Η ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΟ ΑΡΑΒΙΚΟ ΚΟΣΜΟ (Ι)

Οι Άραβες ήταν ένας νομαδικός λαός βεδουίνων, περιπλανώμενος στην αχανή έρημο ή εγκατεστημένος σε μικρούς οικισμούς και κωμοπόλεις κοντά σε περιοχές με νερό και βοσκή για τα κοπάδια του. Εμφανίζονται δυναμικά στο προσκήνιο της ιστορίας από τις αρχές του 7^ου αι. μ.Χ. και έως τον 12ο αι. μ.Χ. αναπτύσσουν έναν αξιόλογο πολιτισμό με καθοριστική συμβολή στις Επιστήμες της Υγείας. Ωστόσο αυτή η προσφορά έχει τις βάσεις της στην αρχαία ελληνική ιατρική γραμματεία.

Η οδοντιατρική ως κλάδος της ιατρικής και ειδικά η προληπτική οδοντιατρική εμφανίζεται ευνοημένη από την ισλαμική θεολογία. Το γεγονός αυτό θα πρέπει να αποδοθεί στη φανατική χρήση από τον Μωάμεθ του siwāk καθώς λέγεται ότι το χρησιμοποιούσε τουλάχιστον 5 φορές την ημέρα. Το siwāk (ή miswāk)αποτελεί ένα παραδοσιακό είδος οδοντόβουρτσας κατασκευασμένο από Salvadorapersica, δηλαδή από το δένδρο arāk (shajaral-suwwāk) γνωστό και ως Galeniaasiatica.

Αν και ο Μωάμεθ χρησιμοποιούσε συστηματικά το siwāk δεν επέβαλε υποχρεωτικά τη χρήση του με farad, αλλά ως μια απαίτηση με ένα sunnah. Το farad ήταν θρησκευτικό καθήκον η τέλεση του οποίου ήταν υποχρεωτική, ενώ το sunnah επαφίονταν στη διακριτική ευχέρεια του πιστού. Λέγεται ότι ο Μωάμεθ είχε πει: «Αν ήθελα να το κάνω πιο δύσκολο για τους ανθρώπους μου θα τους διέτασσα να χρησιμοποιούν το siwāk με κάθε πλύσιμο.» Τα λόγια αυτά του Μωάμεθ αναφέρονται στα hadīths, τα οποία αφορούν απτά προβλήματα ιατρικής και υγιεινής. Εκτός από τα ανωτέρω λόγια υπάρχουν κι άλλα hadīths, τα οποία αναφέρονται στην οδοντική και στοματική υγεία γενικότερα:

Ο Anaw διηγείται ότι ο προφήτης Μωάμεθ είπε: «Σας συμβουλεύω να καθαρίζεται τα δόντια σας με siwāk».

Ο ῾Ā᾿isha αφηγείται ότι ο προφήτης Μωάμεθ είπε: «Η οδοντογλυφίδα είναι το μέσο για να καθαριστεί το στόμα και ένας τρόπος για να ζητήσει κανείς τη χάρη του Θεού».

Ο ῾Ā᾿isha αναφέρει ότι τα λόγια του προφήτη ήταν: «η προσευχή πριν από την οποία έχει χρησιμοποιηθεί οδοντογλυφίδα είναι 70 φορές καλύτερη από αυτή που δεν έχει χρησιμοποιηθεί».

Ο Abu Hurayra αναφέρει τις ακόλουθες λέξεις του προφήτη: «Αν δεν ήθελα να πιέσω τους ανθρώπους μου, θα τους διέτασσα να καθυστερούν τη βραδινή τους προσευχή και να χρησιμοποιούν το siwāk αντί για προσευχή».

Ο Hurayra μεταφέρει τη διήγηση του Sahīh Bukhārī ότι ο προφήτης Μωάμεθ όταν κατά τη διάρκεια της νύχτας σηκώνονταν για  να προσευχηθεί πρώτα καθάριζε το στόμα του.

Εξαιτίας αυτών των θρησκευτικών κανόνων η στοματική φροντίδα ανάμεσα στους μουσουλμάνους αποτελούσε μια επιταγή. Έτσι δεν πρέπει να εκπλήσσει ότι με την εξάπλωση του μουσουλμανισμού η χρήση του siwāk έγινε τμήμα της ισλαμικής κουλτούρας και η εφαρμογή του έχει επιβιώσει μέχρι τις μέρες μας. 

