salernitanus) ο οποίος το 1180 έγραψε το πρώτο βιβλίο Χειρουργικής στην Ευρώπη με τίτλο  "Practica Chirurgiae"  και η  Trotula De Ruggiero, που θεωρείται ως η πρώτη γυναίκα γιατρός στην ιστορία.

Στα γραπτά τους τα οποία του μεν Ruggiero αναφέρονται στην Ιατρική αλλά και Χειρουργική ενώ της Trotula στην Γυναικολογία, την Υγιεινή και Αισθητική, υπάρχουν αρκετές αναφορές οι οποίες αφορούν τα δόντια.

Αγγλική έκδοση του 1608 του Regimen Sanitatis Salerni.    

Συγκεκριμένα, ο Rogerio Frugardi πίστευε ότι η τερηδόνα ήταν άμεση συνέπεια της επιζήμιας δράσης των σκουληκιών που παρασιτούν στο δόντι, ενώ ο Trotula υποστήριξε ότι τα σκουλήκια αναδύονται απευθείας από τις σάπιες κοιλότητες του δοντιού.

Η θεραπευτική στρατηγική που υιοθέτησαν οι γιατροί της Σχολής  συνίστατο στην ανακούφιση από τον πόνο διώχνοντας  τα σκουλήκια μέσω του ατμού με την μέθοδο του καπνού  που παράγεται από την καύση διαφόρων φυτών και βοτάνων, όπως είναι το πράσο και η υοσκυαμίνη σε ένα μαγκάλι. Ο ασθενής σκυμμένος πάνω από το μαγκάλι  εισπνέει τους ατμούς μέσω μιας κωνικής χοάνης. Η μέθοδος του υποκαπνισμού  έχει μια αρχαία παράδοση, καθώς η χρήση του εμφανίζεται στα γραπτά του Διοσκουρίδη και του Κέλσου.

Προκειμένου να επιτευχθεί απολύμανση και να καταστραφεί ο   πολφός σε πολύ κατεστραμένα δόντια, οι γιατροί της Σχολής εισήγαγαν τον καυτηριασμό στο βαθύτερο σημείο του δοντιού και την έμφραξη της κοιλότητας  με κερί ή μαστίχα.

Συμπερασματικά, από ιστορική άποψη, η Ιατρική Σχολή του Σαλέρνο, μέσα από τα γραπτά της, παρέχει χρήσιμες πληροφορίες για την άσκηση της οδοντιατρικής στη μεσαιωνική εποχή. Αναδεικνύει επίσης τους περιορισμούς της οδοντιατρικής γνώσης και κατά συνέπεια τις θεραπευτικές παρεμβάσεις (π.χ. το σκουλήκι των δοντιών). Από την άλλη πλευρά, οι καινοτομίες όπως η έμφαση στη στοματική υγιεινή και η χρήση οδοντικών  καλλυντικών με βάση φυσικά συστατικά, εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται ακόμη και σήμερα.

Πηγές:

Wikipedia.

https://wellcomecollection.org/works/d64uegmv/items?canvas=13

https://www.medicinetraditions.com/regimen-sanitatis-salernitanum.html

ΓΒ