Η ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΟ ΑΡΑΒΙΚΟ ΚΟΣΜΟ (ΙΙ)

Al-Zahrāwī Al-Tasrīf (Albucasis)

Abū al-Qāsim Khalaf ibn al-Abbāsaz-Zahrāwī (936–1013), γνωστός στην Ευρώπη του Μεσαίωνα με το λατινικό όνομα Albucasis.Γεννήθηκε στην Al Zahra, 6 χιλιόμετρα βορειοδυτικά της Κόρδοβα στην Ανδαλουσία της Ισπανίας. Σπούδασε στο φημισμένο Πανεπιστήμιο της Κόρδοβα και θεωρείται ο μεγαλύτερος μουσουλμάνος χειρουργός της μεσαιωνικής περιόδου.

Η σημαντικότερη προσφορά του Albucasis στη μεσαιωνική ιατρική και οδοντιατρική είναι το έργο μετίτλο Kitāb al-Tasrīf li-man ῾ajiza ῾an al-ta᾿līf γνωστό και ως Kitāb al-Tasrīf (Περί Ιατρικής Μεθόδου).Πρόκειται για ένα σύγγραμμα 30 τόμων ιατρικής και χειρουργικής εγκυκλοπαιδικού χαρακτήρα, καθώς καλύπτει όλα τα θέματα της ιατρικής της εποχής του. Διαιρείται σε τρία μέρη, το πρώτο από τα οποία αναφέρεται σε όλες τις νόσους οι οποίες είναι δυνατόν να θεραπευθούν με καυτηριασμό και αποτελείται από 56 επιμέρους κεφάλαια. Στο δεύτερο περιγράφονται όλες οι επεμβάσεις, οι οποίες διενεργούνται με τομή, διάτρηση ή εξαγωγή και αποτελείται από 97 κεφάλαια. Στο τρίτο, τέλος, βιβλίο περιγράφει μελεπτομέρεια τα κατάγματα, τις εξαρθρώσεις και χειρουργικές επεμβάσεις στα οστά όλων των περιοχών του ανθρώπινου σώματος (35 κεφάλαια).

Σχέδιο χειρουργικών εργαλείων και για την εξαγωγή δοντιών από το πρωτότυπο βιβλίο στην Αραβική γλώσσα "Περί Ιατρικής Μεθόδου".

Η χειρουργική θεραπεία των οδοντικών βλαβών και των προβλημάτων των γνάθων κατανέμεται στους επιμέρους τόμους και κεφάλαια ως εξής:

Τόμος Ι

Κεφάλαιο 18: Περί καυτηριασμού του λαγώχειλου.

Κεφάλαιο 19: Περί καυτηριασμού των συριγγίων του στόματος.

Κεφάλαιο 20: Περί καυτηριασμού των δοντιών και τω νούλων.

Κεφάλαιο 21: Περί καυτηριασμού εξαιτίας πονόδοντου.

Τόμος ΙΙ

Κεφάλαιο 27: Περί της αφαιρέσεως ογκίδιων από τα χείλη.

Κεφάλαιο 28: Περί της αφαιρέσεως υπερσαρκωμάτων των ούλων.

Κεφαλαιο 29: Περί αποξέσεως των δοντιών.

Κεφάλαιο 30: Περί εξαγωγής των δοντιών.

Κεφάλαιο 31: Περί εξαγωγής τω νοδοντικών ριζών και των σπασμένων τμημάτων της γνάθου.

Κεφάλαιο 32: Περί ρινίσεως των δοντιών τα οποία έχουν αναπτυχθεί εις βάρος άλλων.

Κεφάλαιο 33: Περί περιδέσεως εύσειστων δοντιών με ασημένιο ή χρυσό σύρμα.

Κεφάλαιο 34: Περί δημιουργίας τομής στο σύνδεσμο κάτω από τη γλώσσα ο οποίος παρεμποδίζει την ομιλία.

Κεφάλαιο 35: Περί αφαιρέσεως του χαλινού κάτω από την γλώσσα.

Τόμος ΙΙΙ

Κεφάλαιο 4: Περί επιδιορθώσεως σπασμένης γνάθου.

Κεφάλαιο 24: Περί αντιμετώπισης μετατόπισης κάτω γνάθου.       

Τα  κεφάλαια 19, 20 και 21 του πρώτου τόμου αφορούν τις νόσους των δοντιών και των ούλων. «Όταν στο κάτω τμήμα των ούλων ή στην υπερώα εμφανίζεται μικρός όγκος ο οποίος κατόπιν διαπυείται, ανοίγει και μετατρέπεται σε συρίγγιο, εναντίον του οποίου κανένα φάρμακο δεν χρησιμεύει, είναι ανάγκη να χρησιμοποιείται ένα καυτήριο μεγέθους αντιστοίχου προς την οπή του συριγγίου και  μετά τη θέρμανσή του να εισαχθεί εντός του και να κρατηθεί εκεί μέχρι το καυτήριο να αγγίξει τον βυθό του συριγγίου και ακόμα περισσότερο. Αυτό θα πρέπει να επαναληφθεί μια ή δύο φορές και στη συνεχεία, να χρησιμοποιηθούν κατάλληλα φάρμακα μέχρι την πλήρη ίαση η οποία επιτυγχάνεται όταν σταματήσει η διαπύηση. Διαφορετικά, τίποτε άλλο δεν είναι δυνατό να γίνει εκτός από την αποκάλυψη του οστού και  την αφαίρεση του πάσχοντος τμήματος».