Εκτός από τη θεολογική προσέγγιση οφείλουμε να παρατηρήσουμε ότι αρχικά η Ισλαμική οδοντιατρική βασίζονταν σχεδόν αποκλειστικά στα έργα ελλήνων ιατρών. Δυστυχώς, επειδή το Κοράνιο απαγόρευε απολύτως την ανατομία νεκρών σωμάτων, καθιστούσε αδύνατη οποιαδήποτε σοβαρή ανατομική έρευνα. Το γεγονός αυτό αποτέλεσε μεγάλο εμπόδιο στην πρόοδο της ανατομίας, της φυσιολογίας και κατά συνεπεία και της οδοντιατρικής. Επιπλέον ένα από τα χαρακτηριστικά της αραβικής ιατρικής είναι η απέχθεια προς τις αιματηρές επεμβάσεις και η προσπάθεια αποφυγής τους. Παρόμοια τάση παρατηρείται και στην οδοντιατρική. Οι Άραβες περισσότερο ακόμη και από τους Έλληνες και τους Ρωμαίους προκατόχους τους, ήταν αντίθετοι στις εξαγωγές δοντιών και χρησιμοποιούσαν όλα τα δυνατά μέσα για την αποφυγήν αυτού του είδους της χειρουργικής επέμβασης.

Ο πρώτος άραβας ιατρός που ασχολήθηκε με οδοντιατρικά ζητήματα ήταν ῾Alīibn Sahl Rabbānal-Tabarī (810 – 855 μ.Χ.), γνωστός ως Al-Tabarīο οποίος συνέγραψε το έργο Firdawsal-hikma (Ο Παράδεισος της γνώσης), ένα από τα παλαιότερα ιατρικά κείμενα στον Ισλαμικό κόσμο (π. 850 μ.Χ.) Βασιζόταν κυρίως σε αρχαίες ελληνικές πηγές, αλλά και στα ινδικά ιατρικά και χειρουργικά έργα Caraka-samhita και Sushruta-sambita. Τα στοματολογικά και οδοντιατρικά ζητήματα ήταν συγκεντρωμένα σε ένα αυτοτελές κεφάλαιο.

Ο al-Tabarīο εξηγεί τον σχηματισμό των δοντιών ως ακολούθως:

Περίσσεια θρεπτικών υλικών στον οργανισμό είναι απαραίτητη καθώς συμβάλουν στην ανάπτυξη των μαλλιών, δοντιών, νυχιών, ούλων και δακτύλων. Τα δόντια είναι σκληρά και διαφέρουν από τα άλλα οστά γιατί τόσο το υπόστρωμά τους είναι ξηρό όσο και η τοποθεσία που αναπτύσσονται είναι σκληρή.

Οι λειτουργίες των δοντιών ανά είδος (τομείς, κυνόδοντες, γομφίοι)  περιγράφονται εν συντομία. Παράλληλα προτείνει ιδιοσκευάσματα οδοντόπαστας και συστήνει φαρμακευτικές συνταγές για τον πονόδοντο οι οποίες περιλαμβάνουν καυτό βούτυρο και καυτηριασμό. Αν δεν υποχωρήσει ο πονόδοντος συνιστά διακλυσμούς και φλεβοτομή των φλεγμαινόντων ούλων.

Ο τάφος του Al Tabario στην Βαγδάτη.

Για την κακοσμία αναφέρει:

Η κακοσμία έχει πολλές αιτίες. Μπορεί να προέρχεται από περίσσεια επιβλαβών χυμών ο σχηματισμός των οποίων πραγματοποιείται στην κεφαλή ή στο στομάχι ή από τις βλάβες των ούλων ή από υπολείμματα τροφών τα οποία παραμένουν μεταξύ των δοντιών και σαπίζουν. Όταν η αιτία βρίσκεται στο στομάχι θα πρέπει να αποβάλλονται οι επιβλαβείς χυμοί με καθαρτικά ή ο ασθενής θα πρέπει να πραγματοποιεί πλύσεις της στοματικής κοιλότητας με αφέψημα τσουκνίδας και κίτρινου μυροβάλανου. Εάν όμως η κακοσμία οφείλεται από χαλαρά και φλεγμαίνοντα ούλα τότε θα πρέπει να χορηγηθούν φάρμακα τα οποία ενδυναμώνουν και σκληραίνουν τα ούλα παράλληλα με γαργαρισμούς αφεψήματος τσουκνίδας, μαντζουράνας, ξιδιού και σπόρων μουστάρδας. Εάν η κακοσμία πηγάζει από διαβρωμένο δόντι τότε αυτό πρέπει είτε να εξάγεται είτε αν εμφανίζει μικρό βαθμό διάβρωσης να λιμάρεται το κατεστραμμένο τμήμα με μια ρίνη έτσι ώστε η επιφάνειά του να γίνει λεία και οι ρίζες του στα ούλα να καυτηριάζονται.

