Η Οδοντιατρική στην αρχαία Κίνα

 Ο Κινεζικός πολιτισμός είναι αναμφίβολα ο νεότερος από τους αρχαίους πολιτισμούς και παρέμενε απομονωμένος για πολλούς αιώνες. Ωστόσο παρά τον φαινομενικά στατικό χαρακτήρα του έχει να επιδείξει εξαιρετικά μεγάλη τεχνολογική εφευρετικότητα. Η ανακάλυψη της πυξίδας, του χαρτιού και της πυρίτιδας αποτελούν χαρακτηριστικά στοιχεία κινεζικής επινοήσεως. Εξάλλου η χρήση του μεταξιού, της πορσελάνης, της τυπογραφίας ακόμα και το αμάλγαμα εμφανίζεται ως εμφρακτικό οδοντικών κοιλοτήτων τουλάχιστον  από την εποχή της Δυναστεία Tang και συγκεκριμένα από το 659 π.Χ. όπως καταγράφει ο Su Kung στο ιατρικό βιβλίο με τίτλο Hsin Hsiu Pen Tsao.

Οι κύριες πηγές ιατρικής των αρχαίων κινέζων προέρχονται από δυο μεγάλα ιατρικά έργα το Pentsao που αναφέρεται στην ταξινόμηση φυτών με φαρμακευτική χρήση και το Nei Ching, το οποίο αποτελεί τον κανόνα της Ιατρικής.

Συγγραφέας του Pentsao σύμφωνα με την παράδοση είναι ο Chen Nungο οποίος έζησε περίπου το 2800 π.Χ. Υπήρξε μάλλον βοτανολόγος και δοκίμαζε σχεδόν όλα τα βότανα της αυτοκρατορίας για να ανακαλύψει τις θεραπευτικές τους ικανότητες. Δίδαξε στους μαθητές του τη χρήση των θεραπευτικών βοτάνων και την

Το δεύτερο βιβλίο υπό τον τίτλο Nei Ching χρονολογείται από το 2650 π.Χ. και συγγραφέας του θεωρείται ο αυτοκράτορας Huang Ti. Αποτελεί δε σπουδαία πηγή πληροφοριών για την πολύπλοκη Κινέζικη ιατρική.

Ο Θρύλος κι η παράδοση στην Κίνα τοποθετούν σ’ αυτή την περίοδο (περίπου 2800 με 2700π.Χ.) την αρχή της ιατρικής. Τότε έζησε ο μυθικός αυτοκράτορας Shen Nung, πατέρας της Κινεζικής Ιατρικής όπου μεταξύ άλλων ανακάλυψε τον βελονισμό.

Άλλο σπουδαίο ιατρικό σύγγραμμα χρονολογούμενο το 1644 π.Χ. είναι το Yizong Jinjian (Χρυσός Καθρέπτης της Ιατρικής). Πρόκειται για μια ιατρική εγκυκλοπαίδεια 50 τόμων που χρησιμοποιούνταν μέχρι και πρόσφατα και συγγραφέας της φέρεται ο Wu Qian. Σ’ αυτή την συγκεντρώνονται προγενέστερα διδάγματα, εμπειρίες, θεραπευτικές μεθόδους, τη μέθοδο του βελονισμού και της φυσιοθεραπείας.

Στην αρχή η Κινεζική ιατρική ήταν μαγική - θεουργική. Μια σειρά ιατρικές θεότητες αναφέρονται στα ιατρικά τούς βιβλία. Οι νόσοι οφειλόταν στην οργή των θεών αλλά και στην επίδραση κακών πνευμάτων.

Αργότερα  επηρεάσθηκε από διάφορα φιλοσοφικά ρεύματα, όπως του LaoTse, ιδρυτή του Ταοϊσμού τα οποία άσκησαν έντονη επίδραση στη διαμόρφωση των απόψεων σχετικά με την κατασκευή του ανθρώπινου σώματος. Η ανατομή των πτωμάτων απαγορευόταν για θρησκευτικούς λόγους και μόλις το 1913 επιτράπηκε η χρησιμοποίηση πτωμάτων για τη διδασκαλία της ανατομίας, αλλά και για νεκροτομές.Εκ των πραγμάτων οι ανατομικές γνώσεις εδράζονταν στην αντίληψη ότι το σώμα του ανθρώπου συνιστάται από 5 βασικά συστατικά κάθε ένα από τα οποία αντιστοιχεί σε ένα από τα 5 κύρια όργανα του σώματος: σπλήνας, ήπαρ, καρδιά, πνεύμονες και νεφρούς.