Αραβικά χειρουργικά εργαλεία από μετάφραση στην Λατινική γλώσσα το 1531

«Όταν από υπερβολική υγρασία τα ούλα καθίστανται χαλαρά, τα δόντια αποκτούν κινητικότητα και τα φάρμακα, τα όποια χρησιμοποιούνται δεν επιφέρουν αποτέλεσμα, τότε πρέπει να το κεφάλι του ασθενούς, με τέτοιο τρόπο ώστε να στηρίζεται αυτό στα γόνατά του χειρουργού και στη συνεχεία να εφαρμοστεί στα ούλα που βρίσκονται κοντά στο δόντι το άκρο ενός μικρού μεταλλικού σωλήνα. Μέσα σε αυτόν θα εισαχθεί ένα καυτήριον. Η εφαρμογή του θα παραταθεί έως ο ασθενής αισθανθεί τη θερμότητα στο εσωτερικό της ρίζας του δοντιού. Θα το επαναλάβετε όσο συχνά κρίνετε εσείς απαραίτητο. Στη συνέχεια ο ασθενής θα διατηρήσει επί μία ώρα εντός του στόματος διάλυμα αλατόνερου. Με μια τέτοια θεραπεία, η υγρότητα θα αποξηρανθεί, τα  ούλα θα επανακτήσουν τον τόνο τους και   το δόντι τη σταθερότητά του».

 «Όταν ο οδοντόπονος οφείλεται στο κρύο ή υπάρχει σκουλήκι μέσα στο δόντι και τα φάρμακα δεν ωφελούν ο ιατρός θα πρέπει να καταφύγει στον καυτηριασμό. Σε όλες τις περιπτώσεις ο καυτηριασμός πραγματοποιείται με δύο τρόπους: με βούτυρο ή με καυτήριο. Εάν επιθυμείτε να χρησιμοποιήσετε βούτυρο, θερμάνετε μια ποσότητα σε ένα σιδερένιο ή χάλκινο δοχείο. Περιτυλίξτε μικρή ποσότητα από μαλλί ή βαμβάκι στην άκρη μιας μήλης, βυθίστε την στο ζεστό βούτυρο και εφαρμόστε αμέσως στο δόντι. Θα πρέπει να διατηρείτε τη μήλη με το βαμβάκι σε επαφή με το δόντι μέχρι να κρυώσει. Αυτό θα πρέπει αν επαναληφθεί πολλές φορές ώστε η δράση της θερμότητας να φθάσει μέχρι τη ρίζα του δοντιού. Εάν προτιμάτε, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε ψυχρό βούτυρο, το οποίο εφαρμόζετε στο δόντι, διαμέσου μικρού τμήματος μαλλιού ή βάμβακος, που είναι τοποθετημένο σε πυρακτωμένο σίδηρο. Θα παρατείνετε τη χρησιμοποίηση του μέχρις ότου η θερμότητα φθάσει στη ρίζα του δοντιού».

«Για να πραγματοποιήσετε τον καυτηριασμό απ’ ευθείας με σιδερένιο καυτήριο, θα πρέπει πρώτα να εφαρμόσετε στο δόντι ένα μικρό σωλήνα από σίδηρο ή χαλκό ο οποίος προορίζεται για την προστασία των παρακειμένων τμημάτων από την επίδραση της θερμότητας και ο οποίος θα πρέπει να έχει κατάλληλο πάχος. Μέσω ενός τέτοιου σωλήνα θα εφαρμόσετε στο δόντι ένα καυτήριο σε σχήμα όπως αυτό που εικονίζεται  και θα το κρατήσετε εκεί μέχρι να κρυώσει. Αυτό θα το επαναλάβετε πολλές φορές. Ο οδοντόπονος θα σταματήσει την επόμενη ημέρα. Είναι εντούτοις αναγκαίο μετά τον καυτηριασμό να διατηρήσει ο ασθενής για μία ώρα το στόμα του γεμάτο με βούτυρο καλής ποιότητας.»

Ο Abulcasis είναι ο πρώτος συγγραφέας, ο οποίος έλαβε σοβαρά υπόψη την  οδοντική τρυγία και συνιστούσε να διενεργείται σχολαστικός καθαρισμός των δοντιών. Το σχετικό κεφάλαιο «Περί της αποξέσεως των δοντιών» είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον:

«Ενίοτε στην επιφάνεια των δοντιών, τόσο την εσωτερική όσο και την  εξωτερική, καθώς επίσης και από τα ούλα, εναποτίθενται σκληρές ουσίες κακής εμφάνισης και χρώματος μαύρου, πρασίνου ή κίτρινου. Αυτές οι εναποθέσεις έχουν καταστροφική επίδραση στα ούλα και με την πάροδο του χρόνου τα δόντια απογυμνώνονται. Είναι τότε αναγκαίο να τοποθετηθεί το κεφάλι του ασθενούς στα γόνατα του ιατρού και να αποξεσθούν όλα τα δόντια και ιδιαίτερα οι γομφίοι, στους οποίους παρατηρούνται είτε εναποθέσεις, είτε ένα υλικό παρόμοιο με την άμμο και πρέπει να απομακρυνθεί πλήρως από τα δόντια. Επίσης επιβάλλεται η πλήρης απομάκρυνση της κακής χρώση των δοντιών, είτε μαύρη, είτε πράσινη, είτε κιτρίνη είναι αύτη. Εάν μία πρώτη απόξεση είναι αρκετή, τόσο το καλύτερο. Εάν όχι, θα χρειαστεί να επαναληφθεί την επομένη ή ακόμη και την τρίτη ή τετάρτη ημέρα, μέχρι να επιτευχθεί το επιθυμητό αποτέλεσμα. Ωστόσο, για την απόξεση απαιτείται ποικιλία ξέστρων διαφόρων σχημάτων ανάλογα με τη φύση της επέμβασης. Πράγματι, το ξέστρο με το οποίο θα πρέπει να αποξαίνονται τα δόντια εκ των έσω (γλωσσικά ή υπερώια), διαφέρει από το αντίστοιχο με το οποίο θα τα αποξέσετε εξωτερικά (παρειακά ή χειλικά) αλλά και από εκείνο με το οποίο θα αποξέσετε τα μεσοδόντια διαστήματα. Επομένως, ο επεμβαίνον θα πρέπει να διαθέτει όλη τη σειρά των ξέστρων έτοιμη, εάν αυτό είναι το θέλημα τού Θεού»