Abū Bakr Muhammad ibn Zakariyyā al-Rāzī (Rhazes)

Ο πιο σημαντικός μαθητής του Al-Tabarī είναι o Abū Bakr Muhammad ibn Zakariyyāal-Rāzī, γνωστός στην Ευρώπη του Μεσαίωνα ως Ραζής, λατ. Rhazes (854 – 925 μ.Χ.).Ο Al-Rāzī ήταν περσικής καταγωγής, γεννημένος στην πόλη Ρέι (Shahr-e-Ray,Σαρ-ε-Ρέι) του σημερινού Ιράν. Το όνομα του Ραζή στα περσικά σημαίνει «από την πόλη της Ρέι». Σπούδασε ιατρική στο νοσοκομείο (Bimaristan) της Βαγδάτης. Ωστόσο υπήρξε πολυμαθής, καθώς ασχολήθηκε με μεγάλη επιτυχία με την αλχημεία, τη φιλοσοφία, και τις φυσικές επιστήμες. Ωστόσο η σημαντικότερη συνεισφορά του εντοπίζεται στην ιατρική, για αυτό και κατέχει μια ξεχωριστή θέση στην ιστορία όχι μόνο της ισλαμικής ιατρικής, αλλά και ευρύτερα της δυτικής ιατρικής. Οι ιατρικές αντιλήψεις του είναι βαθιά επηρεασμένες από τον Ιπποκράτη και τον Γαληνό και για αυτό έδινε ιδιαίτερη σημασία στη δίαιτα, την υγιεινή και τη χρήση φαρμάκων. Ήταν εξαιρετικός δάσκαλος και οι κλινικές παρατηρήσεις του θεωρούνται από τις σημαντικότερες του Μεσαίωνα.

Το έργο του Ραζή είναι ογκωδέστατο, ξεπερνώντας τους 213 τίτλους έργων αρκετά από τα οποία έχουν απολεσθεί. Το πιο εκτενές φέρει τον τίτλο Kītābal-ḥāwifi’l-ṭebb, το οποίο στα λατινικά αποδόθηκε ως Liber Continens και πρόκειται για μια ιατρική εγκυκλοπαίδεια αποτελούμενη από 24 τόμους. Περιέχει προσωπικές κλινικές παρατηρήσεις του Ραζή, φαρμακευτικές συνταγές που χρησιμοποιούσε και αποσπάσματα έργων διαφόρων ιατρικών συγγραφέων, κυρίως ελλήνων. Ιδιαίτερα σημαντικό είναι και το έργο γενικής ιατρικής με τον τίτλο Kītābal-Manşurī (Βιβλίο Ιατρικής για τον Abū Sālihal-Mansūr) το οποίο αφιέρωσε στον χαλίφη του Ρέι.

Σε αυτό το έργο είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσες οι παρατηρήσεις του Ραζή για την οδοντική ανατομία. Ο Ραζής σωστά παρατηρεί ότι υπάρχουν 32 δόντια:16 σε κάθε γνάθο και προχωρά στην επιμέρους διάκριση των δοντιών σε κεντρικούς τομείς (thunā᾿iyyatān), δύο πλάγιους τομείς (rubā῾yyatān), δύο κυνόδοντες (nābān) και πέντε γομφίους σε κάθε ημιμόριο της κάθε γνάθου (dars). Παράλληλα αναφέρει ότι σε ορισμένες περιπτώσεις είναι  δυνατό να εντοπισθούν μόνο 8 γομφίοι. Στο ίδιο χωρίο προτείνει την πραγματοποίηση μαλάξεων των ούλων σε παιδιά τα οποία βρίσκονται σε ηλικία οδοντοφυΐας ώστε να διευκολυνθεί η ανατολή των δοντιών και να ανακουφιστούν και συμπτώματα που τη συνοδεύουν.

Σε ότι αφορά την οδοντιατρική και στοματική φροντίδα ο Ραζής συνιστά  την καθημερινή φροντίδα των δοντιών με τη χρήση του miswāk μαζί με μια οδοντική πάστα η οποία περιλαμβάνει συστατικά όπως μύρο, αλουμίνα, αλάτι, στάχτη καμένου κέρατου (qarnal-ayyil) και μαστίχα. Προτείνει προσεκτικό αλλά απαλό καθαρισμό των δοντιών μετά από κάθε γεύμα ενώ θεωρούσε  ότι η λίπανση των δοντιών πριν από τον ύπνο προστάτευε τα δόντια από την τερηδόνα. Αντιμετώπιζε τα μελανά ή βρώμικα δόντια με οδοντοτρίμματα που περιείχαν ουσίες όπως σκόνη καμένων οστράκων καβουριών ή μυδιών, αλάτι καμένο με μέλι, σόδα, βόρακα (διφθοριούχο νάτριο), λιβάνι, ελαφρόπετρα, γυαλί, σμύριδα, λεβιθόχορτο (αρτεμισία) και καμένο θυμάρι. 

