Εβραϊκή Οδοντιατρική

 

Ἐγω εἰμὶ κύριος ὁ Θεός σου, ὁ ἐξαγαγῶν σε ἐκ τῆς Αἰγύπτου. Αναντίρρητα η ιατρική του λαού του Ισραήλ ήταν βαθιά επηρεασμένη από τη θρησκεία του. Παύει να είναι εμπειρική όπως των υπόλοιπων πολιτισμών που έχουμε ήδη μελετήσει, είναι ξεκάθαρα θεουργική και μάλιστα μονοθεϊστική. Βέβαια δε λείπουν στοιχεία ορθολογικής ιατρικής ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την υγιεινή και την προφύλαξη, αλλά και πάλι μέσα από τις διόπτρες του μυστικισμού που επέβαλε η ισραηλίτικη θεουργική ιατρική. Κι αυτό γιατί πίστευαν ότι αποτελούσαν τον περιούσιο λαό του Κυρίου. Επομένως οι Ισραηλίτες αντιλαμβάνονταν τον λαό τους ως τον κύριο εκφραστή της θελήσεως του Θεού επί της γης και έπρεπε να παραμένουν αγνοί στην ψυχή και καθαροί στο σώμα. Έτσι εξηγείται γιατί έδιναν μεγάλη σημασία στην καθαριότητα. Οι ιερείς ασκούσαν την εποπτεία της τήρησης των υγειονομικών μέτρων ενάντια στις μολυσματικές ασθένειες, ενώ για τις αμιγώς ιατρικές πράξεις υπήρχαν επαγγελματίες ιατροί.

Ιδιαίτερα ιατρικά κείμενα και βιβλία δεν άφησε ο Λαός του Ισραήλ. Τα όποια στοιχεία ιατρικής αντλούνται από τα ιερά τους βιβλία δηλαδή τη Βίβλο και το Ταλμούδ το οποίο αποτελεί ένα είδος θρησκευτικού και πολιτικού κώδικα.

Δυστυχώς στη Βίβλο δεν εντοπίζεται κανένα απολύτως στοιχείο οδοντικής ιατρικής ή οδοντικής χειρουργικής. Παρά το γεγονός ότι στα βιβλία του Μωυσή περιλαμβάνονται πολλές και εξαιρετικά ενδιαφέρουσες επιταγές υγιεινής, δεν υπάρχει καμία η οποία να αναφέρεται άμεσα στα δόντια ή έστω στη στοματική κοιλότητα. Εκ των πραγμάτων θα πρέπει να υποθέσουμε ότι οι ισραηλίτες είχαν σε γενικές γραμμές υγιή δόντια και οι οδοντικές παθήσεις ήταν σε τόσο μικρό ποσοστό, ώστε δεν επιβάλλονταν την ανάγκη λήψης ιδιαίτερων υγειονομικών κανόνων. Η λέξη δόντι ή δόντια απαντάται στην Βίβλο περισσότερες από 50 φορές, όμως ελάχιστα από τα σχετικά χωρία παρουσιάζουν κάποιο οδοντιατρικό ενδιαφέρον.

Είναι γεγονός ότι οι Ισραηλίτες έδιναν μεγάλη σημασία στην ακεραιότητα του οδοντικού συστήματος κι αυτό είναι φανερό στο βιβλίο της Εξόδου και ειδικά από τον στίχο 24^οέως και τον 27^ο:

24 ὀφθαλμὸν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ, ὀδόντα ἀντὶ ὀδόντος, χεῖρα ἀντὶ χειρός, πόδα ἀντὶ ποδός,

[οφθαλμός αντί οφθαλμού, δόντι αντί δοντιού, χέρι αντί χεριού, πόδι αντί ποδιού,]

25 κατάκαυμα ἀντὶ κατακαύματος, τραῦμα ἀντὶ τραύματος, μώλωπα ἀντὶ μώλωπος.

[έγκαυμα αντί εγκαύματος, πληγή αντί πληγής, χτύπημα αντί χτυπήματος.]

26 ἐὰν δέ τις πατάξῃ τὸν ὀφθαλμὸν τοῦ οἰκέτου αὐτοῦ ἢ τὸν ὀφθαλμὸν τῆς θεραπαίνης αὐτοῦ, καὶ ἐκτυφλώσῃ, ἐλευθέρους ἐξαποστελεῖ αὐτοὺ ςἀντὶ τοῦ ὀφθαλμοῦ αὐτῶν.

[Αν ένας χτυπήσει το δούλο του ή τη δούλη του στο μάτι και του το καταστρέψει, υποχρεούται να αποδώσει στον παθόντα την ελευθερία του ως αποζημίωση για το μάτι του.]

27 ἐὰν δὲ τὸν ὀδόντα τοῦ οἰκέτου ἢ τὸν ὀδόντα τῆς θεραπαίνης αὐτοῦ ἐκκόψῃ, ἐλευθέρους ἐξαποστελεῖ αὐτοὺς ἀντὶ τοῦ ὀδόντος αὐτῶν.

[Αν ένας σπάσει το δόντι του δούλου του ή της δούλης του, υποχρεούται να αποδώσει στον παθόντα την ελευθερία του ως αποζημίωση για το δόντι του]

Αυτά τα νομοθετικά μέτρα αποδεικνύουν ότι μεταξύ των Ισραηλιτών, η απώλεια ενός δοντιού θεωρούνταν πολύ σοβαρή βλάβη, αφού απέδιδαν τόσο μεγάλη σημασία σε αυτήν ώστε να αναφέρεται στην ίδια κατηγορία με την απώλεια οφθαλμού, χεριού ή ποδιού. Εάν, δηλαδή, προκαλέσει κανείς σε έναν δούλο του απώλεια οφθαλμού ή διντιού, είχε την ίδια ακριβώς τιμωρία και στις δύο περιπτώσεις.