Η εργασία του Abulcasis αποτελεί το πρώτο βιβλίο, στο οποίο εντοπίζονται εικόνες οδοντιατρικών εργαλείων. Ωστόσο είναι άγνωστο κατά πόσο οι εικόνες αυτές είναι ακριβείς, δηλαδή μέχρι ποιού βαθμού πιστότητας αντιπροσωπεύουν τα  εργαλεία, τα οποία χρησιμοποιούσε πράγματι ο συγγραφέας. Το πρόβλημα εντοπίζεται στο γεγονός ότι οι αρχικές εικόνες του βιβλίου αντιγράφηκαν πολλές φορές σε πολλούς χειρόγραφους κώδικες - αντίγραφα από διαφορετικούς αντιγραφείς. Μελετώντας διαφορετικά αντίγραφα του αρχικού έργου προκύπτει ότι πολλά χειρόγραφα είναι συχνά ανακριβή κι έτσι οδηγούμαστε στο συμπέρασμα ότι πολλές από τις εικόνες των χειρουργικών εργαλείων δεν συμφωνούν καθόλου με τη γραπτή περιγραφή, την οποία δίνει για τα εργαλεία αυτά ο συγγραφέας.

Εξαγωγή δοντιού από Πέρση οδοντίατρο.Εικόνα σε αντίγραφο από το Κοράνι περιόδου 1900.(Ίδρυμα Getty)

Ας εξετάσουμε τώρα το κεφάλαιο σχετικά με την εξαγωγή των δοντιών. Ο Abulcasis αρχίζει το κεφάλαιο λέγοντας ότι είναι ανάγκη να γίνει χρήση όλων των  δυνατών μέσων για τη θεραπεία μιας οδονταλγίας και ότι πρέπει να καθυστερείται πολύ η απόφαση εξαγωγής ενός δοντιού. Κι αυτό διότι κάθε δόντι αποτελεί ένα πολύ ευγενές όργανο, του οποίου η έλλειψη δεν μπορεί να αντικατασταθεί με κανένα τρόπο. Στην περίπτωση κατά την οποία δεν υπάρχει κανένας τρόπος αποφυγής της εξαγωγής και ο ασθενής είναι υποχρεωμένος να υποβληθεί σε αυτή, αρχικά είναι επιβεβλημένο να εξακριβωθεί πιο ακριβώς δόντι πονά. Πολλές φορές ο πόνος είναι παραπειστικός αφού ο ασθενής υποδεικνύει ως αιτία του πόνου άλλο δόντι εντελώς υγιές και επιθυμεί την εξαγωγή του. Έτσι, αφού εντοπισθεί πολύ καλά το δόντι το οποίο πονά θα πρέπει αρχικά να αποκολλούνται τα ούλα του περιμετρικά με ισχυρό μαχαιρίδιο. Στη συνεχεία, με τα δάκτυλα ή με ελαφρά οδοντάγρα το δόντι πρέπει να μετακινείται με μεγάλη προσοχή μέχρι να χαλαρώσει. Κατόπιν, ο χειρουργός, κρατώντας το κεφάλι του ασθενούς σταθερά ανάμεσα στα γόνατά του χρησιμοποιεί ισχυρότερη οδοντάγρα και εξάγει το δόντι προς μια κατεύθυνση με τρόπο ώστε να μη σπάσει. Εάν η εξαγωγή δεν είναι εύκολη χρησιμοποιούνται ειδικοί χειρουργικοί μοχλοί, τους οποίους ο Abulcasis συνιστά αποκλειστικά για την εξαγωγή των ριζών. Αυτοί τοποθετούνται κάτω από το δόντι που πρέπει να εξαχθεί και πραγματοποιείται η εκμόχλευσή του. Όταν το δόντι είναι τερηδονισμένο και έχει κοιλότητα είναι αναγκαίο να γεμίζεται με λινάρι συμπιέζοντας αυτό ισχυρά με το άκρο μιας μήλης για να μη σπάσει από την πίεση της οδοντάγρας ή του ειδικού μοχλού. Σε όλες τις περιπτώσεις ο επεμβαίνων πρέπει να αποφεύγει με κάθε τρόπο τη θραύση του δοντού, διότι εάν συμβεί, το τμήμα που απομένει θα προκαλέσει στον ασθενή ακόμη μεγαλύτερη ενόχληση.

Για όλους τους ανωτέρω λόγους είναι αναγκαίο μην καταφεύγει ο ασθενής στους «κουρείς» τους οποίους ο συγγραφέας χαρακτηρίζει ως αδαείς και ανόητους: «Αυτοί με παράλογη τόλμη δεν λαμβάνουν υπόψη κανέναν από τούς προαναφερθέντες κανόνες και ως εκ τούτο προκαλούν συχνά στους ασθενείς μεγάλες ζημίες. Η μικρότερη από τις οποίες είναι η θραύση του δοντιού και η παραμονή της ρίζας μέσα στο φατνίο ή ακόμη να συμπαρασύρουν μαζί με το δόντι ένα τμήμα του οστού της γνάθου.»