Για την αιτιολόγηση του πονόδοντου ο Ραζής αποδέχεται την ιπποκρατική θεώρηση ότι το άλγος οφείλεται στο φλέγμα το οποίο εισχωρεί στις ρίζες των δοντιών. Επιπλέον πίστευε ότι ο πονόδοντος μπορεί να προκληθεί από τον αέρα ζεστό ή κρύο ο οποίος εγκλωβίζεται στις κοιλότητες των διαβρωμένων δοντιών και πρότεινε για την ανακούφιση από τον πονόδοντο μια φαρμακευτική συνταγή η οποία περιελάμβανε πολτό κολοκύθας, ρητίνη, μύρο και βόρακα.

Σελίδα από την Εγκυκλοπαίδεια Ιατρικής

Ήταν εξοικειωμένος με τη χρήση του οπίου, το οποίο χρησιμοποιούσε σε περιπτώσεις έντονου πονόδοντου, όμως προειδοποιούσε τον επίδοξο χρήστη αλλά και τον θεράποντα ιατρό για τον εθισμό που προκαλούσε. Περισσότερο συχνά φαίνεται να προτιμούσε γαργαρισμούς με κάπαρη (kabbār ή kabar) βρασμένη σε ξύδι.

Εάν καμία από τις μεθόδους αυτές δεν είχε αποτέλεσμα τότε συνιστούσε τον καυτηριασμό όπως ήδη αναφέρονταν στην Ιπποκρατική Συλλογή. Ο ίδιος χρησιμοποιούσε για τον καυτηριασμό των δοντιών πυρωμένο σίδηρο μαζί με βρασμένο λάδι, ενώ η περιοχή γύρω από το δόντι προστατευόταν από κομμάτια υφάσματος.

Άλλες μέθοδοι που χρησιμοποιούσε ο Ραζή για την αντιμετώπιση του πονόδοντου ήταν ο εξαχνισμός (ή υποκαπνισμός) και η διάτρηση του δοντιού. Στην πρώτη περίπτωση σε πυρακτωμένα κάρβουνα τοποθετούνταν διάφορες φαρμακευτικές ουσίες και ο ασθενής εισέπνεε τις αναθυμιάσεις από το στόμα. Η διάτρηση του δοντιού αποτελεί μια διαδικασία η οποία περιγράφεται και από τον Γαληνό. Μέσω της διάτρησης τοποθετούνταν στο εσωτερικό του πάσχοντος δοντιού αναλγητικές ουσίες.  Εάν κι αυτή η θεραπευτική αγωγή δεν ανακούφιζε τον πόνο συμπληρωματικά τοποθετούνταν κατά τρόπο επαναλαμβανόμενο βρασμένο λάδι στη οπή που διανοίχτηκε. Ο Ραζής πραγματοποιούσε εμφράξεις τερηδονισμένων κοιλοτήτων χρησιμοποιώντας ως εμφρακτικό υλικό μαλλί εμποτισμένο με βρασμένο λάδι ή στυπτηρία και μαστίχα σε μορφή σκόνης.

Ήταν διστακτικός στην εξαγωγή των δοντιών και την χρησιμοποιούσε ως ύστατο μέσο, όταν πλέον οι υπόλοιπες θεραπευτικές αγωγές αποδεικνύονταν ανώφελες. Είναι χαρακτηριστικό ότι αποφεύγει την εξαγωγή ακόμα και σε ακραίες περιπτώσεις εύσειστων δοντιών με έντονη κινητικότητα. Σε αυτές πρώτη του ενέργεια ήταν η προσπάθεια αύξησης της πρόσφυσης του δοντιού στο φατνίο με στυπτικά φαρμακευτικά μέσα και αν αποτύγχανε πραγματοποιούσε καυτηριασμό και εν συνεχεία προέβαινε σε ακινητοποίηση με χρυσό σύρμα. Στις περιπτώσεις κατά τις οποίες ήταν αναπόφευκτη η εξαγωγή εφάρμοζε φαρμακευτικές ουσίες οι οποίες χαλάρωναν περαιτέρω το δόντι έτσι ώστε να μπορεί να αφαιρεθεί χωρίς πόνο με τα δάκτυλα.

