Johann Andreas Eisenbarth (1663-1727). Ένας περιοδεύον πρακτικός χειρουργός ο οποίος έγινε μύθος στην Γερμανία.

 

Το ρολόι  στην κορυφή του δημαρχείου της πόλης Munden με μηχανική αναπαράσταση του  Dr Eisenbarth να κάνει με τον βοηθό του  εξαγωγή  δοντιού σε  ασθενή και  ταυτόχρονα κλόουν και αρλεκίνοι να δίνουν την παράστασή τους.

Ο Johann Andreas Eisenbarth,γεννήθηκε το 1663 και απέθανε το 1727 στο Hannoversch Munden της Κάτω Σαξωνίας. Πολύ συχνά αποκαλείται ως Doctor Eisenbarth,αν και η πραγματική του ιδιότητα ήταν περιοδεύον πρακτικός χειρουργός, πάρα πολύ γνωστός για τις χειρουργικές του και θεραπευτικές του γενικότερα ικανότητες.Οι χειρουργικές του επιτυχίες, ειδικά στην Πρωσία, είχαν ως αποτέλεσμα την αναγνώριση του από τον «βασιλιά στρατιώτη» Φρειδερίκο Γουλιέλμο τον Α’ και τον διορισμό του ως δικαστικό σύμβουλο και αυλικό στην Αυλή του.

Ο πατέρας του Matthias Eisenbarth (1627-1673) ήταν πρακτικός χειρουργός ειδικευμένος στη θεραπεία της κήλης καθώς επίσης των παθήσεων των ματιών. Μετά από τον πρόωρο θάνατο του πατέρα του την φροντίδα του και την εκπαίδευσή του την ανέλαβε ο σύζυγος της μεγάλης του αδελφής, Alexander Biller,πρακτικός χειρουργός ειδικευμένος στην θεραπεία παθήσεων των ματιών, στην θεραπεία της  κήλης, στην αφαίρεση πετρών από την ουροδόχο κύστη καθώς επίσης στην αντιμετώπιση τραυμάτων. Μετά από την συμπλήρωση δέκα ετών ως μαθητευόμενος χειρουργός και προκειμένου να πάρει την άδεια του πρακτικού χειρουργού έδωσε πρακτικές εξετάσεις στο Laufen,μία πόλη κοντά στο Σάλτσμπουργκ, θεραπεύοντας τον καταρράκτη ενός ηλικιωμένου ασθενούς. Μετά από τις επιτυχείς εξετάσεις έμεινε για έναν ακόμη χρόνο με τον γαμπρό του στο Bamberg και το 1686 πήγε στο Altenburg, το οποίο ήταν η πόλις διαμονής των Δουκών του  Saxe-Gotha-Altenburg.Αρχικά συνεργάσθηκε με έναν μόνιμα εγκατεστημένο στην πόλη του  Altenburg χειρουργό, αλλά πολύ σύντομα άνοιξε το δικό του ιατρείο.

Εκείνη την εποχή, δεν υφίστατο Γερμανικό κράτος με την σημερινή του δομή-το Γερμανικό κράτος δημιουργήθηκε το 1871-και τα Γερμανικά κρατίδια ήταν ανεξάρτητα βασίλεια ή ελεύθερες πόλεις  και αποτελούσαν τον κεντρικό κορμό της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

Η μόνιμη εγκατάσταση σε μία περιοχή ενός χειρουργού αλλά και πολλών άλλων επαγγελματιών, απαιτούσε την συμμόρφωση με τους κανόνες των διάφορων συντεχνιών της πόλις. Οι κανόνες αυτοί συνήθως περιελάμβαναν μία σειρά δοκιμασιών, όπως πρακτικές εξετάσεις και απαιτούσαν και την καταβολή ενός αρκετά μεγάλου ποσού σε μορφή εξέταστρων. Οι διαδικασίες αυτές  αποσκοπούσαν στην διαφύλαξη του κύρους του επαγγέλματος και στην εξασφάλιση ενός ικανοποιητικού επιπέδου γνώσεων από τον επαγγελματία αλλά κυρίως απέβλεπαν στον περιορισμό του αριθμού όσων ασκούσα το συγκεκριμένο επάγγελμα σε μία πόλη.

