Το λήμμα DENTS (ΔΟΝΤΙΑ) στην Encyclopedie, ou Dictionnaire Raisonne, des sciences, des Arts et des Métiers (Εγκυκλοπαίδεια, ή λεξικό των Επιστημών, των Τεχνών και των επαγγελμάτων) του 1751.

 

Το εξώφυλλο της πρώτης έκδοσης του 1751 του πρώτου τόμου της εγκυκλοπαίδειας.
.

Αν πρέπει να δώσουμε ένα ορισμό για το Διαφωτισμό, μπορούμε να πούμε ότι πρόκειται για την ιδεολογική, πνευματική και πολιτιστική κίνηση που επέβαλε τον ορθολογισμό και τις νέες μεθόδους στην επιστήμη. Στόχος του διαφωτιστικού κινήματος ήταν η απελευθέρωση του νου από τη νηπιακή εξάρτησή του, η απαλλαγή από τις δεισιδαιμονίες και κάθε μορφής προλήψεις, από τη μισσαλλοδοξία των εκκλησιαστικών ιερατείων, την εξουσία των ευγενών και το θρησκευτικό σκοταδισμό, που παρεμπόδιζαν τη γνώση και την ελευθερία. Πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα πνευματικά κινήματα στην ιστορία του ευρωπαϊκού και παγκόσμιου πολιτισμού που διαμορφώθηκε κυρίως το 18^ο αιώνα στη Γαλλία, την Αγγλία, τη Σκωτία και τη Γερμανία, αλλά είχε σημαντική επιρροή και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες καθώς και στις τότε πρωτοεμφανιζόμενες Η.Π.Α.

Βασικός φορέας των νέων ιδεών που έφερε ο Διαφωτισμός ήταν η ανερχόμενη αστική τάξη που μέχρι εκείνη την εποχή παρέμενε αποκλεισμένη από το σύστημα της εξουσίας. Ανάμεσα στους σημαντικούς εκφραστές του Διαφωτισμού τοποθετούνται ο Βολταίρος και ο Μοντεσκιέ.

Το δένδρο της γνώσης  κατά τον Βάκονα (Bakon) όπως αναπαρίσταται στην Εγκυκλοπαίδεια.

Η πρόοδος της επιστήμης και ιδιαίτερα της Φυσικής και των Μαθηματικών κατά το 17^οαιώνα έδωσε το έναυσμα για την ανατροπή αντιλήψεων και μεθόδων στον πολιτικό και κοινωνικό χώρο, η οποία ανατροπή με τη σειρά της υποβοήθησε παραπέρα την εξέλιξη των επιστημών κ.ο.κ. Αυτή η αμοιβαία κλιμάκωση μεταξύ επιστημοικών και κοινωνικών μεταβολών ήταν στην αρχή του 18^ου απλώς ραγδαία, αλλά προς το τέλος του ίδιου αιώνα έγινε εκρηκτική. Η αμφισβήτηση των «δεδομένων» απόψεων του παρελθόντος εξελίσσεται σταδιακά σε εξοστρακισμό τους και η αντιπαλότητα προς τους φορείς αυτών των ιδεών, το ιερατείο των εκκλησιών και τις κάστες των ευγενών, μετατρέπεται σε σύγκρουση και επανάσταση.

Μία σημαντική αλλαγή στο κίνημα του Διαφωτισμού σε σχέση με τον προηγούμενο αιώνα, τον 17^ο, έχει τις ρίζες της στη Γαλλία, με τους Εγκυκλοπαιδιστές. Αυτό το κίνημα παίρνει ως θεμέλιο την ιδέα ότι υπάρχει μια επιστημονική και ηθική αρχιτεκτονική της γνώσης, μια κατασκευή της οποίας η πραγματοποίηση είναι ένα μέσο απελευθέρωσης του ανθρώπου. Οι Διαφωτιστές Ντενί Ντιντερό, Ζαν λε Ροντ ντ’ Αλαμπέρ, Ζαν Ζακ Ρουσσώ και πολλοί άλλοι, συγκρότησαν το ιδεαλογικό υπόβαθρο του Διαφωτισμού με την έκδοση το 1751 της Εγκυκλοπαίδειας, ή Λεξικό των Επιστημών, των Τεχνών και των επαγγελμάτων.

