Χρονολογική εξέλιξη της Οδοντιατρικής. Απαρχές μέχρι το 1700.

Παράσταση ως δαίμονα του σκουληκιού του δοντιού. Γαλλικό κεραμικό 18ος αιώνας.

Η προσπάθεια διαμόρφωσης ενός χρονολογίου που αφορά την εξέλιξη της Οδοντιατρικής δεν είναι μια πρωτότυπη ιδέα την στιγμή που ανάλογα χρονολόγια υπάρχουν ήδη στη Διεθνή αλλά, σε περιορισμένο βαθμό και στην Ελληνική βιβλιογραφία. Δεν παύει όμως να ήταν για εμάς από καιρό μία πρόκληση ώστε να ανατρέξουμε από το βάθος της ιστορίας μέχρι σήμερα και μάλιστα με αναφορά τις περισσότερες φορές στα άτομα που συνέβαλλαν σε αυτή την εξέλιξη. Ανατρέχοντας στις έντυπες και ηλεκτρονικές πηγές που είχαμε στην διάθεσή μας προσπαθήσαμε με έναν ποιο σύγχρονο αλλά και εύληπτο τρόπο να διαμορφώσουμε αυτό το χρονολόγιο  και θέλουμε να πιστεύουμε ότι θα αποτελέσει μια αφορμή για όσους ενδιαφέρονται για την ιστορία της επιστήμης μας, να ανατρέξουν σε ποιο ολοκληρωμένες και πρωτογενείς πηγές για την ολοκλήρωση των γνώσεών τους.

Για καθαρά τεχνικούς λόγους, χωρίσαμε το χρονολόγιο σε τέσσερεις χρονικές περιόδους, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι περίοδοι αυτοί σηματοδοτούν απαραίτητα και αντίστοιχους σταθμούς στην εξέλιξη της σύγχρονης Οδοντιατρικής από τις θεοκρατικές αντιλήψεις του μακρινού παρελθόντος στην σύγχρονη επιστημονική της οντότητα.

Γεώργιος Βουγιουκλάκης,Ομοτ.Καθηγητής,Επιστημονικός Υπεύθυνος Μουσείου Οδοντιατρικού Τμήματος.

 

Απαρχές μέχρι το 500 μ.Χ.

5.000 π.Χ. Στη Μεσοποταμία, σε ιατρικά σουμεριακά κείμενα εντοπίζεται ο μύθος του σκουληκιού που «ροκανίζει» το δόντι προκαλώντας τερηδόνα.

2.600 π.Χ. Ο Hesy-Re αναφέρεται ως ο πρώτος οδοντίατρος στην αρχαία. Στο τάφο του εντοπίζεται επιγραφή η οποία μεταξύ άλλων αναφέρει: «ο μεγαλύτερος από αυτούς που ασχολούνται με τα δόντια και των ιατρών».

Αρχαία Αιγυπτιακή επιγραφή η οποία απεικονίζει διάφορα ιατρικά και οδοντιατρικά εργαλεία.

1700-1550 π.Χ. Στον πάπυρο του Ebers που  ανακαλύφθηκε  στην Αίγυπτο γίνεται αναφορά σε παθήσεις των δοντιών και διαφόρων σκευασμάτων για την ανακούφιση από τον πόνο.

 Απόσπασμα από τον πάπυρο του Ebers.

              

700 π.Χ. Οι Ετρούσκοι, λαός της Βόρειας Ιταλίας, κατασκευάζουν στεφάνες και κάποια μορφή γεφυρών από  ελάσματα χρυσού.

Προσθετική εργασία από την περίοδο των Ετρούσκων.(Συλλογή Wellcome)

Προσθετικές εργασίες από την περίοδο των Ετρούσκων.(Συλλογή Getty)

400 π.Χ.  Ο Διοκλής ο Καρύστιος είναι ο πρώτος που αναφέρεται στην υγιεινή των δοντιών και των ούλων.

500-300 π.Χ. Ο Ιπποκράτης καθώς, επίσης, και ο Αριστοτέλης αναφέρονται στα δόντια, στη διαδικασία ανατολής τους, στη θεραπεία της τερηδόνας και των παθήσεων των ούλων, στην εξαγωγή των δοντιών με οδοντάγρες και στην ακινητοποίηση   δοντιών που παρουσιάζουν κινητικότητα και ακινητοποίηση καταγμάτων των γνάθων με σύρμα.

Ιπποκράτης (460 π.Χ.-377 π.Χ.)

Αριστοτέλης (384 π.Χ.-322 π.Χ.)

100 π.Χ.  Στη Ρώμη ο Celsus στο πολύ σημαντικό σύγγραμμά  De Medicina, που αφορά στην ιατρική και οδοντιατρική προβαίνει σε πολλές οδοντιατρικές αναφορές όπως για την ακινητοποίηση των εύσειστων δοντιών, την αντιμετώπιση του οδοντικού πόνου καθώς επίσης του πόνου κατά την ανατολή των δοντιών, όπως και για τα κατάγματα των γνάθων.