Μετά την εξαγωγή, ο ασθενής πρέπει να ξεπλένει το στόμα του κρασί ή ξίδι και αλάτι. Εάν, όπως συμβαίνει συχνά, προκληθεί αιμορραγία τότε τοποθετείται εντός τού τραύματος λίγο βιτριόλι, υπό μορφή σκόνης και εάν αυτό δεν είναι επαρκές, καυτηριάζεται η περιοχή με πυρακτωμένου σίδηρο. Η μικρή οδοντάγρα η οποία χρησιμοποιείται για τη χαλάρωση του δοντιού πρέπει να έχει βραχύτερη λαβή από τα σκέλη της και ταυτόχρονα να είναι αρκετά ισχυρή, ώστε να μην κάμπτεται όταν ασκείται πίεση στο δόντι. Η μεγάλη οδοντάγρα με την οποία κυρίως πραγματοποιείται εξαγωγή δοντιών πρέπει να είναι κατασκευασμένη από άριστης ποιότητας σίδηρο και να έχει λαβή μακρότερη των σκελών. Αυτές, επιπρόσθετα, πρέπει να είναι οδοντωτές από την εσωτερική πλευρά ή να φέρουν γραμμώσεις, ούτως ώστε να συλλαμβάνουν σταθερά το δόντι δίχως να ολισθαίνουν.

Από όσα έχουν ήδη αναφερθεί και τις σχετικές εικόνες οδοντάγρων του Kitāb al-Tasrīf γίνεται φανερό, ότι η εξαγωγή των δοντιών πραγματοποιούνταν από τον Abulcasis με μεγάλη επιφυλακτικότητα και κατά τρόπο μάλλον μαρτυρικό για τους ασθενείς. Στην πραγματικότητα τίποτε καλύτερο δεν θα μπορούσε να γίνει με τόσο ατελή εργαλεία. Αλλά είναι δυνατόν ακόμη και τότε να υπήρχαν ίσως για την εξαγωγή των δοντιών άλλα εργαλεία σχεδιασμένα έτσι ώστε να δρουν με μεγαλύτερη δύναμη. Ο ίδιος αφήνει να εννοηθεί την ύπαρξη κι άλλων εργαλείων τα οποία δυστυχώς δεν αναφέρει. Είναι, επομένως, πιθανό ότι οι «κουρείς», παρά την περιφρόνηση την οποία επιδεικνύει σε αυτούς ο Abulcasis, να χρησιμοποιούσαν για την  εξαγωγή των δοντιών οδοντάγρες πολύ καταλληλότερες από αυτές που περιγράφει ο ίδιος. Προφανώς, τα άτομα αυτά, στερούνταν επιστημονικής μόρφωσης, ωστόσο θα είχαν μεγάλη εμπειρία στην εξαγωγή δοντιών επειδή ήταν οι μόνοι σχεδόν στους οποίους κατέφευγαν οι ασθενείς γι’ αυτή την  επέμβαση. Η διαδικασία της εξαγωγής από τους κουρείς πρέπει να πραγματοποιούνταν σχετικά γρήγορα, όπως συνάγεται από τα γραφόμενα του Abulcasis.

Το επόμενο αρκετά ενδιαφέρον κεφάλαιο αφορά την εξαγωγή ριζών και τεμαχίων οστού της γνάθου. Ο συγγραφέας αναφέρει ότι όταν κατά την εξαγωγή ενός δοντιού αυτό σπάει κατά τρόπο που η ρίζα παραμένει εντός του φατνίου είναι ανάγκη καταρχάς να «μαλακώσουμε» το μέρος περιμετρικά της ρίζας τοποθετώντας σε αυτό για μία ημέρα και μία νύκτα ή για δύο ημέρες βαμβάκι το οποίο έχει επαλειφθεί με βούτυρο. Στη συνέχεια πραγματοποιείται η εξαγωγή της ρίζας με οδοντάγρα, της οποίας τα  σκέλη μοιάζουν με το ράμφος φασιανού ή πελαργού. Εάν αποτύχει η προσπάθεια, είναι ανάγκη να αφαιρεθούν με μαχαιρίδιο τα ούλα που καλύπτουν τη ρίζα και κατόπιν να επιχειρηθεί διείσδυση κάτω από αυτή με ένα μικρό μοχλό. Εάν πάλι υπάρξει αποτυχία τότε ο ιατρός θα πρέπει να χρησιμοποιήσει άλλους μοχλούς περισσότερο κατάλληλους για την συγκεκριμένη περίπτωση. Εκτός από τους μοχλούς μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τον ίδιο σκοπό και ορισμένα χειρουργικά εργαλεία κατάλληλα για την αφαίρεση της    τρυγίας.

Όταν ένα δόντι είναι ανώμαλα τοποθετημένο στον οδοντικό φραγμό ή προβάλλει πάνω από το επίπεδο των υπολοίπων, προκαλείται δυσμορφία η οποία είναι ιδιαίτερα δυσάρεστη αισθητικά ειδικά στις γυναίκες. Ο τρόπος της αποκατάστασης ποικίλλει ανάλογα με την ιδιαίτερη φύση της κάθε περίπτωσης. Ο Abulcasis συνιστά σε ορισμένες περιπτώσεις απλά την εξαγωγή του έκτοπου δοντιού. Όμως όταν υφίσταται συνένωση του ανώμαλου δοντιού με κάποιο άλλο τότε θα πρέπει να γίνει αποκοπή αυτών, με ένα εργαλείο σχήματος μικρού πέλεκυ. Η επέμβαση πραγματοποιείται τμηματικά σε διάστημα πολλών ημερών όχι μόνον λόγω της σκληρότητας του δοντιού αλλά επίσης για να μην μετακινηθούν τα παρακείμενα δόντια.

Σε άλλες περιπτώσεις, η δυσμορφία η όποια προκαλείται από την προβολή ενός δοντιού πάνω από το επίπεδο των άλλων μπορεί να διορθωθεί με τη χρήση οδοντικής ρίνης (πριονιού). Αυτό το εργαλείο πρέπει να είναι κατασκευασμένο από ειδικό σίδηρο και η επέμβαση, να πραγματοποιείται σε διάστημα αρκετών ημερών για να μη προκληθεί απόπτωση του δοντιού από υπέρμετρη ταλάντωση. Η ρίνιση με πριόνι (ρίνη) επίσης πρέπει να χρησιμοποιείται για τη λείανση αιχμών σπασμένων δοντιών που είναι δυνατό να προκαλέσουν τραυματισμό της γλώσσας ή να προκαλέσουν δυσχέρεια στην ομιλία.