Ο Eisenbarth δεν θέλησε ποτέ να υποστεί αυτές τις εξετάσεις-πιθανώς και για οικονομικούς λόγους- με αποτέλεσμα να υφίσταται συνεχώς την πολεμική και καταγγελίες των συναδέλφων του χειρουργών. Ο Δούκας όμως του Saxe-Gotha-Altenburg,αναγνωρίζοντας τις ικανότητές του, του χορήγησε το προνόμιο το 1686, να ασκεί το επάγγελμα του πρακτικού χειρουργού θεραπεύοντας, τραύματα, κατάγματα, κήλες, πέτρες των ουροδόχων κύστεων, παθήσεις των ματιών και να προβαίνει σε εξαγωγές δοντιών, στις πόλεις και τα χωριά του Δουκάτου. Η άδεια αυτή ήταν η απόδειξη της ικανότητας, της μεγάλης πρακτικής εμπειρίας και της αποτελεσματικότητας των χειρουργικών μεθόδων, αλλά επιπλέον και της αποτελεσματικότητας των διαφόρων θεραπευτικών παρασκευασμάτων τα οποία κατασκεύαζε ο ίδιος ο  Eisenbarth.

Το γραμματόσημο το οποίο κυκλοφόρησε το 1977 με την συμπλήρωση 250 χρόνων από τον θάνατό του. 

Το προνόμιο το οποίο του χορηγήθηκε του παρείχε την δυνατότητα να συμμετέχει με την άδεια των τοπικών αρχών σε όλες τις εμπορικές εκθέσεις (πανηγύρια) και εβδομαδιαίες αγορές του Δουκάτου ως πρακτικός χειρουργός και επιπλέον να εμπορεύεται ελεύθερα όλα τα θεραπευτικά του σκευάσματα τα οποία όμως ήταν αποκλειστικά για εξωτερική χρήση. Τα αντίστοιχα σκευάσματα για εσωτερική χρήση ήταν αποκλειστική ευθύνη των γιατρών οι οποίοι είχαν πανεπιστημιακή μόρφωση οι οποίο όμως δεν εκτελούσαν χειρουργικές πράξεις.

Με την επίσημη πλέον άδεια ο Eisenbarth,άρχισε να περιοδεύει από πόλη σε πόλη και εξασφαλίζοντας πλέον με τα εισοδήματά του μια άνετη ζωή, δημιούργησε οικογένεια, απέκτησε επτά παιδιά, από τα οποία τα τρία πέθαναν σε βρεφική ηλικία και των οποίων οι νονοί ήταν ευγενείς με υψηλά αξιώματα και πλούσιοι, αποδεικνύοντας την υψηλή κοινωνική του θέση.

Το 1688 εγκατέλειψε το Δουκάτο του  Saxe-Gotha-Altenburg και εγκαταστάθηκε στην Βαϊμάρη. Η φήμη του ήταν πλέον τόσο μεγάλη ώστε κατόπιν αιτήματός του ο Δούκας της Σαξωνίας-Βαϊμάρης του χορήγησε τα προνόμια να ασκεί την χειρουργική και να πουλάει τα φάρμακά του σε όλες τις πόλεις και χωριά της Βαϊμάρης. Αργότερα ανάλογη άδεια πήρε από τον  κυβερνήτη της Ερφούρτης ώστε να ασκεί την χειρουργική και να διαθέτει τα σκευάσματά του σε όλη την επικράτεια της Ερφούρτης και της Αρχιεπισκοπής της Mainz και με την υποχρέωση του να θεραπεύει τους φτωχούς δωρεάν. Στην τελευταία αυτή υποχρέωση του ο Eisenbarth ανταποκρίθηκε αμέσως και προς ανταμοιβή του το 1689 ανακηρύχτηκε πολίτης της Ερφούρτης αν και ο τόπος διαμονής του παρέμεινε η πόλις του Altenburg.

Αν και ο Eisenbarth δεν απέκτησε ποτέ την ιδιότητα του γιατρού, εντούτοις χρησιμοποιούσε, κατόπιν επίσημης άδειας, για τον εαυτό του τον τίτλο γιατρός της πόλις της Ερφούρτης.

Κατά την διάρκεια της επαγγελματικής του ζωής ο  Eisenbarth,συνέχισε να προσφέρει τις χειρουργικές του υπηρεσίες και τα διαθέτει τα σκευάσματά του σε όλη σχεδόν την έκταση της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας αποκτώντας λόγω της φήμης του ειδικά προνόμια τα οποία τον απάλλασσαν από την πληρωμή δασμών και σε ορισμένες μάλιστα περιπτώσεις του επέτρεπαν να ανταγωνίζεται τους γιατρούς της πόλης ή και να διαθέτει φαρμακευτικά σκευάσματα για εσωτερική χρήση τα οποία έπρεπε να εμπορεύονται μόνοι οι γιατροί και οι φαρμακοποιοί.