 Κέλσος (Δεύτερο μισό 2ου αιώνα μ.Χ.)

                                                  

92 μ.Χ. Μαρτύρησε ο Άγιος Αντύπας, επίσκοπος Περγάμου, προστάτης των Ελλήνων Ορθοδόξων Χριστιανών.

Το μαρτύριο του Αγίου Αντίπα

100 μ.Χ. Ο Διοσκουρίδης καταγράφει περισσότερα από 100 φαρμακευτικές συνταγές για την αντιμετώπιση στοματολογικών και οδοντιατρικών παθήσεων.

Διοσκουρίδης (περίπου 10-100 μ.Χ.)

129 – 210 μ.Χ. Ο Γαληνός της Περγάμου, περιγράφει το τρίδυμο  νεύρo και τη νεύρωση των δοντιών.

Γαληνός (129 - 199 μ.Χ.)

 249 μ.Χ. Μαρτύρησε η Αγία Απολλωνία προστάτιδα των καθολικών Οδοντιάτρων.

Το μαρτύριο της Αγίας Απολλωνίας.

700 μ.Χ.  Σε ιατρικό κείμενο στην Κίνα, αναφέρεται η χρήση πάστας αργύρου, που υποδηλώνει ένα είδος αμαλγάματος.

10ος-11ος αιώνας.  Τους δύο αυτούς αιώνες που την Ευρώπη την χαρακτηρίζει ο βαθύς Μεσαίωνας, είναι αναμφισβήτητη η κυριαρχία των Αράβων φιλοσόφων-ιατρών σε όλο των χώρο των επιστημών και μάλιστα με ιδιαίτερη συμβολή στην Ιατρική. Πολυγραφότατοι, τα βιβλία τους μεταφράστηκαν στα Λατινικά ,Εβραϊκά και άλλες γλώσσες.

Al-Razi (Abu Bakr Mohammad ibn Zakariya al-Razi).Πέρσης ιατροφιλόσοφος ο οποίος σε ότι αναφορά την Οδοντιατρική εκτός των άλλων αναφέρθηκε στην έμφραξη των δοντιών και την ανακούφιση από τον οδοντόπονο με την χρήση μίγματος από στυπτηρία και μαστίχα.

854 π.Χ.-925 π.Χ.

 

Σελίδα από το βιβλίο Ιατρική.

Albucasis (Abul Qasim Khalaf ibn al-Abbas al Zahrawi).Γεννήθηκε στην Κόρδοβα και στους 30 τόμους του συγγράμματός του Kitab al-Tasrif,περιλαμβάνει πολλές αναφορές στην Οδοντιατρική όπως την σχέση της τρυγίας και των νόσων των ούλων ,την θεραπεία των αποστημάτων, τη χρήση καυτηριασμού αλλά και τον σχεδιασμό πολλών χειρουργικών εργαλείων.

936 π.Χ.-1013 μ.Χ.

Χειρουργικά εργαλεία από βιβλίο του Albucasis το οποίο εκδόθηκε τον 11ο αιώνα.

Avicenna (Abu Ali al-Husayn ibn Sina).Πέρσης ιατροφιλόσοφος ο οποίος στην 5τομη Ιατρική του Εγκυκλοπαίδεια περιλαμβάνει πολλές αναφορές στην Οδοτιατρική όπως, την σημασία του καθαρισμού των δοντιών με την χρήση οδοντόπαστας που περιέχει αποτριπτικές ουσίες, την χρήση του αρσενικού για την ανακούφιση από τον οδοντόπονο όπως και μέθοδο ανάταξης των καταγμάτων.

980 π.Χ.-1037 μ.Χ.

Σελίδα από την 5τομη Ιατρική Εγκυκλοπαίδεια του Avicenna.

Avenzaar (Abu Marwan Abd al-Malik Ibn Zuhr).Γεννήθηκε στην Σεβίλλη και στην ιατρική του γραμματεία αναφέρεται στην αισθητική γενικά  και στην αισθητική των δοντιών προτείνοντας την μετακίνησή τους για αισθητικούς λόγου ,ενώ θεωρείται από τους πρώτους που προέβαιναν σε πειράματα σε ζώα.

1094 μ.Χ.-1162 μ.Χ.

                                                 

1210. Ιδρύεται στην Γαλλία η συντεχνία των κουρέων. Η συντεχνία  περιλαμβάνει δύο ομάδες επαγγελματιών με την πρώτη ομάδα που τα  μέλη της χαρακτηρίζονται ως χειρουργοί και είναι εκπαιδευμένοι, ώστε να προβαίνουν σε σύνθετες επεμβάσεις. Στη δεύτερη ομάδα περιλαμβάνονται οι απλοί κουρείς ή κουρείς- χειρουργοί, οι οποίοι προβαίνουν εκτός από κούρεμα  και ξύρισμα σε απλές χειρουργικές πράξεις όπως εξαγωγή δοντιών και αφαιμάξεις. Η συντεχνία των κουρέων – χειρουργών παρέμεινε ενεργή έως το 1745.