Όταν εξαιτίας πτώσης ή σύγκρουσης ένα ή περισσότερα δόντια καθίστανται εύσειστα σε τέτοιο βαθμό ώστε ο ασθενής να μη μπορεί να μασήσει την τροφή του και η χρήση στυπτικών φαρμάκων δεν ωφελεί, τότε τα δόντια θα πρέπει να δένονται για να σταθεροποιηθούν με χρυσό ή αργυρό σύρμα. Ο χρυσός προτιμάται γιατί δεν οξειδώνεται, ενώ ο άργυρος γίνεται πράσινος μέσα σε λίγες ημέρες. Αφού επιλεχθεί το κατάλληλο σύρμα από χρυσό, το οποίο πρέπει να είναι ομοιόμορφης σύστασης επιλέγεται το μεσοδόντιο διάστημα μεταξύ δύο σταθερών δοντιών (που βρίσκονται πλησιέστερα στα εύσειστα δόντια) και διέρχεται το χρυσό σύρμα. Κατόπιν πραγματοποιείται σταθερή και στερεή περιέλιξη του σύρματος γύρω τόσο από το υγιές δόντι όσο και από κάθε ένα από τα εύσειστα δόντια κατά τέτοιο τρόπο ώστε να διασταυρώνονται στα μεσοδόντια, σχηματίζοντας ένα είδος δικτύου. Στη συνέχεια το σύρμα φθάνει στο υγιές και σταθερό δόντι της αντίθετης πλευράς και περιτυλίσσεται επίσης σε ένα βρόχο του δικτύου. Σε επόμενο στάδιο επαναλαμβάνεται η ίδια διαδικασία επιστρέφοντας πίσω, αλλά κατά την αντίθετη φορά, μέχρι το χρυσό σύρμα να φθάσει στο αρχικό σημείο της εκκίνησης. Η όλη επέμβαση της σταθεροποίησης πραγματοποιείται με μεγάλη επιδεξιότητα, ούτως ώστε να ακινητοποιηθούν εντελώς τα εύσειστα δόντια. Η πρόσδεση του σύρματος γίνεται κοντά στις ρίζες των δοντιών ώστε να μη λύνεται ο κόμπος. Κατόπιν, με τη βοήθεια ψαλιδιού αποκόβεται το υπόλοιπο τμήμα και τα δύο άκρα ενώνονται και περιστρέφονται με λαβίδα, καταλήγοντας στο μεσοδιάστημα μεταξύ του σταθερού δοντιού και του παρακείμενου εύσειστου. Μία τέτοια πρόσδεση πρέπει να παραμείνει στη θέση της, σε όλη τη διάρκεια της ζωής του ατόμου. Ενώ εάν λυθεί ή σπάσει το σύρμα, τότε θα πρέπει να επαναληφθεί.

Σε ορισμένες περιπτώσεις κατά τις οποίες τα περισσότερα δόντια έχουν αποπέσει, επανατοποθετούνται στα φατνία τους και προσδένονται κατά τον προαναφερθέντα τρόπο και έτσι παραμένουν στη θέση τους. Η επέμβαση πρέπει να γίνεται με μεγάλη λεπτότητα από ικανά και επιδέξια χέρια. Όπως γίνεται φανερό η επανεμφύτευση δοντιών πραγματοποιούνταν ήδη από την εποχή του Abulcasis, αλλά είναι προφανές ότι η πρόσδεση παρέμενε εκεί διά βίου, λόγω μη ικανοποιητικής αποκατάστασης. Ο συγγραφέας αναφέρει, στη συνεχεία, ότι το κενό το οποίο παραμένει μετά την απόπτωση δοντιών είναι δυνατόν να πληρωθεί με τεχνητά δόντια κατασκευασμένα από οστούν ταύρου και προσδεμένα κατά τον ήδη περιγραφέντα τρόπο.

Αναφερόμενος στη θεραπεία του βατραχίου (ranula) της γλώσσας ο Abulcasis αναφέρει ότι όταν ο όγκος εξετάζεται κάτω από το φως του ήλιου και εμφανίζεται να έχει καφέ ή μαύρο χρώμα, να είναι σκληρός και χωρίς αισθαντικότητα, τότε δεν πρέπει να χειρουργείται, διότι είναι καρκινικής φύσεως. Αντίθετα εάν είναι λευκός και γεμάτος υγρό, πρέπει να συλλαμβάνεται με μία αγκύλη και να αφαιρείται με τη βοήθεια λεπτού μαχαιριδίου. Η αιμορραγία αντιμετωπίζεται με σκόνη από βιτριόλι. Μετά την επέμβαση, γίνονται πλύσεις του στόματος με ξίδι και αλάτι.

Τέλος σε περιπτώσεις κατάγματος της κάτω γνάθου, δεν είναι μόνον αναγκαίο να θεραπεύεται το κάταγμα σύμφωνα με συγκεκριμένους για κάθε περίπτωση κανόνες, αλλά είναι επίσης ανάγκη να δίδεται προσοχή στα δόντια της πάσχουσας περιοχής και να προσδένονται κατά τον προαναφερθέντα τρόπον εκείνα τα δόντια που έγιναν εύσειστα από το τραύμα και πιστεύεται ότι μπορούν να σταθεροποιηθούν.

