Μεσοποταμιακή Οδοντιατρική

Μεσοποταμιακή Οδοντιατρική

 

Οι μεγάλοι πολιτισμοί που άνθισαν στην περιοχή η οποία είναι σήμερα γνωστή πολιτικά ως Ιράκ και γεωγραφικά ως Μεσοποταμία, δηλαδή στη χώρα η οποία βρίσκεται ανάμεσα στους ποταμούς Τίγρη και Ευφράτη, αποτελούν τις πρώτες κοιτίδες γραπτών γνώσεων για την ιατρική.

 Η περιοχή της Μεσοποταμίας

Η ιατρική των Μεσοποταμίων ήταν βασικά εμπειρική, αστρολογική και θεουργική. Για παράδειγμα η σουμεριακή ιατρική βασίζονταν στη μελέτη της αστρολογίας: πίστευαν ότι από τη γέννηση του ανθρώπου τη μοίρα του κυβερνούσαν τα άστρα και ως εκ τούτου προσπάθησαν να εξακριβώσουν την ύπαρξη σχέσεων μεταξύ των κινήσεων των άστρων και των εποχών. Η ιατρική αστρολογία των Σουμερίων μετεβιβάσθηκε στους Ασσυρίους και φαίνεται ότι παρά τις πολιτικές και λοιπές πολιτιστικές μεταβολές η ιατρική διατήρησε ένα ομοιόμορφο χαρακτήρα.

Με την πάροδο τω χρόνων η ιατρική επικεντρώθηκε γύρω από τη θρησκεία, καθώς πολυάριθμοι θεοί και θεές έλεγχαν την υγεία και την ασθένεια. Επόμενο είναι ότι η νοσολογική θεωρία των λαών της Μεσοποταμίας ήταν θρησκευτική. Η αρρώστια ήταν τιμωρία της αμαρτίας, η οποία είχε ως αποτέλεσμα μια κατάσταση μιάσματος ή ακαθαρσίας. Και οι τέσσερεις έννοιες αρρώστια, αμαρτία, τιμωρία της αμαρτίας και μίασμα είχαν τόσο παραπλήσια σημασία που μπορούσαν να αποδοθούν με τον ίδιο όρο. Όταν ένας θνητός αμάρτανε – γεγονός το οποίο μπορεί να μην ήταν τίποτα άλλο παρά η παράβαση κάποιου από τα πολυάριθμα ταμπού που αφορούσαν την τροφή ή οτιδήποτε άλλο – οι θεοί απέσυραν την προστασία τους και τότε αυτός γινόταν λεία των αναρίθμητων δαιμόνων που προκαλούσαν τις αρρώστιες και των φαντασμάτων που κατάκλυζαν την Μεσοποταμία.

Εκ των πραγμάτων είναι εμφανές ότι η ιατρική των Ασσυρίων και των Βαβυλωνίων αποτελούσε προνόμιο των ιερέων που ήταν υπόλογοι στους θεούς. Αντιθέτως, υπήρχε και η κατηγορία των  χειρουργών, οι οποίοιήταν κοινοί θνητοί και υπόκειντο στον έλεγχο της πολιτείας για τις εγχειρίσεις που πραγματοποιούσανκαι πιστοποιείται  από τον κώδικα του Hammurabi(1948 – 1905 π.Χ.),ο οποίος υπήρξε ο πρώτος στην ιστορία της ιατρικής που καθόρισε την ιδέα των αστικών και ποινικών ευθυνών του ιατρικού επαγγέλματος. Αντίγραφο του κώδικα είναι χαραγμένο σε στήλη, η οποία σήμερα φυλάσσεται στο μουσείο του Λούβρου των Παρισίων. Μερικά νομοθετήματα καθορίζουν το ύψος αμοιβών, τις ποινές για τις περιπτώσεις ανικανότητας ή αμέλειας και ορισμένα σχετίζονται έμμεσα και με τα δόντια.

Ο κώδικας νόμων του Hammurabi σε στήλη από μελανό βασάλτη που φυλάσσεται στο MuséeduLouvre στο Παρίσι.

Για παράδειγμα ο Νόμος 215 ορίζει: Εάν ο ιατρός πραγματοποιήσει μείζονα χειρουργική επέμβαση ή θεραπεύσει πάσχοντα οφθαλμό, θα λαμβάνει δέκα αργυρά shekel. Εάν ο ασθενής είναι ελεύθερος πολίτης θα πληρώνει πέντε shekel. Εάν είναι δούλος τότε ο κύριος του θα πληρώνει γι’ αυτόν. Εάν όμως ο ασθενής χάσει τη ζωή του ή τον οφθαλμό του σε εγχείρηση, τότε θα ακρωτηριάζεται το χέρι του ιατρού.

