Ιαπωνία, η χώρα των μαύρων δοντιών, "Tooth Black Country Nippon"

 

Με τη μεταφορά του στρατιωτικού διοικητικού κέντρου των Tokugawa Shoguns στο Edo, το σημερινό Τόκιο, ανατέλλει η περίοδος Tokugawa ή Edo (1603-1868). Ένα μεγάλο τμήμα του πληθυσμού της χώρας συρρέει στο Edo, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί μια νέα, οικονομικά εύρωστη αστική τάξη, η οποία διαδραματίζει κυρίαρχο ρόλο στη διαμόρφωση της κοινωνικής, καλλιτεχνικής και οικονομικής παραγωγής. Η ζωή στο Edo, που από ασήμαντο λιμάνι μετατρέπεται στην πρωτεύουσα της Ιαπωνίας, χαρακτηρίζεται από διασκεδάσεις, με βασικότερες την παρακολούθηση θεατρικών παραστάσεων, τις νυχτερινές επισκέψεις στις γκέισες, τα υπαίθρια γεύματα και τις περιηγήσεις σε περιοχές φυσικού κάλλους.

Ξυλογραφία η οποία παρουσιάζει γυναίκα καθώς βάφει τα δόντια της μαύρα.

Κατά την περίοδο Έντο, αν και οι γυναίκες πάντα ήθελαν να είναι όμορφες, εντούτοις  διαμορφώθηκαν νέοι κανόνες αισθητικής οι οποίοι ως προϋποθέσεις για την ομορφιά επέβαλαν «ανοιχτόχρωμο δέρμα, μακρύ και λαμπερό λαιμό και μικρό κόκκινο στόμα». Το ελαφρύ μακιγιάζ ήταν πολύ δημοφιλές στην περίοδο Edo με αποτέλεσμα για τις γυναίκες  της ανώτερης τάξης να κυκλοφορούν διάφορες φυσικές  λοσιόν, λευκή σκόνη για να προσδίδει χλομάδα στο δέρμα, κραγιόν  και πολλά άλλα καλλυντικά στα οποία συμπεριλαμβάνονταν ακόμη και  βερνίκια νυχιών.

 Εκείνη την εποχή το πρόσωπο των γυναικών είχε έντονα λευκό μακιγιάζ. Τη νύχτα, στο φως των κεριών, όπως στην περίπτωση μιας γκέισας, το πρόσωπο της άστραφτε μαγικά. Τα άβαφα δόντια θα έδειχναν δυσάρεστα κίτρινα σε αντίθεση με την μαύρη βαφή η οποία βοηθούσε να κρύψει το κίτρινο χρώμα αλλά και τυχόν τα χαλάσματα των δοντιών.

Ο εξοπλισμός για το μαύρο βάψημο των δοντιών.

Τα μαύρα δόντια ήταν σημάδι σεξουαλικής ωριμότητας και όλες οι γυναίκες, από οικογένειες σαμουράι μέχρι οικογένειες αγροτών, μαύριζαν τα δόντια τους τη στιγμή που παντρευόντουσαν. Τα λευκά δόντια έμοιαζαν σαν τα άσπρα δόντια των ζώων και θεωρούντο βάρβαρα. Για να μαυρίσουν τα δόντια τους οι γυναίκες χρησιμοποιούσαν μια βαφή από φύλλα σουμάκ, χολή, σάκε και σίδηρο.Η μόδα των μαύρων δοντιών πέρασε σταδιακά κατά τον 17ο αιώνα  στις κοινές γυναίκες όπως και στις γκέϊσες

Ένα παλιό κείμενο αναφλερει: Όταν μια γυναίκα ξεκινούσε την τουαλέτα της, η πρώτη της δουλειά ήταν να ξυρίσει τα φρύδια της και να φρεσκάρει το μαύρο χρώμα στα δόντια της. Για τα γιαπωνέζικα μάτια τα μαύρα δόντια ήταν όμορφα, σαν γυαλιστερή μαύρη λάκα, λεία και τέλεια  χωρίς ατέλειες. 