 

AbūʿAlīal-ḤusaynibnʿAbdAllāhibnAl-HasanibnAliibnSīnā  (Avicenna)

Ο AbūʿAlīal-ḤusaynibnʿAbdAllāhibnAl-HasanibnAliibnSīnā είναι γνωστός στον δυτικό κόσμο ως Αβικέννας (λατ. Avicenna). Γεννήθηκε το 980 μ.Χ. στην Afšana, ένα χωριό κοντά στην Μπουχάρα του σημερινού Ουζμπεκιστάν. Ήταν γόνος περσικής αριστοκρατικής οικογένειας, κατέλαβε αρκετά υψηλά αξιώματα και απεβίωσε το 1037.

Ο Αβικέννας θεωρείται ο συστηματικότερος εκπρόσωπος της ισλαμικής φιλοσοφίας και ο πλέον φωτισμένος άραβας ιατρός, ενώ σε ηλικία 21 ετών ήταν ήδη ένας αναγνωρισμένος συγγραφέας. Έχει γράψει περισσότερα από 100 έργα εκ των οποίων το πιο σημαντικό έργο του είναι το Kitābal-Qānūnfīat-Tibb (Ο Κανόνας της Ιατρικής) και δευτερευόντως το Kitābal-shifāʾ (Το βιβλίο της Θεραπείας). Ειδικά ο Κανόνας μαζί με την Ιπποκρατική και Γαληνική Συλλογή αποτελούν τα έργα που άσκησαν τη μεγαλύτερη επίδραση τόσο στη μεσαιωνική - αναγεννησιακή ευρωπαϊκή όσο και την ισλαμική ιατρική. Μάλιστα εξακολουθεί να χρησιμοποιείται μέχρι και σήμερα στα πλαίσια της Yunani (Unani) ιατρικής η οποία ασκείται σε περιοχές της Ινδίας, αλλά και της Κεντρικής και Νότιας Ασίας.

Το Kitābal-Qānūnfīat-Tibb αποτελεί μια ιατρική εγκυκλοπαίδεια 5 τόμων με σαφείς επιρροές από τον Ιπποκράτη και τον Γαληνό. Στον 1^οτόμο, εξετάζεται η ανατομία και η φυσιολογία των δοντιών κατά τρόπο εξαιρετικά ακριβή και με σαφήνεια, ακολουθώντας το ανατομικό περιγραφικό μοντέλο του Haly῾Abbas, χωρίς ωστόσο να προσθέτει κάτι καινούργιο σε αυτόν τον τομέα. Αποδέχεται τη γαληνική αντίληψη ότι τα δόντια αυξάνονται συνεχώς και σαν απόδειξη αναφέρει το γεγονός της επιμήκυνσης των στερούμενων ανταγωνιστών δοντιών, καθώς δεν υφίστανται καμία πίεση ή τριβή.

Από την 5τομη εγκυκλοπαίδεια

Ο 2ος τόμος  περιέχει 52 κεφάλαια με οδοντικά και στοματικά ζητήματα. Τα περισσότερα από αυτά τα κεφάλαια καταλαμβάνουν μικρή έκταση, αλλά η ταξινόμηση είναι λεπτομερής και συστηματική και αναμφίβολα ο τόμος αυτός περιέχει περισσότερο υλικό από ότι ο προηγούμενος. Τα κεφάλαια κατά θέματα καταγράφονται ως ακολούθως:

Στόμα και γλώσσα

1.         Η ανατομία του στόματος και της γλώσσας

2.         Νόσοι της γλώσσας

3.         Απώλεια της γεύσης

4.         Πάρεση της γλώσσας και δυσκολία στην άρθρωση

5.         Παράλυση της γλώσσας

6.         Μακρογλωσσία

7.         Γλωσσοδέτης

8.         Οιδήματα της γλώσσας

9.         Ανωμαλίες της ομιλίας

10.       Βατράχιο (Ranula)

11.       Γλωσσίτιδα

12.       Αντιμετώπιση των σχισμών της γλώσσας

13.       Προβολή της γλώσσας

14.       Εξογκώματα του στόματος

15.       Κακοήθη έλκη

16.       Σιαλόρροια

17.       Αποσμητικά κατά της κακοσμίας

18.       Αιμορραγία

19.       Κακοσμία

20.       Στοματική αναπνοή

Δόντια

1.         Εισαγωγή

2.         Υγιεινή των δοντιών

3.         Διεξοδική συζήτηση της αντιμετώπισης των δοντιών

4.         Νόσοι των δοντιών

5.         Φάρμακα χρησιμοποιούμενα στην αντιμετώπιση των νόσων των δοντιών

6.         Αναισθητικά φάρμακα

7.         Εύσειστα δόντια

8.         Τερηδόνα των δοντιών

9.         Διάβρωση των δοντιών

10.       Αποχρωματισμός των δοντιών

11.       Διευκόλυνση της ανατολής των δοντιών

12.       Εξαγωγή των δοντιών

13.       Ανώδυνη εξαγωγή 

14.       Σκουλήκι των δοντιών

15.       Αιτίες του τριξίματος των δοντιών

16.       Επιμήκυνση των δοντιών

17.       Ευαίσθητα δόντια

18.       Δόντια και άκρα

19.       Αδυναμίες των δοντιών

Ούλα και χείλη

1.         Νόσοι των ούλων

2.         Αιμοραγούντα ούλα

3.         Σχισμές των ούλων

4.         Έλκη των ούλων

5.         Διαπύηση των ούλων

6.         Υφίζηση των ούλων

7.         Χαλαρότητα των ούλων

8.         Επουλίδα

9.         Τα χείλη και οι νόσοι τους

10.       Ρωγμές των χειλιών 

11.       Οιδήματα και έλκη των χειλιών

12.       Κιρσώδη χείλη

13.       Τρέμουλο του χείλους

 

Ο Αβικέννας παραδίδει ορισμένες ενδιαφέρουσες συμβουλές σε ό,τι άφορα τον καθαρισμό των δοντιών, και για τις οποίες δίνει πολύ μεγάλη σημασία. Για παράδειγμα παρατηρεί ότι η χρήση αρκετά σκληρών οδοντοτριμμάτων πρέπει  να αποφεύγεται, εφόσον αυτά είναι πολύ πιθανό να βλάψουν τα δόντια. Βλαβερά, επίσης, θεωρούνται και ορισμένα ναρκωτικά φάρμακα τα οποία χρησιμοποιούνταν εναντίον του οδοντικού πόνου.