Στη νομοθεσία Hammurabi υπάρχουν και ορισμένες ακόμα ενδιαφέρουσες αναφορές οι οποίες φανερώνουν την αξία στην οποία είχε ένα δόντι στις μεσοποτάμιες κοινωνικές αντιλήψεις.

Νόμος 196 Εάν κάποιος τραυματίσει το μάτι ενός ομοίου του, το δικό του μάτι πρέπει να καταστραφεί.

Νόμος 198 Εάν κάποιος τραυματίσει το μάτι ενός κατώτερου (φτωχού) έχει πρόστιμο ένα Maneh(ασήμι 505 γραμ.)

Νόμος 200 Εάν κάποιος βγάλει το δόντι ενός όμοιου το δικό του δόντι θα πρέπει να βγει.

Νόμος 201 Εάν κάποιος βγάλει το δόντι ενός κατώτερου έχει πρόστιμο το 1/3 Maneh.

Αν και το δόντι αξίζει μόνο το 1/3 ενός ματιού θεωρώντας την υψηλή αξία που έχει το μάτι, είναι ακόμα μια αρκετά σοβαρή αξιολόγηση. Προφανώς αυτοί οι νόμοι μας θυμίζουν έντονα τη ρήση της Παλαιάς Διαθήκης: Ὀφθαλμὸνἀντὶὀφθαλμοῦκαὶὀδόνταἀντὶὀδόντος. Ωστόσο ο κώδικας τουHammurabi παραμένει σιωπηλός σε ποινές οι οποίες σχετίζονται αμιγώς με οδοντικές χειρουργικές επεμβάσεις.   

Λαμβάνοντας υπόψη ότι ο άνθρωπος έχει μόνο δυο οφθαλμούς και οι οποίοι ήταν, όπως και σήμερα, απόλυτα αναγκαίοι για την επιβίωση του ατόμου οδηγούμαστε στο συμπέρασμα ότι τα δόντια, αν και 32, είχαν μια υψηλή σχετικά  αξία. Πράγματι τα δόντια (šinnu = shinnu στα Ακκαδικά, shinna και kika στα κλασικά και σύγχρονα Ασσυριακά) είχαν σημαντική θέση στον Ασσυροβαβυλωνιακό πολιτισμό. Για παράδειγμα ένα σπασμένο δόντι θα μπορούσε να απορρίψει κάποιον από το να γίνει Bārū, ένα υψηλότερο βαθμό ιερέων που περιελάμβανε μάντεις και ερμηνευτές των οιωνών.

Από αρχαιολογικά ευρήματα πινακίδων σφηνοειδούς γραφής, κυρίως στη βιβλιοθήκη του βασιλιά Σαρδανάπαλου στη Νινευή, αλλά και σε άλλες περιοχές όπως τις πόλεις Ασσούρ, Βαβυλώνα κ.α.εντοπίζονται ιατρικά κείμενα τα οποίασυνδέουν τα δόντια με τη διάγνωση και πρόγνωση της πορείας μιας ασθένειας. Για παράδειγμα μια συλλογή 40 ιατρικών πινακίδων με τον τίτλο «Όταν οι θαυματοποιοί πηγαίνουν στο σπίτι του ασθενούς»εμφανίζουν οδοντιατρικό ενδιαφέρον. Σύμφωνα με το έργο η διάγνωση της ασθένειας αλλά και η έκβασή της βασίζεται στα συμπτώματα. Έτσι εντοπίζεται ένα χωρίο αποτελούμενο από 16 διαφορετικές περιπτώσεις όπου καταγράφονται συμπτώματα μεταξύ χειλιών και γλώσσας κι αυτά αξιολογούνται μέσα από την αξιολόγηση της κατάστασης των δοντιών:

Εάν ένα από τα δόντια του, του πονάει και τρέχει σάλιο, […]

Εάν τα δόντια του είναι λευκά, θα γίνει καλά.

Εάν τα δόντια του είναι […], η νόσος τότε θα είναι […] μακρά διάρκεια.

Εάν τα δόντια του έχουν σκούρο χρώμα, η ασθένεια θα κρατήσει μεγάλο χρονικό διάστημα.

Εάν τα δόντια είναι συνωστισμένα τότε θα πεθάνει.

Εάν τα δόντια του αποπέσουν το σπίτι του θα καταρρεύσει.

Εάν τρίζει τα δόντια του η ασθένεια θα κρατήσει για μεγάλο χρονικό διάστημα. 

Εάν τρίζει τα δόντια του και χάσει τις αισθήσεις του, η ασθένεια θα κρατήσει για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Εάν τρίζει τα δόντια και είναι χαλαρά τα βλέφαρά του στα μάτια, τα βλέφαρα και […] θα πεθάνει.