Δημοτική βρύση στην πόλη Hann Munden με το άγαλμα του Eisenbarth. 

Αφού κάλυψε το μεγαλύτερο μέρος της  Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας ταξίδεψε και προσέφερε τις χειρουργικές του υπηρεσίες στην Πολωνία, Ολλανδία, Γαλλία και Ιταλία. Το 1703 ο Eisenbarth αγόρασε ένα σπίτι και ένα ζυθοποιείο στην πόλη του Μαγδεμβούργου, προκειμένου να εγκαταστήσει ένα εργαστήριο παρασκευής των διαφόρων θεραπευτικών προϊόντων του και πολιτογραφήθηκε ως πολίτης αυτής της Πρωσικής πόλης.

Ο Eisenbarth θεωρήθηκε την εποχή του  πρωτοπόρος όχι μόνο για τις χειρουργικές του ικανότητες, αλλά κυρίως για τον τρόπο με τον οποίο πρόβαλε αυτές τις ικανότητές, αλλά και την υπερβολική προβολή του με διάφορα-αν μπορούσαμε να πούμε- διαφημιστικά μέσα. Κατά τις μετακινήσεις από πόλη σε πόλη και από πανηγύρι σε πανηγύρι την συνοδεία του την αποτελούσε ένα τσούρμο από 150 περίπου άτομα στα οποία περιλαμβάνονταν μουσικοί, ηθοποιοί, γελωτοποιοί και αρλεκίνοι, εκτός από το βοηθητικό προσωπικό το οποίο παρείχε την γραμματειακή υποστήριξη, όσους έστηναν και ξέστηναν την σκηνή, καθώς και αυτούς οι οποίοι προανήγγελλαν την άφιξη του Dr Eisenbarth  και τις μαγικές του ικανότητες και τα θαυματουργά φάρμακα τα οποία διέθετε μοιράζοντας διαφημιστικά φυλλάδια και βάζοντας αγγελίες στις τοπικές εφημερίδες, μια πρωτοπορία για κείνη την εποχή. Ο ίδιος ανέβαινε στην σκηνή αφού οι βοηθοί του είχαν μαζέψει τον κόσμο, φορώντας ένα έντονα κόκκινο παλτό, μια πλούσια περούκα και ένα εντυπωσιακά μεγάλο  καπέλο. Οι απλές επεμβάσεις γίνονταν επάνω στην σκηνή μπροστά σε όλον τον κόσμο ,ενώ οι ποιο δύσκολες συνήθως πίσω από την σκηνή στο παρασκήνιο. Κατά την ώρα των επεμβάσεων έπαιζε δυνατή μουσική, προκειμένου να καλύπτουν τις κραυγές πόνου ενώ επί σκηνής δίνονταν διάφορες κωμικές παραστάσεις.

Το επάγγελμα του περιοδεύοντος θεραπευτή ή χειρουργού της αγοράς ήταν πολύ διαδεδομένο και καθόλου επιλήψιμο κατά τον Μεσαίωνα και μέχρι τον 18ο αιώνα, υπήρχαν μάλιστα πολλοί γνωστοί και αποτελεσματικοί σε ότι αφορά την θεραπεία την οποία παρείχαν περιοδεύοντες από πόλη σε πόλη θεραπευτές.  Εντούτοις όμως  μαζί με αυτούς συνυπήρχαν και πάρα πολλοί τσαρλατάνοι και αγύρτες και δεν  ήταν λίγες οι φορές που αυτό το επάγγελμα αποτέλεσε κατά την εποχή της Μεταρρύθμισης, αντικείμενο διακωμώδησης, χλευασμού και έδωσε υλικό για φάρσες και καρναβαλικές παραστάσεις.

Άγαλμα του Eisenbarth στην είσιδο της πόλις Hann Munden.