Εξετάζει ενδελεχώς τις αιτίες πρόκλησης του οδοντικού πόνου και μεταξύ άλλων συμπεριλαμβάνει και τα μικρά σκουλήκια από τα οποία υποτίθεται ότι φθείρονται τα δόντια. Όταν ένα δόντι εμφανίζει έντονο και σφύζοντα πόνο, τότε θεωρεί ότι οφείλεται στη συσσώρευση περίσσειας υγρών (κυρίως φλέγματος) στη ρίζα και συνιστά, τη διάτρηση του δοντιού με τρυπάνι και στη συνέχεια τοποθέτηση εντός αυτού κατάλληλων φαρμάκων.

Κατά τον Αβικέννα, εκείνος ο οποίος έχει κάποιο εύσειστο δόντι και επιθυμεί να το συγκρατήσει, πρέπει να αποφεύγει τη χρήση του κατά τη μάσηση, να μην το αγγίζει με τα δάκτυλά του και να μην το μετακινεί με τη γλώσσα. Εκτός από αυτά πρέπει να μιλάει όσο το δυνατό λιγότερο και χρησιμοποιεί στυπτικά φάρμακα.

Σε ό,τι αφορά την αφαίρεση δοντιών ο Αβικέννας χρησιμοποιεί την οδοντάγρα ή τα «εξακτικά φάρμακα», στα οποία επίσης έχει εμπιστοσύνη. Όπως και οι προγενέστεροι ομότεχνοί του έχει την άποψη ότι η εξαγωγή μη εύσειστου δοντιού πρέπει κατά το δυνατό να αποφεύγεται, αφού είναι δυνατό να προκληθεί τραυματισμός της γνάθου. Παράλληλα παρατηρεί ότι εάν ένα δόντι πονά αφόρητα και δεν είναι εύσειστο, δεν είναι πάντοτε απαραίτητο να εξαχθεί για να σταματήσει ο έντονος πόνος. Σε ορισμένες περιπτώσει αναφέρει ότι ανακούφισε πλήρως τον ασθενή από πονόδοντο με μια απλή μετακίνηση του δοντιού χωρίς την ανάγκη εξαγωγής του. Κατά τη γνώμη του Αβικέννα αυτό οφείλεται σε δύο λόγους: α) στο γεγονός ότι με την μετακίνηση προκαλείται διέξοδος στους λιμνάζοντες στο δόντι επιβλαβείς χυμούς και β) στη χρήση φαρμάκων τα οποία μετά την παροχέτευση των χυμών συμβάλουν στην παρεμπόδιση της επανεμφάνισής τους .

Άγαλμα του Αβικέννα στο Περσικό περίπτερο του ΟΗΕ στην Βιέννη 

Μεταξύ των εξακτικών φαρμάκων, ο συγγραφεύς απαριθμεί το αρσενικό, τον τιθύμαλλο, το λίπος των βατράχων κ.ά. Συστήνει πριν από τη χρήση τους να αποκολλούνται τα ούλα από τα δόντια. Προτείνει δε τη χρήση του αρσενικού για τη θεραπεία συριγγίων και κάκοσμων έλκων των ούλων.

Ο Αβικέννας θεωρεί ότι τα αποστήματα των ούλων προκαλούνται από επιβλαβείς χυμούς οι οποίοι καταλήγουν στα ούλα από την κεφαλή ή το στομάχι. Για την αντιμετώπισή τους συστήνει αρχικά αφαίμαξη και εν συνεχεία πλύσεις με ψυχρές και στυπτικές φαρμακευτικές ουσίες, όπως ροδόνερο ή αφέψημα μύρτιλου, ελαιόλαδου και μαστίχας.

Για την ανάταξη του κατάγματος της γνάθου ο Αβικέννας αναφέρει:

«Εάν η γνάθος έχει σπάσει προς τα μέσα αλλά όχι σε δύο κομμάτια τότε βάλτε τον δείκτη και τον μέσο εκ των δακτύλων του αριστερού χεριού μέσα στο στόμα του ασθενούς. Εάν η δεξιά γνάθος έχει σπάσει τα αντίστοιχα δάκτυλα του δεξιού χεριού πρέπει να χρησιμοποιηθούν. Εάν η αριστερή γνάθος είναι σπασμένη σηκώστε το τόξο του κατάγματος με τα ίδια δάκτυλα προς το εξωτερικό και συλλάβετε αυτό εξωτερικά με το άλλο χέρι ώστε να ευθειαστεί. Θα αναγνωρίσετε τη σωστή θέση από την ευθεία από τη σωστή θέση των δοντιών.»

Όταν ένα δόντι έχει επιμηκυνθεί κατά τρόπο ανώμαλο ο Αβικέννας χρησιμοποιεί τη ρίνη για να το επαναφέρει στο κανονικό μέγεθος. Κατά την ρίνιση το δόντι συγκρατείται σταθερά με τα δάκτυλα ή με ειδική για την περίπτωση λαβίδα. Ενώ στη συνέχεια συνιστώνται μαλάξεις με φύλλα δάφνης κ.ά.

 

Abū᾿῾ImrānMūsāIbnMaymūnIbnAbdallahal-Qurtubīal-Isrāīlī (Μωυσής Μαϊμονίδης)

Abū᾿῾ImrānMūsāIbnMaymūnIbnAbdallahal-Qurtubīal-Isrāīlī γνωστός και ως Μωυσής Μαϊμονίδης. Ήταν ιουδαιoάραβας φιλόσοφος και ιατρός γεννημένος στην Κόρδοβα της Ισπανίας το 1138 και ανέπτυξε έντονη δράση στην Αίγυπτο όπου και απεβίωσε το 1204.