Η Εγκυκλοπαίδεια, ή Συστηματικό Λεξικό των Επιστημών, των Τεχνών και των επαγγελμάτων (Encyclopedie, ouDictionnaireRaisonne, dessciences, desArtsetdesMétiers), ήταν στα μέσα του 18ου αιώνα το εστιακό σημείο για μεγάλο μέρος της φιλοσοφίας και του μεταρυθμιστικού πνεύματος του διαφωτισμού.Ήδη από τις αρχές του 17ου αιώνα ο Βάκων είχε προτείνει τη δημιουργίαενός μεγάλου λεξικού που θα συγκέντρωνε με έναν συστηματικό τρόπο όλη την πρακτική γνώση την οποία κατείχαν μόνο οι τεχνίτες των αντίστοιχων επαγγελμάτων.Οι προσπάθειες όμως της Βασιλικής Εταιρείας στην Αγγλία  δεν κατέληξαν πουθενά,η ιδέα όμως παρέμεινε ζωντανή.Το 1728,ένας Άγγλος Κουάκερος,ο Εφρέμ Τσάμπερς (Ephraim Champers,1680-1740) εξέδωσε στο Λονδίνο μια δίτομη Εγκυκλοπαίδεια ή οικουμενικό λεξικό τεχνών και επιστημών (Cyclopaedia,or universal dictionary of the arts and scinces).Η Αγγλική εγκυκλοπαίδεια είχε μεγάλη επιτυχία και ο Γάλλος εκδότης Αντρέ-Φρανσουά Λε Μπρετόν(Andre-Farncois Le Breton) συνεργάσθηκε με άλλους εκδότες προκειμένου να καλύψουν το πολύ υψηλο κόστος της έκδοσης μιας 10τομης εγκυκλοπαίδειας. Οι  επιμελητές της Εγκυκλοπαίδειας τους οποίου επέλεξαν οι εκδότες,ήταν ο φιλόσοφος Ντενί Ντιντερό (Denis Diderot, 1713-1784) και ο μαθηματικός, Ζαν λε Ρον Ντ’ Αλαμπέρ (Jeanle Rondd’ Alembert, 1717-1783) ενώ ως συγγραφείς  συμετείχαν ο Βολταίρος,ο Μοντεσκιέ,ο Ρουσό,ο Τυργκό και πολλοί άλλοι.

Η σελίδα που αναφέρεται το λήμμα DENTS.

Ο Diderot είχε ήδη εργαστεί ως μεταφραστής σε κάποιον από τους εκδότες και είχε αποδείξει την αξιοπιστία του,ενώ ο   Ντ’ Αλαμπέρ ήταν ήδη ένας διακεκριμένος μαθηματικός και μέλος της Ακαδημίας Επιστημών του Παρισιού και αυτός ήταν ο λόγος για τον οποίο ανέλαβε την συγγραφή των επιστημοινκών άρθρων. 

Ο ντ’ Αλαμπέρ παραιτήθηκε το 1758, μετά τη δεύτερη και σοβαρότερη αναστολή των δικαιωμάτων και ο Ντιντρό έπρεπε να φέρει εις πέρας το υπόλοιπο της επιμέλειας και της έκδοσης λαθραία.

Η Encyclopédie αντανακλούσε με διάφορους τρόπους τον ενθουσιασμό του Ντιντρό για τη φιλοσοφία του Βάκωνα. Το σχέδιο ήταν να ακολουθηθεί η βακωνική ταξινόμηση των γνώσεων (βλέπε Εικόνα) και τα άρθρα να καλύπτουν τόσο τα επαγγέλματα όσο και τις επιστήμες. Έτσι η Encyclopédie περιείχε πολυάριθμα άρθρα για τις μηχανές ισχύος, τη σιδηρουργία, τα ορυχεία, τη ναυπηγική και για κάθε είδος τεχνικής κατασκευής που θα μπορούσε κανείς να φανταστεί. Ο Ντιντρό, που είχε εκπαιδευτεί από τον πατέρα του ως μαχαιροποιός, πήγαινε σε μαγαζιά διαφόρων κατασκευαστών και τεχνιτών, για να μάθει τις ιδιαίτερες τεχνικές των επαγγελμάτων τους. Τα άρθρα που αφορούσαν ειδικά τεχνικά επαγγέλματα εικονογραφούνταν με περίτεχνες χαλκογραφίες, μερικές από τις οποίες είχαν κατασκευαστεί ειδικά για την Encyclopédie, ενώ άλλες προέρχονταν από την Déscriptiondes arts et métiers (Περιγραφή τεχνών και επαγγελμάτων) του Ρενέ Ρεομύρ. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα, η Encyclopédie να είναι η κύρια πηγή πληροφοριών για την τεχνολογία του δέκατου όγδοου αιώνα.