 Μία συνταγή που περιέγραφε τον τρόπο μαυρίσματος των δοντιών είναι η κάτωθι. «Μουλιάζετε κομμάτια σιδήρου σε τσάι ή ξύδι, έχοντας ένα υγρό με χρώμα σκουριάς και μετά προσθέσατε τανίνη σε μορφή σκόνης χολής από φύλλα σουμάκ για να το μαυρίσετε. Στη συνέχεια βάφετε  δόντι προς δόντι, με ένα μαλακό πινέλο από πούπουλα. Εργαλεία μαυρίσματος δοντιών. Δύο κανάτες για τα υλικά, ένα μικρό μπολ για να τα ανακατεύετε και μια λεκάνη για να πλένετε τα χέρια και τις βούρτσες, συν δύο μικρές βούρτσες.» Συνήθως χρειαζόταν πολλές εφαρμογές και έπρεπε να συμπληρώνεται κάθε λίγες μέρες για να διατηρείται μια τέλεια γυαλιστερή γυαλάδα, όπως το βερνίκι νυχιών 

Η Βρετανική εταιρεία Ash & Co παρήγαγε και εξήγαγε στην Ιαπωνία  μαύρα πορσελάνινα δόντια  για την κατασκευή οδοντοστοιχιών.

Οι άνθρωποι της περιόδου  Edo ήταν πολύ προσεκτικοί σχετικά με τη φροντίδα του σώματος αλλά και του στόματος, γεγονός το οποίο αποτυπώνεται σε αρκετές ξυλογραφίες εκείνης της εποχής.

Στο Μουσείο του Βασιλικού Κολλεγίου Χειρουργών του Εδιμβούργου  μεταξύ των αντικειμένων τα οποία αφορούν την Οδοντιατρική βρίσκεται  μια συναρπαστική  ιαπωνική έγχρωμη ζωγραφική σε ξύλο  από τον φημισμένο Ιάπωνα ζωγράφο  στην τεχνική ukiyo-e,  Ichiyusai Kuniyoshi (1798 - 1861)  η οποία απεικονίζει την ιαπωνική οδοντιατρική στα μέσα του 19ου Αιώνας. Το "Ukiyo-e" είναι μια "εκτύπωση ξύλου" που απεικονίζει τα έθιμα και τις ζωές των απλών ανθρώπων  την περίοδο Edo. 

Ο πίνακας απεικονίζει μια κυρία καθισμένη ήρεμα στο βάθος προφανώς επιβλέποντας το έργο των μαθητών της. Σε μια γωνία ένας γονατιστός άνδρας εξάγει με μια υπερμεγέθη τανάλια ένα δόντι από μια γονατιστή επίσης γυναίκα.

Ένα ενδιαφέρον χαρακτηριστικό της αναπαράστασης είναι η έλλειψη οδοντιατρικής καρέκλας ή άλλου οδοντιατρικού εξοπλισμού.

Η έγχρωμη ζωγραφική σε ξύλο  από τον φημισμένο Ιάπωνα ζωγράφο  στην τεχνική ukiyo-e,  Ichiyusai Kuniyoshi (1798 - 1861)

Σε πρώτο πλάνο υπάρχουν επίσης τρεις οδοντοστοιχίες, που δείχνει ότι ο συγκεκριμένος οδοντίατρος κατασκευάζει επίσης  τεχνητές οδοντοστοιχίες. Είναι ενδιαφέρον ότι οι οδοντοστοιχίες-συνήθως σκαλισμένες σε ξύλο- είναι μαύρες επειδή όπως αναφέραμε ήταν η  μόδα της εποχής τα μαύρα δόντια. Χαρακτηριστικό είναι ότι εκείνη την εποχή η βρετανική  εταιρεία οδοντιατρικών προϊόντων Ash & Co παρήγαγε και εξήγαγε στην Ιαπωνία  μαύρα πορσελάνινα δόντια  για την κατασκευή οδοντοστοιχιών.