Στα έργα του υπάρχουν φαρμακευτικές συνταγές για τον πονόδοντο, την εξαγωγή των δοντιών χωρίς δύναμη, αλλά και συνταγές για την οδοντική και στοματική φροντίδα. Είχε τη γνώμη ότι όταν ένα δόντι είναι το αίτιο ισχυρού πόνου, ο οποίος είναι πιθανό να μεταδοθεί εύκολα και σε άλλα δόντια, επιβάλλεται η εξαγωγή του πάσχοντος δοντιού, χωρίς καμιά αναβολή του. Ωστόσο θεωρεί ότι η επέμβαση αυτή δεν πρέπει να διενεργείται όταν είναι στην ακμή του αλλά μάλλον όταν έχει κάπως υποχωρήσει, διότι διαφορετικά η εξαγωγή του δοντιού είναι δυνατό να προκαλέσει συγκοπή ή να αποτελέσει το αίτιο έντονης φλεγμονής και διαπυήσεως, η όποια, σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να θέσει σε κίνδυνο τη ζωή του ασθενούς.

Χειρόγραφη σελίδα του Μαϊμονίδη γραμμένη στα Ιουδεο-Αραβική γλώσσα 

Σε ό,τι άφορα την εξαγωγή δοντιού, αυτή είναι δυνατό να επιτευχθεί με τρείς διαφορετικούς τρόπους:  α) με χρήση οδοντάγρας, β) με χρήση φαρμάκων ή γ) με καυτηριασμό. Η πρόκληση της απόπτωσης ενός δοντιού με τη χρήση εκριζωτικών φαρμάκων, πραγματοποιείται κατά τον Μωυσή Μαϊμονίδη με τον εξής τρόπο: Καταρχάς, ελευθερώνεται το δόντι από τα ούλα με τη χρήση ειδικού μαχαιριδίου και στη συνεχεία, τοποθετείται το εκριζοτικό φάρμακο στη ρίζα του δοντιού. Η διαδικασία θα πρέπει να επιτελεσθεί με μεγάλη επιδεξιότητα και όλες τις δυνατές προφυλάξεις ώστε να μην υποστούν βλάβη τα παρακείμενα δόντια. Όταν διενεργείται, καυτηριασμός για την απόπτωση ενός δοντιού το οποίο νοσεί συνιστά η χρήση, είτε ενός πυρακτωμένου σιδήρου το οποίο διέρχεται διαμέσου ενός μικρού μεταλλικού σωλήνα ώστε να προστατευθούν η ευρύτερη περιοχή και τα γειτονικά δόντια, είτε θερμαίνοντας  καρπό καρυδιάς, είτε κόκκο θερμού λιβανιού.

Σε σχέση με την εφαρμογή φαρμάκων στα δόντια ή στα ούλα ώστε να γίνει ευκολότερη η επέμβαση της εξαγωγής, πρότεινε τη χρήση ενώσεων αρσενικού ως συστατικού αυτών των φαρμάκων. Παράλληλα για τη θεραπεία ενός οδοντικού συριγγίου, ο Μωυσής προχωρά σε καυτηριασμό μέχρι τον πυθμένα του με ένα καυτήριο σχήματος μύλης ή εξάγει το δόντι το οποίο νοσεί. Στην περίπτωση κατά την οποία έχει προσβληθεί και το οστό πραγματοποιεί αποκάλυψη του πάσχοντος τμήματος και προβαίνει σε απόξεση.

 

Amīn-ad-DaulaAbu-'l-Faraǧ ibnYaʻqūbibnIsḥāqIbnal-Quffal-Karaki (Ibnal-Quff )

Τέλος o Amīn-ad-DaulaAbu-'l-Faraǧ ibnYaʻqūbibnIsḥāqIbnal-Quffal-Karaki γνωστός και ως Ibnal-Quff ήταν ιατρός και χειρουργός. Γεννήθηκε στο Al-Karak της Ιορδανίας το 1233 και απεβίωσε στη Δαμασκό το 1286 μ.Χ. Έγραψε πολλά έργα εκ των οποίων ενδιαφέρον παρουσιάζει η χειρουργική πραγματεία με τίτλο Kitābal-ʻUmdafi 'l-girāhaκαθώς περιέχει ορισμένα κεφάλαια με οδοντιατρικό ενδιαφέρον. Μεταξύ άλλων αναφέρεται στα γνωστά φάρμακα με τα οποία επιτυγχάνεται η απόπτωση και περιέχουν αρσενικό. 

Η πρώτη χειρόγραφη σελίδα από το βιβλίο χειρουργικής του Ibnal-Quff η οποία περιλαμβάνει το πλήρες όνομά
του και ένα σύντομο βιογραφικό του.

Σε περίπτωση αναποτελεσματικότητάς τους προτείνει την εξαγωγή του πάσχοντος δοντιού με οδοντάγρα η οποία θα πρέπει να χρησιμοποιείται σε κάθετη κατεύθυνση και μόνο εφόσον έχει προηγηθεί αποκάλυψη της ρίζας. Περεταίρω σύμφωνα με τον Ibnal-Quff τα εύσειστα δόντια θα πρέπει να δένονται με χρυσό σύρμα. Τέλος ένα τεχνητό δόντι από οστό ή ελεφαντοστό μπορεί να διαμορφωθεί καταλλήλως και να τοποθετηθεί στην θέση του απολεσθέντος δοντιού αφού στερεωθεί με σύρμα.

Πηγή

Κουτρουμπας Δ., Πανεπιστημιακές Παραδόσεις Ακαδημαϊκού Έτους 2011 - 2012.