Η φυσιολογία ήταν επίσης μυθική και μάλλον αξιοπερίεργη. Στο βιβλίο Nei Ching αναφέρεται ότι: «... το σύνολο του αίματος βρίσκεται υπό τον έλεγχο της καρδιάς και βρίσκεται πάντοτε σε κυκλική κίνηση, χωρίς να σταματά». Όλα αυτά περίπου 4.300 χρόνια πριν την διατύπωση της κυκλοφορίας του αίματος από τον Άγγλο W. Harvey (1628). Μέχρι τότε η δυτική ιατρική σκέψη ήταν εγκλωβισμένη στις αντιλήψεις του Γαληνού της Περγάμου (129 – 210 μ.Χ.) για την κυκλοφορία του αίματος.

Μάλιστα ο Huang Ti, ο φερόμενος ως συγγραφέας του Nei Ching αναφέρει χαρακτηριστικά: «η καρδιά είναι ο βασιλιάς, οι πνεύμονες οι υπουργοί, το ήπαρ ο αρχιστράτηγος, η χοληδόχος κύστη ο αρχιδικαστής και η σπλήνα ο διαχειριστής ο οποίος εποπτεύει τις 5 γεύσεις και τις 3 εστίες καύσεων. Είναι υπεύθυνος επίσης για το αποχετευτικό σύστημα του σώματος.

Ο αριθμός των 5 βασικών οργάνων του σώματος δεν μπορεί να θεωρηθεί ως τυχαίος αλλά οφείλεται στις επιρροές που δέχθηκε η κινεζική ιατρική από την αντίστοιχη κινεζική φιλοσοφία και επιστήμη. Ολόκληρο το σύμπαν στηρίζεται στη σχέση των δύο βασικών αρχών της το yang (φως, αρσενικό) και το yin (σκοτάδι, θηλυκό). Το γιάνγκ παριστάνει τον ουρανό, τον ήλιο, τη δύναμη και τη θερμότητα. Το Γιν  αντιπροσωπεύει τη γη, τη σελήνη, το σκότος και το ψύχος. Η αρμονική ισορροπία μεταξύ Γιανγκ και Γιν εξασφαλίζει την υγεία, ενώ η διαταραχή της προκαλεί τη νόσο.

Η διαγνωστική των Κινέζων στηριζόταν στην αρκετά ανεπτυγμένη μελέτη τον σφυγμού (σφυγμολογία). Διέκριναν 200 είδη σφυγμών και πίστευαν ότι μπορούσαν με τη βοήθειά τους να διαγνώσουν όχι μόνο όλες τις αρρώστιες αλλά και την εγκυμοσύνη. Η χειρουργική ήταν λιγότερο ανεπτυγμένη. Συχνότερη επέμβαση ήταν ο ευνουχισμός.

Οι Κινέζοι χρησιμοποιούσαν μεγάλο αριθμό φαρμακευτικών σκευασμάτων. Στο βιβλίο Pentsao περιέχονται 2000 συνταγές. Μεταξύ αυτών διακρίνονται σκευάσματα σιδήρου για την αναιμία, υδράργυρος για τη σύφιλη και αρσενικού κατά των δερματικών παθήσεων. Το όπιο ήταν ευρύτατα διαδεδομένο.

Γνώριζαν καλά την ευλογιά, διότι επανειλημμένως επλήγησαν από επιδημίες. Εφάρμοζαν και προφυλακτικό εμβολιασμό, τον ευλογιασμό, που γίνεται με την εισαγωγή στα ρουθούνια κονιορτοποιημένης εφελκίδας πάσχοντος.