1363. Ο Guy de Chauliac στο μνημειώδες χειρουργικό έργο του Inventarium sivre chirurgia magna αναφέρεται διεξοδικά σε στοματολογικά και οδοντιατρικά. Αναγνωρίζει την εναπόθεση τρυγίας στα δόντια και προτείνει την απομάκρυνσή της με τη χρήση ρίνης και κοχλιαρίου.

1300-1368

1400.  Νέες  βασιλικές αποφάσεις στην Γαλλία ,απαγορεύουν στους απλούς κουρείς να προβαίνουν σε σύνθετες επεμβάσεις εκτός από την εξαγωγή δοντιών και αφαιμάξεις.

1530.  Εκδόθηκε στη Γερμανία το πρώτο βιβλίο με αμιγώς οδοντιατρικό περιεχόμενο υπό τίτλο: Artzney Buchlein wider allerlei kranckeyten und gebrechen der tzeen (Σε ελεύθερη μετάφραση Βιβλίο για φάρμακα και θεραπείες για κάθε είδους παθήσεις των δοντιών) Πρόκειται για ένα σύγγραμμα για τους κουρείς-χειρουργούς που προέβαιναν και σε οδοντιατρικές πράξεις και περιελάβανε πρακτικές γνώσεις σχετικά με την στοματική υγιεινή, την εξαγωγή δοντιών, το τρόχισμα και την τοποθέτηση χρυσεμφράξεων. Το βιβλίο γνώρισε τεράστια επιτυχία ώστε ακολούθησαν άλλες έντεκα επανεκδόσεις μέχρι το 1576. Ενδιαφέρον παρουσιάζει και το εξώφυλλο της πρώτης έκδοσης όπου αναπαριστάται η εξαγωγή δοντιού και αποτελεί την πρώτη έντυπη απεικόνιση εξαγωγής.

1540.    Πίνακας του Hans Holbein του νεώτερου, ο οποίος αναπαριστά την επίδοση του νόμου που αφορά την συνένωση της Εταιρείας των Κουρέων με την Συντεχνία των Χειρουργών .Ο νόμος θεσπίσθηκε το 1540 από τον Ερρίκο τον 8^ο ο οποίος παραδίδει τον νόμο στον Thomas Vicary, χειρουργό της Αυλής ο οποίος διετέλεσε για πολλά χρόνια επικεφαλής της Συντεχνίας των Κουρέων-Χειρουργών.Ο Vicary από την θέση που κατείχε, είχε την άδεια να χρησιμοποιεί κάθε χρόνο τέσσερα πτώματα από καταδίκους που είχαν εκτελεσθεί, τα οποία χρησιμοποιούσε στα μαθήματα Ανατομικής που διεξήγαγε στο κτίριο της Συντεχνίας Κουρέων-Χειρουργών τα οποία απετέλεσαν και τα πρώτα συστηματικά οργανωμένα μαθήματα ανατομικής.

1543.  Ο  Andreas Vezalius, ο μεγαλύτερος ανατόμος της Αναγέννησης, εκτός των άλλων μελέτησε και τη διάπλαση των δοντιών. Το σύγγραμμά του De humani corporis fabrica το οποίο αποτελείται από επτά τόμους αποτελεί σταθμό στην ιστορία της ανατομίας και σε πολλά σημεία έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τις απόψεις του Γαληνού.

1514-1574

1563.   Ο   Bartholomaeus Eustachius εξέδωσε το πρώτο βιβλίο οδοντιατρικής  ανατομίας το οποίο στις εκατό σελίδες του περιελάμβανε  την ανατομική των δοντιών, του περιοδοντίου, την διάπλαση και ανατολή των δοντιών, την εμβρυολογία, φυσιολογία  καθώς επίσης την αιμάτωση και νεύρωσή τους.

1510-11574

  

1575.    Στη Γαλλία ο Ambrose Pare, στρατιωτικός χειρουργός χαρακτηριζόμενος ως ο πατέρας της χειρουργικής, εκδίδει βιβλίο που περιλαμβάνει πρακτικές γνώσεις που αφορούν την εξαγωγή των δοντιών, την θεραπεία της τερηδόνας, την αντιμετώπιση των καταγμάτων των γνάθων αλλά και την εμφύτευση δοντιών. Στην προσθετική κατασκευάζει οδοντοστοιχίες με τη χρήση χρυσού ή αργύρου.

1510-1590

Στοματοδιαστολέας

 

1683.  Ο Antony von Leeuwenhoek περιέγραψε με τη χρήση μικροσκοπίου την μικροβιακή χλωρίδα του στόματος.

1632-1723

1685. Εκδίδεται από τον Charles Allen το πρώτο βιβλίο Οδοντιατρικής στην Αγγλική με τίτλο: The Operator for  the teeth. Εκτός των άλλων περιγράφεται και μία μέθοδος εμφύτευσης δοντιών.