Κατά των λοιπών νόσων του περιοδοντίου και του πόνου που δημιουργείται από αυτές συνιστούσε τη χρήση διαφόρων φαρμάκων αλλά και την αφαίμαξη των ούλων με σκαριφισμό. Εάν τα μέσα αυτά αποτύγχαναν συνιστά τη χρήση θηριακής, ενός φαρμάκου που χρησιμοποιείται κυρίως κατά των δειγμάτων δηλητηριωδών ζώων και περιέχει όπιο σε σημαντική αναλογία μεταξύ των συστατικών της. Σε ακόμα πιο σοβαρές περιπτώσεις προχωρά σε καυτηριασμό της ρίζας του δοντιού με πυρακτωμένο σίδερο ή χρησιμοποιεί επίσης φαρμακευτικά μέσα τα οποία χαλαρώνουν το δόντι και εντέλει αποπίπτει με δακτυλική εξαγωγή. 

Διακρίνει μια ξεχωριστή κατηγορία οιδημάτων των ούλων τα οποία είχαν σαν αποτέλεσμα την εκδήλωση παλμικού πόνου. Ο συγκεκριμένος πόνος θεωρούσε ότι μπορεί επίσης να είναι νευρογενούς προέλευσης ενοχοποιώντας το νεύρο που καταφύεται στη ρίζα του πάσχοντος δοντιού. Συστήνει τη χρήση στυπτικών φαρμακευτικών παραγόντων για την αντιμετώπισή του όπως ξύδι ή τσουκνίδα βρασμένη σε ξύδι ή λάδι κολοκύθας.

Σε περιπτώσεις οδοντικού αποστήματος ο Ραζής συνιστά ο ασθενής να φλεβοτομείται και να χορηγούνται καθαρτικά ώστε να αποκατασταθεί η ανισορροπία των χυμών. Τέλος προτρέπει τη συστηματική χρήση ισχυρών στυπτικών φαρμακευτικών ουσιών όπως μείγμα μοσχοκάρυδου και στυπτηρίας σε άτομα μεγάλης ηλικίας για τη μείωση της κινητικότητας των εύσειστων δοντιών. Εάν αυτό δεν βοηθά τότε στρέφεται στην εφαρμογή βρασμένου λαδιού ή στον σκαριφισμό.

 

῾Alīibnal-῾Abbāsal-Majūsī(Haly῾Abbas)

O ῾Alīibnal-῾Abbāsal-Majūsī (απ. 982–994) είναι γνωστός ως Masoudi ή στην Ευρώπη του Μεσαίωνα ως Haly Abbas. Ήταν περσικής καταγωγής, γεννημένος στην πόλη Ahvaz η οποία βρίσκεται στα νότια του σημερινού Ιράν. Η ημερομηνία γέννησης του παραμένει άγνωστη, αλλά είναι βέβαιο ότι σπούδασε ιατρική δίπλα στον Shaikh Abu Maher Musaibn Sayyār. Υπήρξε ένας από τους σπουδαιότερος ιατρούς και συγγραφείς του Ανατολικού Χαλιφάτου. Το διασημότερο έργο του είναι το Kitāb Kāmilal-şinā῾al-tibbiyya γνωστό και ως Kitābal-Malakī (Το Βασιλικό Βιβλίο) και ήταν αφιερωμένο στο εμίρη Adudal-DaulaFana Khusraw. Το Kitābal-Malakī, η συγγραφή του οποίου ολοκληρώθηκε περίπου το 980 μ.Χ., αποτελεί μια συστηματική ιατρική εγκυκλοπαίδεια η οποία περιέχει περίπου 400.000 λέξεις.Διακρίνεται σε δύο μέρη όπου το πρώτο πραγματεύεται τη θεωρία της ιατρικής και το δεύτερο την ιατρική πράξη.

Άγαλμα του Haly Abbas στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας στην Βιέννη

Μεταξύ άλλων περιλαμβάνει 9 κεφάλαια σχετικά με οδοντιατρικά και στοματολογικά ζητήματα. Στο πρώτο τμήμα εντοπίζεται ολόκληρο κεφάλαιο αφιερωμένο στην ανατομία των δοντιών. Οι οδοντικές ανατομικές περιγραφές του Haly Abbas μπορούν να χαρακτηρισθούν ως ενδελεχείς έχοντας πάρα πολύ λεπτομερή και συστηματική περιγραφή του οδοντικού φραγμού. Μπορεί να λεχθεί ότι δίδει μια ξεκάθαρη εικόνα της μορφολογίας των δοντιών, των ριζών τους, αλλά και των λειτουργιών που καλούνται να επιτελέσουν. Έτσι αναφέρει, για παράδειγμα, ότι ο τρίτος γομφίος έχει συνήθως 3 ρίζες αν και σε ορισμένες περιπτώσεις παρατηρούνται  4 ρίζες. Αντίστοιχα ο κάτω τρίτος γομφίος έχει συνήθως δύο, παρόλο που μερικές φορές έχει 3 ρίζες. Εγκλωβίζεται στη λανθασμένη γαληνική αντίληψη ότι το οστούν της κάτω γνάθου στον άνθρωπο είναι διμερές και ενώνεται με σύμφυση στο πρόσθιο τμήμα.