Σημεία βελονισμού

Ο βελονισμός, πρωτότυπη θεραπευτική μέθοδος, χρησιμοποιούνταν ευρύτατα για τη θεραπεία κυρίως νευραλγιών. Ο βελονισμός χρονολογείται από το 2500 π.Χ. και διατηρείται ακόμη και σήμερα με πολλές παραλλαγές. Ειδικά τα τελευταία χρόνια και στη χώρα παρατηρείται ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το βελονισμό. Βασίζεται στην ιδέα ότι τα σώμα είναι διάσπαρτο από ενεργειακούς διαύλους οι οποίοι σε περίπτωση ασθένειας πρέπει να καταστούν και πάλι ανοιχτοί στην ροή ενέργειας. Η εφαρμογή του συνιστάται στην εισαγωγή μεταλλικών βελόνων συνήθως από χρυσό σε επιλεγμένα σημεία του σώματος. 

Η θερμοθεραπεία είναι μία άλλη θεραπευτική μέθοδος την οποία χρησιμοποιούσαν οι κινέζοι και συνίστατο στην καύση σε συγκεκριμένα σημεία του σώματος αποξηραμένου αψινθίου ( mugwort).

Μέθοδος θερμοθεραπείας

Στους Κινέζους οφείλουμε το πρώτο βιβλίο ιατροδικαστικής (1244 π.Χ.). Περιλαμβάνει οδηγίες για τη διαπίστωση του θανάτου, του τρόπου και του χρόνου που συνέβη, για τη διάγνωση τραυμάτων και αναφέρει για πρώτη φορά τα δακτυλικά αποτυπώματα. Παρ’ όλα αυτά η Κινεζική ιατρική έμεινε γενικά δογματική, θεωρητική και αμετακίνητη στην πάροδο των αιώνων.

Σε ό,τι αφορά την οδοντιατρική των Κινέζων θα πρέπει καταρχάς να αναφέρουμε ότι δεν αποτελούσε αυτόνομο ιατρικό κλάδο. Το οδοντικό άλγος δηλώνεται ως ya – tong και εμφανίζει μια μεγάλη ποικιλία επιμέρους διακρίσεων. 

Fong - je - tοng. Ο συγκεκριμένος τύπος οδονταλγίας προκαλείται από την επίδραση αιφνίδιου ψύχους και εμφανίζει τα ακόλουθα χαρακτηριστικά συμπτώματα: ερυθρά καιοιδηματώδη ούλα, ταόποια μετά την πάροδο ορισμένου χρονικού διαστήματος εκκρίνουνπυώδη και κάκοσμη βλέννα, παρατηρείται άφθονη σιαλόρροια, οξύς πόνος, οίδημα της παρειάς. Για τη θεραπεία συνιστώνται διάφορα φαρμακευτικά σκευάσματα, γαργαρισμοί και διάφορα είδη εντριβών.

Fong - lan - tong. Αυτού του είδους ο πόνος προκαλείται επίσης από ψύχος. Ο πόνος είναι εξαιρετικά ισχυρός, αλλά τα ούλα δεν είναι ούτε ερυθρά ούτε οιδηματώδη.

Ye - tong. Προκαλείται επίσης από ψύχος. Τα ούλα είναι ερυθρά και οιδηματώδη, όμως δεν υπάρχει έκκριση βλέννας. Ταυτόχρονα παρατηρείται ισχυρός οδοντικός πόνος,ο οποίος επιτείνεται στα ψυχρά υγρά. Εάν η νόσος διαρκέσει για μεγάλο διάστημα, τα ούλα τελικά μαυρίζουν και τα δόντια αποκτούν μεγάλη κινητικότητα. Σ’ αυτό το στάδιο της νόσου, ο ασθενής δεν νοιώθει πλέον ενόχληση στα ψυχρά υγρά, άλλα μάλλον τα επιθυμεί για την ανακούφιση από τον πόνο. Η θεραπεία είναι ανάλογη της χρονικής εμφάνισης της νόσου. Δηλαδή εάν η νόσος είναι πρόσφατη ή χρόνια. Σε κάθε περίπτωση συνίσταται η χρήση  φαρμάκων κατά του πόνου όπως χάπια και σιρόπια, αλλά και εντριβές στην περιοχή όπου εντοπίζεται ο οδοντικός πόνος.