Στην περίοδο Meiji, η οποία ακολούθησε την περίοδο Edo και χαρακτηρίζεται από ένα κύμα δυτικοποίησης και εκσυγχρονισμού, εκδόθηκε απαγόρευση των μαύρων δοντιών.Ωστόσο, η παράδοση ήταν βαθιά ριζωμένη, και ακόμη και στην περίοδο Meiji, το έθιμο των μαύρων δοντιών δεν έσβησε εύκολα και ήταν ιδιαίτερα δημοφιλές στις αγροτικές περιοχές. 

 Τα μαύρα δόντια (ohaguro).ήταν η συνήθεια μιας παντρεμένης κυρίας να βάφει τα δόντια της μαύρα. Δεδομένου ότι το μαύρο χρώμα δεν αποχρωματίζεται εύκολα σημαίνει «όρκος να μην βλέπεις  δύο άνδρες-συζύγους- και υποδηλώνει αγνότητα».

Άντρας ο οποίος χρησιμοποιεί ένα είδος οδοντόβουρτσας-συνήθως κατασκευασμένης από κλαδί ιτιάς αποπλατισμένο στο ένα άκρο-προκειμένου να καθαρίσει τα δόντια και την γλώσσα του. 

Λέγεται  επίσης ότι είχε ως αποτέλεσμα την πρόληψη της φθοράς των δοντιών και εξέφραζε  την  επιθυμία των ενήλικων γυναικών   να αποτρέψουν τη φθορά τους. 

Από τα παλιά χρόνια σε πολλές χώρες της Ανατολής ίσχυε το έθιμο των μαύρων δοντιών και είχε  την έννοια του "φυλαχτού" προκειμένου για να αποτρέψει τον διάβολο από το να εισέλθει στο στόμα και να βλάψει τα δόντια.

Ένας Αμερικανός ναύαρχος που ήρθε στην Ιαπωνία στο τέλος της περιόδου Έντο,το 1858, ο Πέρι είπε ότι εξεπλάγη από τα «μαύρα δόντια» των ανθρώπων της Ιαπωνίας, αναφέροντας χαρακτηριστικά:

«Καθώς χαμογέλασαν ταπεινά, τα χείλη της Ρούμπι φτερούγισαν, αποκαλύπτοντας μαύραδόντια στα τρομακτικά διαβρωμένα ούλα τους». Και ειρωνικά, εισάγεται ο όρος «Ιαπωνία η χώρα των μαύρων δοντιών», "Tooth Black Country Nippon".

Ξυλογραφία, της περιόδου Edo που ο τίτλος είναι  «οδοντόβουρτσα για να αφαιρέσω τους λεκέδες από τα δόντια και τη γλώσσα μου»

Σε μία άλλη ξυλογραφία, επίσης της περιόδου Edo που ο τίτλος είναι  «οδοντόβουρτσα για να αφαιρέσω τους λεκέδες από τα δόντια και τη γλώσσα μου» μία ενήλικη γυναίκα χρησιμοποιεί ένα είδος οδοντόβουρτσας-συνήθως κατασκευασμένης από κλαδί ιτιάς αποπλατισμένο στο ένα άκρο-προκειμένου να καθαρίσει τα δόντια και την γλώσσα της και σε αυτή την περίπτωση  η ενήλικη γυναίκα είχε "μαύρα δόντια". Στο άλλο χέρι της κρατάει ένα περίτεχνο  μπολ από πορσελάνη το οποίο περιέχει κάποιο είδος «στοματικού διαλύματος» για το ξέπλυμα του στόματος.

Πηγές:

江戸美人・お歯黒【うまか陶】 (umakato.jp)

ΓΒ