Τα υπόλοιπα 8 κεφάλαια βρίσκονται στον δεύτερο τμήμα. Από αυτά 4 κεφάλαια διαπραγματεύονται πρακτικά ιατρικά ζητήματα της γλώσσας και παθήσεις της.Στα επόμενα 3 κεφάλαια εξετάζονται οι παθήσεις των δοντιών, ενώ το τελευταίο κεφάλαιο ασχολείται αποκλειστικά με την κακοσμία.

Για τη θεραπεία του πονόδοντου ο Al-Majūsī συνιστά έναν αξιόλογο αριθμό φαρμακευτικών συνταγών και στην περίπτωση κατά την οποία αποτύχουν προτείνει καυτηριασμό και εάν ο πόνος δεν υποχωρεί και είναι ανυπόφορος ως έσχατο μέσο την εξαγωγή.

Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα είναι η θεραπευτική αγωγή την οποία εφαρμόζει ο  Haly Abbas σε περιπτώσεις δοντιών και ειδικά γομφίων που είναι τερηδονισμένα και πονούν. Εφαρμόζει εντός της τερηδονισμένης κοιλότητας πυρακτωμένες βελόνες έως ότου ψυχθούν. Εάν δεν ανακουφιστεί ο ασθενής από τον πονόδοντο τότε προτείνεται η εφαρμογή γάλατος γαϊδουριού ή άλλων φαρμακευτικών ουσιών για τη δακτυλική εξαγωγή του πάσχοντος δοντιού. Αναφέρει χαρακτηριστικά: 

Πάρτε μια ουγγιά (28 γραμ.) ελαιολάδου, μαζί με μαντζουράνα και ασπάλαθο από 2 dirhams (3,12 γραμ.) το καθένα. Στη συνέχεια κονιορτοποιήστε τη μαντζουράνα και τον ασπάλαθο και ανακατέψτε το μείγμα με το ελαιόλαδο. Αφού ολοκληρώσετε τη διαδικασία αυτή, ανοίξτε το στόμα του ασθενούς, βρείτε την κοιλότητα του πάσχοντος δοντιού και τοποθετείστε ένα μικρό σωλήνα από σίδηρο ή ορείχαλκο σε αυτή, αφού προηγουμένως καθαρίσετε το δόντι από όλα τα κατεστραμμένα υπολείμματα. Εν συνεχεία πάρτε δυο μεγάλες και λεπτές σιδερένιες βελόνες και τοποθετήστε της στη φωτιά μέχρι να πυρακτωθούν. Όμοια βράστε στη φωτιά το φαρμακευτικό σκεύασμα. Μόλις πυρακτωθούν αρκετά οι βελόνες εμποτίστε αυτές με το βρασμένο μείγμα και εφαρμόστε αυτές στον σωλήνα μέχρι να φθάσουν στο δόντι και αφήστε την εκεί μέχρι να ψυχθεί. Όταν εν τέλει έχει κρυώσει επαναλάβετε εκ νέου τη διαδικασία χρησιμοποιώντας τη δεύτερη βελόνα, ενώ την πρώτη τοποθετήστε την πάλι στη φωτιά για να πυρακτωθεί. Επαναλάβετε τη διαδικασία 3 ή 4 φορές και αυτό θα κατευνάσει τον πόνο. Εάν ο πόνος δεν υποχωρεί τότε το δόντι πρέπει να εξαχθεί.

 

Yahya ibn Sarafyun (Serapion)

Ο Yahya ibn Sarafyun γνωστός στην Ευρώπη του Μεσαίωνα και ως Johannes Serapion ήταν Σύριος ιατρός ο οποίος έδρασε στα μέσα του 9^ου αι. μ.Χ. Ελάχιστα είναι γνωστά για τον βίο και το έργο του, καθώς είναι μόλις δύο έργα τα οποία αποδίδονται σε αυτόν. Το πρώτο έχει διασωθεί στην λατινική του έκδοση με τον τίτλο Aphorismi Magni Momentide Medicina Practica και το δεύτερο φέρει τον τίτλο Kitābal-kunnāsh το οποίο μεταφράστηκε από τον Gérardde Crémone (Γεράρδος της Κρεμόνας) με τον λατινικό τίτλο Practica Joannis Serapionis aliterbreviariumnuncupata. Ελάχιστα συνέβαλε στην ανανέωση της ιατρικής και της οδοντιατρικής καθώς τα έργα είναι ουσιαστικά ερανίσματα, δηλαδή έργα τα οποία αποτελούνται από περικοπές έργων άλλων ιατρικών συγγραφέων. 