Han - tong. Οφείλεται κι αυτός στην επίδραση του ψύχους. Εμφανίζεται πόνος στην περιοχή της παρειάς αλλά και στο μέτωπο που προέρχεται από τα δόντια. Ωστόσο δεν εντοπίζεται καμία βλάβη στα ούλα ή στα φατνία.

Tou – tan – tong.Παρατηρείται έντονος βήχας, οδονταλγία και ταυτόχρονα, δυσκολία στη μάσηση.

Yn – hiue - tong.Τα ούλα είναι ωχρά ή έντονα ερυθρά, σκληρά και φέρουν εξογκώματα, τα οποία ορισμένες φορές αιμορραγούν. Η οδονταλγία είναι συνεχής. Μεταξύ των διαφόρων προτεινόμενων φαρμάκων αποτελεί άξιο αναφοράς η χρήση ούρων παιδιού για πλύσεις του στόματος.

Tchong - che - tong. Πόνος στα δόντια μετά τη μάσηση. Ορισμένες φορές εντοπίζεται εκδορά των ούλων, έκκριση πυώδους βλέννας αναμεμιγμένης με αίμα. Ταυτόχρονα παρατηρείται και κακοσμία της αναπνοής. Το δόντι αποπίπτει και σε εξέταση μπορεί να παρατηρηθεί μικρή οπή. Σε αυτή την περίπτωση η ρίζα είναι ασθενής και όταν εξάγεται το δόντι, συχνά εξάγεται μαζί με αυτό ένας μικρό λευκό σκουλήκι με μαύρη κηλίδα στο κεφάλι του. Πίστευαν ότι σε αυτές τις περιπτώσεις πρέπει να χορηγείται αμέσως φάρμακο για την καταστροφή αυτών των σκωλήκων. Σε διαφορετική περίπτωση ο ασθενής διατρέχει τον κίνδυνο να προσβληθούν κατά τον ίδιο τρόπο και τα υπόλοιπα δόντια του και να αποπέσουν. Τα φάρμακα εναντίον αυτής της προσβολής είναι αρκετά και τα περισσότερα ανήκουν σε γνωστές κατηγορίες. Από αυτά ξεχωρίζει ένα που έχει ως βάση το αρσενικό. Η συνταγή παραδίδεται ως ακολούθως:

«Αρσενικόν (1,8 γρ.), Houang - Tang (3,6γρ.). Αυτά να τα κονιοποιήσετε και να τα αναμείξετε με νερό. Το κατατόπιο που θα παρασκευάσετε τοποθετήστε κοντά στο δόντι που πονά ή μέσα στο αυτί  αν φοβάσθε το αρσενικό και κοιμηθείτε. Η θεραπεία είναι σίγουρη».

Εκτός από τους μέχρι τώρα περιγραφέντες τύπους οδονταλγιών, παρατηρούνται και ως αποτέλεσμα γενικής ασθενείας, ως επακόλουθο κυρίως κατάχρησης σεξουαλικής επαφής ή ως συνέπεια κτυπήματος. Η πρώτη από αυτές τις περιπτώσεις θεραπεύεται με χρήση  καταπιωμένων φαρμάκων ή με τοπικά φάρμακα με τα οποία γίνεται εντριβή στην πάσχουσα περιοχή.