Ως «συστηματικό λεξικό» ή συστηματική παρουσίαση των γνώσεων σε όλες τις επιστήμες, η Encyclopédie παρείχε εύκολη πρόσβαση σε πληροφορίες για κάθε δυνατό θέμα: θρησκεία, δίκαιο, φιλολογία, μαθηματικά, φιλοσοφία, χημεία, στρατιωτική επιστήμη και γεωργία. Ως οικουμενική εγκυκλοπαίδεια, είχε σκοπό να δείξει την αμοιβαία σύνδεση όλων των τομέων γνώσης μεταξύ τους. Οι αντίπαλοί της ισχυρίζονταν ότι ήταν αντιθρησκευτική προπαγάνδα που στόχευε να καταστρέψει την κοινωνία ή, ειδικότερα, να διαδώσει τον υλισμό, να καταστρέψει τη Θρησκεία, να εμπνεύσει ένα πνεύμα ανεξαρτησίας και να υποθάλψει την «έκλυση των ηθών». Ο Ντιντρό και ο ντ’ Αλαμπέρ προσπάθησαν, φυσικά να ενσταλάξουν ένα μεταρρυθμιστικό πνεύμα στην έκδοσή τους, αλλά, αν θέλει κανείς να είναι αμερόληπτος, θα πρέπει να παραδεχτεί ότι έκαναν επίσης μια τίμια προσπάθεια να έχουν τους καλύτερους δυνατούς συνεργάτες για κάθε θέμα. Η επιτυχία της Encyclopédie δεν οφειλόταν στο πολιτικό της μήνυμα αλλά στη μεγάλη ποσότητα ακριβών πληροφοριών που περιείχε. Έγινε το πρότυπο για κάθε μελλοντική εγκυκλοπαίδεια και η μεγάλη της δημοτικότητα φαινόταν από την ταχύτητα και τη συχνότητα με τις οποίες ανατυπωνόταν παρανόμως.

Το λήμα DENTIFRICE και η περιγραφή της σύνθεσης και των χαρακτηριστικών μιας οδοντόπαστας.

Η σελίδα τίτλου ανακοίνωνε ότι το έργο είχε γραφεί από μια «εταιρεία ανθρώπων των γραμμάτων». Ο Βολταίρος, ο Μοντεσκιέ, ο Ρουσό και ο Τυργκό έγραψαν όλοι για την Encyclopédie, η συνεισφορά, όμως, αυτών των επιφανέστερων μελών περιορίστηκε σε λίγα άρθρα. Οι επιμελητές δεν είδαν την Encyclopédie μόνο σαν μια υπηρεσία προς τους συνανθρώπους τους αλλά και σαν δώρο στις μελλοντικές γενιές. Ο Ντιντρό έγραφε στο Prospectus: «Ας ελπίσουμε ότι οι μελλοντικές γενιές θα πουν, ανοίγοντας το Λεξικό μας: αυτή ήταν τότε η κατάσταση των επιστημών και των καλών τεχνών. Είθε η ιστορία του ανθρωπίνου πνεύματος και των προϊόντων του  να συνεχίσει στους αιώνες, μέχρι το πολύ απώτερο μέλλον. Είθε η Encyclopédie να γίνει ένα καταφύγιο, όπου η ανθρώπινη γνώση θα προστατεύεται από το χρόνο και τις εξεγέρσεις. Δεν θα είμαστε λοιπόν περισσότερο από υπερήφανοι που βάλαμε τα θεμέλιά της;». Η Encyclopédie επρόκειτο να γίνει μια νέα αρχή, ένα θεμέλιο της γνώσης, που η σταθερή της βελτίωση από τις επόμενες γενιές θα διασφάλιζε την ανθρώπινη πρόοδο, και που η ύπαρξή της θα αποτελούσε εγγύηση ενάντια στην άγνοια, την αδιαλλαξία και την προκατάληψη.

 Στην τελική της μορφή η Εγκυκλοπαίδεια  περιελάμβανε 28 τόμους μεγάλου σχήματος - 17 τόμους κειμένων και 11 τόμους με εικόνες - με την έκδοση του πρώτου τόμου το 1751 και του τελευταίου το 1772, ενώ ακολούθησαν πολλές επανεκδόσεις, συμπληρώσεις και μεταφράσεις.

Η Εγκυκλοπαίδεια εξέφρασε στην εποχή της το πνεύμα του Διαφωτισμού και σύμφωνα με τον Diderot στόχος της ήταν η εκκοσμίκευση της μάθησης, μακριά από τους Ιησουΐτες, ώστε με τον νέο τρόπο ενημέρωσης να αποκτήσουν γνώσεις οι άνθρωποι (οι αστοί) και να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο σκέφτονται.

Το λήμμα το οποίο αφορά στα δόντια (DENTS) καταλαμβάνει 7 σελίδες και η εγκυκλοπαίδεια περιέχει τουλάχιστον άλλα 14 λήμματα σε σχέση με τα δόντια αλλά και το στοματογναθικό σύστημα όπως, σκελετός, μάσηση,  τομέας, γομφίος, νεογιλό, γνάθος, φατνίο, γόμφωση, σπέρμα δοντιού, περιόστεο,οδοντόπαστα, κ.ά.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην ανατομία των δοντιών, της κοιλότητας του στόματος και της λειτουργίας τους, ενώ ένα μεγάλο μέρος του λήμματος αφορά συγκριτικά στοιχεία της ανατομίας και λειτουργίας της μάσησης του ανθρώπου, σε σχέση με διάφορα ζώα, όπως του προβάτου, του ελαφιού, του αλόγου, ακόμη και του ελέφαντα.

Πηγή:Η Εγκυκλοπαίδεια σε ψηφιοποιηένη μορφή.

http://enccre.academie-sciences.fr/encyclopedie/page/v4-p850/

 

ΓΒ