Σε ό,τι αφορά την οδοντιατρική αναφέρει με μεγάλη ακρίβεια τον αριθμό των ριζών των δοντιών και εκφράζει την άποψη ότι οι γομφίοι της άνω γνάθου για να διατηρούνται σταθεροί πρέπει να έχουν 3 ρίζες ενώ για τους γομφίους της κάτω 2 ρίζες είναι επαρκείς εξαιτίας της στήριξης που προσφέρει το έδαφος της κάτω γνάθου. Ο Ibn Sarafyun αποδέχεται τις γαληνικές αντιλήψεις σχετικά με τη  συνεχή αύξηση των δοντιών και επίσης αποδίδει τις νόσους των δοντιών ως συνέπεια της διαταραχής στη διαδικασία της θρέψης δηλαδή στη λήψη υπερβολικής τροφής ή στην έλλειψή της. Για την ενίσχυση των εύσειστων δοντιών χρησιμοποιεί αρχικά στυπτικές ουσίες και σε περίπτωση, όπως συμβαίνει συνήθως σε ηλικιωμένα άτομα, προσδένει τα κινητικά δόντια τόσο μεταξύ τους όσο και με τα παρακείμενα υγιή δόντια με χρυσό ή αργυρό σύρμα.

 

AbūJa῾far Ahmadibn Ibrāhīmibnal-Jazzā r(Algizar)

Ο AbūJa῾far Ahmadibn Ibrāhīmibnal-Jazzār (π. 895 – π. 979) γνωστός στην Ευρώπη του Μεσαίωνα και ως Algizar. Γεννήθηκε στην πόλη Qayrawan της σημερινής Τυνησίας. Υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους άραβες ιατρούς και συγγραφείς του 10^ου αι. Το κυριότερο έργο του φέρει τον τίτλο Zādal-musāfirwa-qūtal-hadir (Οδηγίες για τους Ταξιδιώτες και Διατροφή) και έχει τον χαρακτήρα θεραπευτικού εγχειριδίου. Αποτελείται από 7 τόμους εκ των οποίων ο 2^ος τόμος περιλαμβ νει 6 κεφάλαια σχετικά με την οδοντιατρική (18^οέως και 23^ο κεφάλαιο).

Ο Ibnal-Jazzā rαποδέχεται τις ιπποκρατικές αντιλήψεις για τα αίτια του πονόδοντου δηλαδή της ανισορροπίας των χυμών της κεφαλής και του στομάχου. Οι πλεονάζοντες χυμοί είναι υπεύθυνοι για τη δημιουργία των τερηδονικών  κοιλοτήτων και τις λοιπές παθήσεις των ούλων. Έτσι η αντιμετώπιση προβλημάτων όπως ο οδοντικός πόνος, η ευσειστότητα των δοντιών και οι φλεγμονές των ούλων πρέπει να πραγματοποιείται στη βάση της χυμοπαθολογίας. Πρότεινε δε σε ένα πρώτο στάδιο να πραγματοποιείται φλεβοτομή από την κεφαλική φλέβα ή εάν δεν το επέτρεπε η κατάσταση του ασθενούς να γίνεται φλεβοτομή από τη φλέβα κάτω από τη γλώσσα. Ταυτόχρονα συνιστούσε την εφαρμογή σικύων (βεντούζες) στην περιοχή του λαιμού και επιμελή καθαρισμό της κεφαλής και της στοματικής κοιλότητας.

Σύμφωνα με τον al-Jazzār η αντιμετώπιση των διαφόρων προβλημάτων των ούλων όπως αιμορραγία,χαλάρωση ή συρρίκνωση προϋποθέτει την αιτιολόγηση τους στα πλαίσια της χυμοπαθολογίας και εν συνεχεία εφαρμογή θεραπευτικών αγωγών οι οποίες βασίζονται στη φλεβοτομία και τη χορήγηση καθαρτικών για την αποβολή του πλεονάζοντος χυμού.