Τα αποστήματα και τα συρίγγια των ούλων αναφέρονται ως εξής : «Μερικές φορές συμβαίνει να σχηματίζεται ένα απόστημα σε συγκεκριμένη περιοχή των ούλων προκαλώντας μεγάλο πόνο στο κοντινότερο δόντι. Το απόστημα έχει λευκό χρώμα και εκκρίνει πύον». Η θεραπεία συνίσταται στην χρήση διαφόρων ιατρικών με μορφή σκόνης με τα οποία γίνεται εντριβή της πάσχουσας περιοχής

Επίσης αναγνωρίζονται ως ξεχωριστές νοσολογικές οντότητες και μια σειρά άλλων παθήσεων που αφορούν κυρίως τον στοματικό βλεννογόνο:

Ya - heou.Τα ούλα, είναι έντονα ερυθρά, μαλακά και οιδηματώδη, ενώ μια πυώδης ουσία με άσχημη οσμή εξέρχεται από αυτά. Τα δόντια δεν πονούν. Στο άγγιγμα τα ούλα αιμορραγούν έντονα . Η νόσος αύτη θεραπεύεται με διάφορα φάρμακα χορηγούμενα από το στόμα και μερικές φορές με επιφανειακή χάραξη.

Ja–suen:Τα ούλα είναι οιδηματώδη και σταδιακά διαβρώνονται και καταστρέφονται με έλκη τα οποία αφήνουν τις ρίζες των δοντιών απογυμνωμένες. Ο ασθενής απεχθάνεται τη θερμή τροφή. Παρατηρείται συνεχές πόνος στα πάσχοντα δόντια και εκκρίνεται πυώδης βλέννα. Ακόμα και στη έκθεση σε ελάχιστο ψύχος ο πόνος γίνεται έντονος. Αυτή η παθολογική κατάσταση αντιμετωπίζεται με φαρμακευτικά σκευάσματα που λαμβάνονται από το στόμα αλλά και τοπική θεραπεία.

Tchuen - ya - kan. Τα ούλα πονούν για λίγες ημέρες και αποκαλύπτεται η ρίζα του δοντιού χωρίς την ύπαρξη έλκους. Παιδία ηλικίας πέντε ή έξι ετών προσβάλλονται συχνά από αυτήν τη νόσο. Το καλύτερο μέσο θεραπείας είναι η εξαγωγή του δοντιού. Για τη θεραπεία προτείνονται διάφορες φαρμακευτικές συνταγές εσωτερικής λήψης αλλά και εξωτερική χρήση φαρμάκων.

Xa-ting Το δεξιό ή αριστερό ούλο αιφνιδίως διογκώνεται, σχηματίζεται φλεγμονή μεγέθους περίπου κόκκου Σόργου (Sorghum), ο οποίος στην αρχή είναι έντονα ερυθρός, στη συνέχεια γίνεται μαύρος με έντονο πόνο στην περιοχή της παρειάς και του τραχήλου. Ακολούθως, η φλεγμονή ανοίγει, εξέρχεται αίμα και τοπικά αποκτά χρώμα μαύρο, ενώ θα έπρεπε να τρυπηθεί αμέσως (πριν ανοίξει από μόνη της) με αργυρή βελόνα. Ταυτόχρονα ο ασθενής εμφανίζει πόνους στο στομάχι, έντονη δίψα, και σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμη και παραλήρημα.

Ya- jong Σε αυτή την πάθηση τα ούλα διογκώνονται και πονούν. Αναπτύσσεται απόστημα, εμφανίζεται πυρετός, διογκώνονται οι παρειές, ενώ ο ασθενής παρουσιάζει έντονη δίψα και εμέτους. Η θεραπεία συνίσταται στη μεθοδική χρήση ορισμένων φαρμάκων που λαμβάνονται από το στόμα, μεταξύ τον οποίων είναι και το ρήον (Rheumrhabarbarum). Εάν δεν αντιμετωπιστεί άμεσα η νόσος εμφανίζεται έλκος με πυώδεις εκκρίσεις. Στην περίπτωση αυτή συνιστάται η εντριβή του πάσχοντος τμήματος με μία ιατρική ουσία την οποία οι Κινέζοι ονομάζουν Ping - Ρang - San. Ωστόσο εάν το δόντι αποκτήσει μεγάλη κινητικότητα πρέπει να εξάγεται και να γίνουν ξανά μαλάξεις με την ίδια ουσία.