Η καλαισθησία και η λευκότητα των δοντιών αποτελούσαν αντικείμενο ιδιαίτερου θαυμασμού από τους Ισραηλίτες. Στο Ἆσμα Ἀσμάτων τοῦ Σολομῶντος (ΙV,2) διαβάζουμε:

ὀδόντες σου ὡς ἀγέλαι τῶν κεκαρμένων, αἳἀν έβησαν ἀπὸ τοῦ λουτροῦ, αἱ πᾶσαι διδυμεύουσαι, καὶ ἀτεκνοῦσα οὐκ ἔστινἐν αὐταῖς.

[Τα δόντια σου είναι λευκά όμοια με κοπάδια φρεσκοκουρεμένων προβάτων, τα οποία μόλις τώρα βγήκαν από το λουτρό (και είναι καθαρά και λευκά). Όλες (οι αρνάδες) έχουν δίδυμα, καμία στείρα δεν υπάρχει ανάμεσα σε αυτές.]

Σε επόμενο σημείο του άσματος (VΙ:6), ο Σολομών επαναλαμβάνει τους ίδιους στίχους εκφράζοντας το μέγεθος του θαυμασμού του για τα όμορφα δόντια της αγαπημένης του.

Επίσης σε διάφορα εδάφια της Βίβλου γίνεται αντιληπτό ότι η ακεραιότητα και η υγεία των δοντιών θεωρούνταν πρωταρχικά στοιχεία ισχύος και δύναμης. Στον Ψαλμό ΙΙΙ : 8, ο Δαυίδ αναφέρει :

Ἀνάστα, Κύριε, σῶσόν με, ὁ Θεός μου, ὅτι σὺ ἐπάταξας πάντας τοὺς ἐχθραίνοντάς μοι ματαίως, ὀδόντα ςἁμαρτωλῶν συνέτριψας.

[Σήκω επάνω, Κύριε, σώσε με από τους εχθρούς μου, συ ο Θεός μου. Διότι είμαι βέβαιος πλέον ότι έχεις συντρίψει όλους αυτούς, που με εχθρεύονται χωρίς λόγο και αιτία. Θεωρώ ως τετελεσμένο γεγονός, ότι συνέτριψες τα δόντια των αμαρτωλών]

Όμοια στον ΨαλμόLVII:7 αναφέρεται:ὁ Θεὸς συντρίψει τοὺς ὀδόντας αὐτῶν ἐν τῷ στόματι αὐτῶν, τὰς μύλας τῶν λεόντων συνέθλασεν ὁ Κύριος.

[ο Θεός θα συντρίψει τα δόντια τους μέσα στο στόμα τους, όπως συνέτριψε τους γομφίους των λιονταριών]

Η ενοχλητική αίσθηση που δημιουργείται στα δόντια από την επίδραση όξινων ουσιών εντοπίζεται σε αρκετά χωρία της Βίβλου. Για παράδειγμα στο Βιβλίον τῶν Παροιμιῶν τοῦ Σολομῶντος αναφέρεται ότι (Χ:26):ὥσπερ ὄμφαξ ὀδοῦσι βλαβερὸν καὶ καπνὸς ὄμμασιν, οὕτως παρανομία τοῖς χρωμένοις αὐτῇ.

[Όπως το άγουρο σταφύλι είναι βλαβερό για τα δόντια και ο καπνός για τα μάτια, έτσι είναι βλαβερή και η παρανομία, για όλους τους ανθρώπους οι οποίοι την διαπράττουν.]

Ο Ιεζεκιήλ αναφέρει (XVII:2):

υἱὲ ἀνθρώπου, τί ὑμῖν ἡ παραβολὴ αὕτη ἐντοῖς υἱοῖς ᾿Ισραὴλ λέγοντες· οἱ πατέρες ἔφαγον ὄμφακα καὶ οἱ ὀδόντες τῶν τέκνων ἐγομφίασαν;

[υιέ ανθρώπου, γιατί υπάρχει μεταξύ σας, μεταξύ των Ισραηλιτών, αυτή η παροιμία που λέγεται· “οι πατέρες έφαγαν τα άγουρα σταφύλια και τα δόντια των παιδιών μούδιασαν.]

Παρόμοια ο Ιερεμίας (ΧΧΧVIIΙ : 29) λέγει : ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις οὐ μὴ εἴπωσιν· οἱ πατέρες ἔφαγον ὄμφακα, καὶ οἱ ὀδόντες τῶν τέκνων ᾑμωδίασαν.

[Κατά τις ευτυχείς εκείνες ημέρας της επανόδου της ελευθερίας και της άνεσης, δεν θα πουν πλέον οι άνθρωποι την παροιμίαν· “οι πατέρες έφαγαν το άγουρο σταφύλι και μούδιασαν τα δόντια των τέκνων”.]

Όπως γίνεται αντιληπτό από τα εδάφια τα οποία παρουσιάσθηκαν δεν υπάρχει καμία απολύτως σύνδεση με κάποια οδοντική θεραπεία. Το ίδιο προκύπτει και από τη μελέτη του Ταλμούδ όπου γενικά η ιατρική αγνοείται. Το Ταλμούδ αποτελεί ένα ογκωδέστατο έργο, προϊόν του μεσαιωνικού Ιουδαϊσμού ως συνέχεια της ιουδαϊκής Βίβλου, είναι δε σιωπηλό σε ό,τι αφορά τη θεραπευτική και συνιστά μόνο μέτρα υγιεινής.

 

 Πηγή

Κουτρούμπας Δ. Πανεπιστημιακές Παραδόσεις Ακαδημαϊκού Έτους 2011 - 2012.