Herman Boerhaave (1668-1738),o Ολλανδός πατέρας της Φυσιολογίας και της νέας αντίληψης για την λειτουργία του ανθρωπίνου σώματος.

 

Ο Herman Boerhaave  γεννήθηκε στις 31 Δεκεμβρίου του 1668, στο Voorhout της Ολλανδίας  και  πέθανε το 1738, στο Leiden. Ήταν βοτανολόγος, φαρμακοποιός, χημικός, γιατρός και σήμερα θεωρείται ως ο πατέρας της διδασκαλίας της κλινικής ιατρικής, αλλά κατ΄ άλλους και πατέρας της φυσιολογίας.  

Ο Boerhaave σπούδασε  φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο του Leiden και αποφοίτησε το 1684 και  ιατρική στο Πανεπιστήμιο του Harderwijk όπου αποφοίτησε το 1693. Πέρασε όλη την επαγγελματική του ζωή στο Πανεπιστήμιο του Leiden, υπηρετώντας ως καθηγητής ‎‎βοτανικής‎‎, ιατρικής, καθηγητής πρακτικής ιατρικής και καθηγητής χημείας ενώ επί σειρά ετών διετέλεσε και πρύτανης του πανεπιστημίου. Με τη λαμπρή διδασκαλία του ανέβασε  το ‎‎κύρος‎‎ της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου του Leiden που είχε ως αποτέλεσμα  φοιτητές  από όλα τα μέρη της Ευρώπης να έρχονται στο  Leiden προκειμένου  να ακούσουν τις διαλέξεις του. Μέσω των μαθητών του, ο Boerhaave άσκησε επιρροή στη μετέπειτα ιατρική διδασκαλία σε πολλές Ευρωπαϊκές Ιατρικές Σχολές όπως του Εδιμβούργου, της Βιέννης και της Γερμανίας και συχνά πιστώνεται με την ίδρυση του σύγχρονου συστήματος διδασκαλίας φοιτητών ιατρικής «παρά το κρεβάτι   του ασθενούς».‎

Η ιατρική πραγματεία του Boerhaave με τίτλο  Opera Omnia Medica,στην Ιταλική γλώσσα,έκδοση Βενετίας 1751. 

Ο Boerhaave αφοσιώθηκε  στη μελέτη του ανθρώπινου σώματος και επηρεάστηκε έντονα από τις ‎‎μηχανιστικές‎‎ θεωρίες του ‎‎René Descartes‎‎ και εκείνες του αστρονόμου και μαθηματικού του 17ου αιώνα ‎‎Giovanni Borelli‎‎, ο οποίος περιέγραψε τις κινήσεις των ζώων με όρους μηχανικής κίνησης και ο ίδιος πρότεινε ένα υδραυλικό μοντέλο ανθρώπινης φυσιολογίας. ‎‎Τα γραπτά του αναφέρονται σε απλές μηχανές όπως μοχλούς και τροχαλίες και παρόμοιους μηχανισμούς, και είδε τα σωματικά όργανα και τα μέλη ως συναρμολογημένα από δομές που μοιάζουν με σωλήνες. ‎‎ Την φυσιολογία των φλεβών, για παράδειγμα, συνέκρινε με τη λειτουργία των σωλήνων. Επιβεβαίωσε τη σημασία μιας σωστής ισορροπίας της πίεσης των υγρών, σημειώνοντας ότι τα υγρά πρέπει να μπορούν να κινούνται γύρω από το σώμα ελεύθερα, χωρίς εμπόδια. Για την διατήρηση της υγείας  το σώμα έπρεπε να είναι αυτορυθμιζόμενο, έτσι ώστε να διατηρεί μια υγιή κατάσταση ισορροπίας. Η αντίληψη του Boerhaave για το σώμα ως συσκευής είχε ως επακόλουθο αποτέλεσμα  η ιατρική του φροντίδα να εστιάζεται σε υλικά και συγκεκριμένα προβλήματα και όχι σε ‎‎οντολογικές‎‎ ή ‎‎εσωτερικές‎‎ εξηγήσεις της ασθένειας.‎