Tso – Ma – Ya – Kan.Η συγκεκριμένη νόσος ήταν η πιο συνηθισμένη στα παιδιά μετά την ανεμοβλογιά. Παρατηρείται έλκος τον ουλών, τα όποια γίνονται μαύρα με παράλληλη κακοσμία της στοματικής κοιλότητας. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα ούλα είναι σκληρά και ο βλεννογόνος τον παρειών προσβάλλεται επίσης. Όλα τα δόντια γίνονται ευκίνητα, τα ούλα αιμορραγούν και σε αυτά αρχίζουν να σχηματίζονται κηλίδες και διακρίνονται μικρές οπές.

Tsee– kin- tong ή tsee -ly - tong: Τα ούλα εμφανίζουν έντονο οίδημα, ελαφρό αλλά συνεχή πόνο. Στα ούλα αναπτύσσεται έλκος και σταδιακά παράγονται πυώδεις εκκρίσεις και στη συνεχεία αποκαλύπτεται η ρίζα του δοντιού. Η νόσος αντιμετωπίζεται με διάφορες φαρμακευτικές συνταγές, πλύσεις του στόματος και διάφορες εντριβές.

Βελονισμός κατά οδοντικών πόνων

Ενδιαφέρον παρουσιάζει η χρήση του βελονισμού για την αντιμετώπιση οδοντικών πόνων. Στο ανθρώπινο σώμα εντοπίζονται περίπου 26 σημεία για την τοποθέτηση βελόνων ως μέσου ίασης οδονταλγιών και 6 διαφορετικά σημεία για παθήσεις των ούλων. Αν και θα περίμενε κανείς αυτά τα σημεία να εδράζονται σε θέσεις κοντά στο πάσχον δόντι ή έστω στη στοματική κοιλότητα εντούτοις η πραγματικότητα είναι διαφορετική. Τα περισσότερα από αυτά εντοπίζονται σε απομακρυσμένα μέρη τού σώματος για παράδειγμα στον αγκώνα, τα χέρια, τα πόδια, την περιοχή της σπονδυλικής στήλης, τον κόκκυγα κ.α. Σε κάθε περίπτωση τα μισά από αυτά τα σημεία εντοπίζονται στη χειλική, τη γναθιαία και την περιοχή γύρω από το αυτί.

Αμάλγαμα – Οδοντόβουρτσα

Άσχετα από την αξία του βελονισμού ως διαδικασία ίασης οδοντοστοματολογικών παθήσεων οι κινέζοι έχουν αν επιδείξουν εξαιρετικές ανακαλύψεις ορισμένες εκ των οποίων επηρέασαν βαθύτατα τη δυτική οδοντιατρική παράδοση. Ήδη έχει αναφερθεί η χρήση του αμαλγάματος ως εμφρακτικού υλικού οδοντικών κοιλοτήτων τουλάχιστον από το 659 π.Χ. όπως καταγράφεται στο έργο Hsin Hsiu Pen Tsao. 

Η κινεζική ιατρική χρησιμοποιούσε το αρσενικό ως θεραπεία ενάντια στον οδοντικό πόνο. Το χρησιμοποιούσαν ως ένα από τα βασικά φάρμακα για τη νέκρωση του πολφού αλλά και για τη λεύκανση των δοντιών. Επίσης ως λευκαντικό των πρόσθιων δοντιών χρησιμοποιούσαν και υδροχλωρικό οξύ. Πάντως η χρήση του αρσενικού ως νεκρωτικού του πολφού χρησιμοποιήθηκε μέχρι και τις τελευταίες δεκαετίες του προηγούμενου αιώνα στη δυτική οδοντιατρική.

Η πρώτη οδοντόβουρτσα κατασκευάσθηκε από κινέζους μοναχούς περί το 1223 μ.Χ. με σκοπό τον καθαρισμό των δοντιών τους. Η λαβή ήταν ξύλινη και είχε τρίχες από ουρά αλόγου. Αργότερα για τη λαβή χρησιμοποιήθηκε μπρούτζος και ασήμι ενώ παράλληλα αξιοποιήθηκαν και τρίχες από άλλα ζώα.

 

Πηγή

Κουτρουμπας Δ., Πανεπιστημιακές ΠαραδόσειςΑκαδημαϊκού έτους 2011-2012.