Για τη χαλάρωση των δοντιών συνιστούσε γενικά τη χρήση στυπτικών φαρμακευτικών ουσιών οι οποίες συρρίκνωναν τον στοματικό βλεννογόνο και με αυτό τον τρόπο θεωρούνταν ότι το εύσειστο δόντι αποκτούσε καλύτερη πρόσφυση στο φατνίο. Πρότεινε τη χρήση στυπτικών αφεψημάτων από τριμμένη ρίζα μουριάς, τσουκνίδα και ισχυρό ξίδι ή αλεύρι από σιτάρι ζυμωμένο με γάλα λύκου. Η χρήση των στυπτικών φαρμάκων θα έπρεπε να γίνεται με προσοχή,ώστε όχι μόνο να μη ληφθεί μεγαλύτερη από την απαιτούμενη ποσότητα,αλλά κυρίως το υλικό αυτό να μην τοποθετηθεί στα υγιή δόντια. Επιπρόσθετα πριν από την θεραπεία τα ούλα έπρεπε να σκαριφιθούν.

Όμοια η αντιμετώπιση του πονόδοντου θα πρέπει να γίνεται στη βάση της ιπποκρατικής χυμοπαθολογίας. Έτσι πλύσεις με αφέψημα από μίγμα μεανδράκλα, ραδίκι και ρίζα αρνόγλωσσου πίστευε ότι αντιμετώπιζαν τον πονόδοντο που προκαλείται από την ποιότητα της θερμότητας. Παρόμοια δράση σε πονόδοντους που οφείλονται σε πλεόνασμα του θερμού στοιχείου επιφέρουν μαλάξεις με πιπερόριζα (τζίντζερ) και μέλι ή πικρού δελφίνιου, τσουκνίδας, ύσσωπου και μαύρου ελλέβορου ενώ για την αντιμετώπιση πονόδοντου συνεπεία  υπερβολικής υγρότητας πρότεινε πλύσεις με ξίδι ή αλάτι και ρίζα κάππαρης διαλυμένα σε λάδι.

    O Ibnal-Jazzār συνιστούσε ότι οι τερηδονισμένες κοιλότητες θα πρέπει πρώτα καθαρίζονται με επιμέλεια και στη συνέχεια τα δόντια να εμφράσσονται με μείγμα που περιέχει βελανίδια, λευκαγκαθιά, ρητίνη τερεβίνθου, ρητίνη κέδρου, μύρο, τσουκνίδα και μέλι ή θα πρέπει να γίνεται εξαχνισμός (υποκαπνισμός) με ρίζα κολοκύθας. Το όπιο επίσης μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την αντιμετώπιση του πόνου. Φάρμακα τα οποία περιέχουν αρσενικό συνιστώνται από τον συγγραφέα τόσο για την αντιμετώπιση των τερηδονισμένων κοιλοτήτων όσο και κατά της χαλάρωσης,η οποία οφείλεται στη χαλάρωση του νεύρου ως αποτέλεσμα της περίσσειας υγρών:

Πάρτε κόκκινο και κίτρινο αρσενικό, 1 mithqāl (4, 68 γραμ.) από το καθένα, στυπτηρία από την Υεμένη, καμένο χαλκό, βελανίδια 1dirham το καθένα. Ελαφρόπετρα, τσουκνίδα και κόκκινο μύρο από μισό mithqāl από το καθένα. Λευκάγκαθο και αραβικό κόμμι μισό dirham το καθένα. Πάρτε το υλικό και ανακατέψτε το με βρασμένο κρασί. Σχηματίστε μικρά χάπια και ένα από αυτά τοποθετήστε στο τερηδονισμένο μέρος του δοντιού. Στη συνέχεια κάντε πλύσεις με ξίδι και τοποθετήστε τριμμένο κόκκινο τριαντάφυλλο στην περιοχή. Όταν ο νεκρός ιστός αφαιρεθεί, θα αναπτυχθεί στη θέση του υγιής ιστός.

Τέλος στο 23^ο κεφάλαιο του 2^ουτόμου του έργου Zādal-musāfirwa-qūtal-hadir ο Ibnal-Jazzār ασχολείται με την κακοσμία τους στόματος και τις αιτίες του. Σε γενικές γραμμές μπορεί να λεχθεί ότι συνιστά επιμελή καθαρισμό και προτείνει τη χρήση ενός δισκίου δικής του επινοήσεως το οποίο περιείχε ως συστατικά: γαρύφαλλο, φλοιό κανέλας, μοσχοκάρυδο, μαστίχα και ξύλο ινδικής αλόης μεταξύ άλλων συστατικών.

Πηγή

Κουτρουμπας Δ., Πανεπιστημιακές Παραδόσεις Ακαδημαϊκού Έτους 2011 - 2012.