Σε αντίθεση με τους αγύρτες και τσαρλατάνους θεραπευτές ο  Eisenbarth έχαιρε μεγάλης  εκτίμησης σε όλη την έκταση της  Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, όπως αποδεικνύεται από τα ξεχωριστά προνόμια τα οποία είχε εξασφαλίσει από τους διάφορους κατά τόπους άρχοντες. Η αναγνώρισή του όμως ήταν και από τον ακαδημαϊκό ιατρικό κόσμο της εποχής όταν λάβουμε υπ’ όψιν ότι ορισμένες από τις χειρουργικές του τεχνικές και τα εργαλεία τα οποία είχε σχεδιάσει, τις αναφέρει στα βιβλία του ο φημισμένος Γερμανός ανατόμος, χειρουργός και βοτανολόγος Lorenz Heister (1683-1758). Ο  Heister ο οποίος θεωρείται ως ο πατέρας της Χειρουργικής στην Γερμανία, στην πραγματεία του Medicinische, Chirurgische und Anatomische Wahrnehmungen  η οποία εκδόθηκε το 1753,αναφέρεται με πολύ θετικά λόγια για τις χειρουργικές ικανότητες του Eisenbarth, περιγράφοντας ορισμένα χειρουργικά περιστατικά, τον τρόπο με τα οποία τα αντιμετώπισε, αλλά και την αποφασιστικότητά  του σε ορισμένες περιπτώσεις να χειρουργήσει ασθενείς τους οποίους οι γιατροί της πόλης αρνήθηκαν να αναλάβουν λόγω της δυσκολίας του περιστατικού.

‘Ένα επί πλέον όμως από τα χαρακτηριστικά του  Eisenbarth είναι ό θρύλος που έχει σχηματισθεί σχετικά με το άτομό του στην λαϊκή παράδοση. Υπάρχουν αρκετές αναφορές σε διηγήματα και τραγούδια με αναφορές στον Dr Eisenbarth, άλλες φορές επαινετικές και άλλες φορές με σκωπτικό χαρακτήρα. Μία από τις πλέον γνωστές αναφορές είναι το τραγούδι Ich bin der Doctor Eisenbart, καθώς επίσης και οι διάφορες παραλλαγές του. Το τραγούδι έχει σατιρικό πνεύμα, διακωμωδεί τις θεραπευτικές ικανότητες και μεθόδους του Eisenbarth και πιθανολογείται ότι το έγραψε 70 χρόνια μετά τοβ θάνατο του Eisenbarth  κάποιος φοιτητής της Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο του Gottingen με χλευαστική διάθεση για το χαμηλό επίπεδο  γνώσεων που κατείχαν οι περιοδεύοντες γιατροί εκείνης της περιόδου. Το τραγούδι είχε τόσο  μεγάλη επιτυχία σε στιγμές κρασοκατάνυξης, συνήθως μεταξύ φοιτητών,  στις ταβέρνες της Γερμανίας, αλλά και της Ελβετίας ώστε μεταφράστηκε στην Γαλλική γλώσσα και τραγουδήθηκε και στην Γαλλία. Αυτό το τραγούδι αλλά και από αρκετές άλλες αναφορές του ονόματος του Eisenbarth σε  ανάλογα τραγούδια ή και σατιρικά θεατρικά κείμενα δημιουργήθηκε με τον καιρό μία τελείως στρεβλή εντύπωση για τον ίδιο αλλά και γενικά για όλους τους περιοδεύοντες θεραπευτές εκείνης της περιόδου. Αποτέλεσμα είναι ότι στην γερμανική γλώσσα σήμερα το όνομα Eisenbart να σημαίνει τον αδαή και έντονα παρεμβατικό γιατρό.

Σήμερα ο Eisenbarth αποτελεί στην Γερμανία μία μορφή θρύλου και ειδικότερα στην πόλη Hann Munden στην Κάτω Σαξονία, κοντά στο Gottingen,όπου πέθανε στην τελευταία του περιοδεία τον Νοέμβριο του 1727. Χαρακτηριστική είναι η μηχανική κατασκευή η οποία δεσπόζει στο ρολόι  στην κορυφή του δημαρχείου της πόλης και  αναπαριστά τον Dr Eisenbarth να κάνει με τον βοηθό του την εξαγωγή ενός δοντιού σε έναν ασθενή και  ταυτόχρονα κλόουν και αρλεκίνοι να δίνουν την παράστασή τους.Στην ίδια πόλη κατά τους καλοκαιρινούEisenbarthς μήνες οργανώνονται διάφορα δρώμενα και παιχνίδια σχετικά με τις δραστηριότητες του Eisenbarth και αποτελούν μία από τις τουριστικές ατραξιόν της πόλης.

Το 1977 με την συμπλήρωση 250 χρόνων από τον θάνατό του η Γερμανική κυβέρνηση κυκλοφόρησε γραμματόσημο που παριστάνει όλη την σκηνή με τον Eisenbarth επί το έργον ενώ ο υπόλοιπος θίασος δίνει την παράστασή του.

Πηγές:

https://www.youtube.com/watch?time_continue=13&v=CZMbSngC2fo&feature=emb_logo

Walter Hoffmann-Axhel, Quintessence,1981

WIKIPEDIA

ΓΒ