Τα κύρια έργα του Boerhaave είναι εκπαιδευτικά εγχειρίδια που χρησιμοποιήθηκαν ευρέως κατά  τη διάρκεια της ζωής του αλλά και για πολλά χρόνια αργότερα: ‎‎Institutiones Medicae‎‎,1708 (Ιατρικές Αρχές),μεταφράστηκε σε 5 γλώσσες και έγιναν τουλάχιστον 10 επανεκδόσεις. ‎‎Aphorismi de Cognoscendis et Curandis Morbis‎,‎ 1709 (Αφορισμοί για την αναγνώριση και τη θεραπεία ασθενειών) και ‎‎Elementa Chemiae‎,1724, (Στοιχεία Χημείας). Η φήμη του Boerhaave ως ενός από τους μεγαλύτερους γιατρούς του 18ου αιώνα βρισκόταν επίσης στις προσπάθειές του να συλλέξει, να οργανώσει και να συστηματοποιήσει τη μάζα των ιατρικών πληροφοριών που είχαν ‎‎συσσωρευτεί‎‎ μέχρι εκείνη την εποχή.‎

‎‎Institutiones Medicae‎‎,πρώτη έκδοση το 1708 και ακολούθησαν τουλάχιστον δέκα επανεκδόσεις.

Ο Boerhaave αφοσιώθηκε εντατικά στη μελέτη του ανθρώπινου σώματος. Επηρεάστηκε έντονα από τις ‎‎μηχανιστικές‎‎ θεωρίες του ‎‎René Descartes‎‎ και εκείνες του αστρονόμου και μαθηματικού ‎‎του 17ου αιώνα Giovanni Borelli‎‎, ο οποίος περιέγραψε τις κινήσεις των ζώων με όρους μηχανικής κίνησης. Σε τέτοιες εγκαταστάσεις ο Boerhaave πρότεινε ένα υδραυλικό μοντέλο ανθρώπινης φυσιολογίας. ‎‎[15]‎‎ Τα γραπτά του αναφέρονται σε απλές μηχανές όπως μοχλούς και τροχαλίες και παρόμοιους μηχανισμούς, και είδε τα σωματικά όργανα και τα μέλη ως συναρμολογημένα από δομές που μοιάζουν με σωλήνες. ‎‎[16]‎‎ Η φυσιολογία των φλεβών, για παράδειγμα, συνέκρινε με τη λειτουργία των σωλήνων. Επιβεβαίωσε τη σημασία μιας σωστής ισορροπίας της πίεσης των υγρών, σημειώνοντας ότι τα υγρά πρέπει να μπορούν να κινούνται γύρω από το σώμα ελεύθερα, χωρίς εμπόδια. Για την ευημερία του το σώμα έπρεπε να είναι αυτορυθμιζόμενο, έτσι ώστε να διατηρεί μια υγιή κατάσταση ισορροπίας. Η αντίληψη του Boerhaave για το σώμα ως συσκευή επικέντρωνε την ιατρική του φροντίδα σε υλικά προβλήματα και όχι σε ‎‎οντολογικές‎‎ ή ‎‎εσωτερικές‎‎ εξηγήσεις της ασθένειας.

Σύμφωνα με την γνώμη ορισμένων ερευνητών,όπως του Francesco Maria Galassi, οι θεωρίες του  Boerhaave είναι αυτές οι οποίες επηρέασαν τον  Fauchard στην διατύπωση του μηχανισμού παθογένεσης των νόσων του περιοδοντίου. Στην πραγματεία του Le Chirurgien Dentiste,αναφέρει σχετικά με την παθογένεια των νόσων των ούλων, (Dentiste La cause la plus ordinaire decette maladie, est le Tartre qui s’accumule autour desdents, & s’insinue entr’elle et la gencive, d’ou viennent lacompression des vaisseaux, & l’opposition des passagedes liqueurs),δηλαδή σε ελεύθερη μετάφραση‎,ότι το αίτιο των νόσων του περιοδοντίου είναι η τρυγία η οποία συσσωρεύεται μεταξύ των δοντιών και των ούλων έχει ως αποτέλεσμα την συμπίεση των αρτηριδίων και την παρεμπόδηση της κυκλοφορίας των υγρών.

Πηγές:

Internet Archive.

WIKIPEDIA.

Google books.

 

ΓΒ