Εάν τρίζει τα δόντια και τα χέρια και τα πόδια του έχουν μαύρες κηλίδες έχει το άγγιγμα του πνεύματος του θανάτου, θα πεθάνει.

Εάν τρίζει τα δόντια και τα χέρια και τα πόδια τρέμουν με το χέρι του θεού του φεγγαριού θα πεθάνει.

Εάν τρίζει τα δόντια του και το κεφάλι του πέφτει προς τα πίσω: το χέρι της θεάς Ištar.

Εάν τρίζει τα δόντια και το χέρι του πέφτει πίσω, το χέρι της θεάς Ištar.

Εάν τρίζει τα δόντια και το χέρι του είναι αναποδογυρισμένο, το χέρι της θεάς Ištar.

Εάν τρίζει τα δόντια και το σάλιο τρέχει από το στόμα θα πεθάνει, το χέρι της θεάς Ištar. [Ειδική] διάγνωση: επαφή.

Εάν τρίζει τα δόντια του συνέχεια και το πρόσωπό του είναι κρύο έχει αποκτήσει νόσο μέσα από το χέρι της θεάς Ištar.

Αν και τα παραπάνω συμπτώματα περιορίζονταν αποκλειστικά στη διάγνωση και την πρόγνωση, παρατηρούμε ότι τα δόντια αποτελούσαν ένα σημαντικό μέσο εκτίμησης της αιτίας και της πορείας μιας νόσου. Ιδιαίτερα δε τρίξιμο των δοντιών αποτελούσε ένα σοβαρό και επικίνδυνο παθογνωμικόστοιχείο για αυτό προτείνονταν και ειδικές μαγικές θεραπείες για την αντιμετώπιση του τριξίματος όπως η ακόλουθη:

[Αυτό είναι ένα] κείμενο [για τις περιπτώσεις] που ένα άτομο τρίζει τα δόντια του.

Τελετουργική κατεύθυνση: Κόκκινο αλάτι και άρκευθος συνδυάζονται και κονιορτοποιούνται. Εφαρμόζονται πάνω στα δόντια με σκοπό τον καθαρισμό.

Εάν το ίδιο [σύμπτωμα], (δηλαδή το τρίξιμο των δοντιών) υπάρχει, πάρτε ένα ανθρώπινο κρανίο και απλώστε ένα ύφασμα χρώματος μήλου γύρω από μια καρέκλα. Αυτό το κρανίο το βάζετε πάνω εκεί. Για τρεις μέρες τόσο το πρωί όσο και το βράδυ φέρτε μια θυσία και απαγγείλετε 7 φορές τον εξορκισμό που αναφέρατε προηγουμένως στο κρανίο. Το κρανίο θα πρέπει να φιληθεί 7 και 7 φορές από τον ασθενή πριν αναπαυθεί. Μετά θα γίνει καλά.

Εκτός από τον βρουξισμό των δοντιών ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η απόδοση του πονόδοντου και της οδοντικής τερηδόνας στο σκουλήκι που ροκανίζει τα δόντια. Ο περίφημος μύθος του σκουληκιού έχει ως εξής: 

Ο Θεός Anu [υπήρχε και]

[……]

Κατόπιν ο Anu [δημιούργησε τον ουρανό]

Ο Ουρανός δημιούργησε [τη Γη]

Η Γη δημιούργησε τα ποτάμια

Τα ποτάμια δημιούργησαν τα ρυάκια

Τα ρυάκια δημιούργησαν τα έλη

Τα έλη δημιούργησαν το σκουλήκι

Το σκουλήκι πήγε κλαίγοντας μπροστά από τον Shamash,

Τα δάκρυα του έπεσαν μπροστά από την Eά:

Τι θα μου δώσεις για φαγητό;

Τι θα μου δώσεις για να πιπιλίσω;

Θα σου δώσω τρία ώριμα σύκα

[και] ένα βερίκοκο

Μα τι θα μου κάνουν εμένα τα ώριμα σύκα

Και το βερίκοκο;

Σήκωσέ με επάνω και τοποθέτησε με ανάμεσα στα δόντια

Και στα ούλα κάνε με να εισχωρήσω

Το αίμα του δοντιού θα ρουφήξω

και από τα ούλα εγώ θα ροκανίσω τις ρίζες του

φτιάξε την καρφίτσα και πιάσε το πόδι του.

επειδή εσύ έχεις [δίκιο;] στο τέλος λέει αυτό:Ω σκουλήκι

Ας επιτρέψει η Eά να γίνει αυτό.

Στον διάσημο μύθο του σκουληκιού δεν είναι σαφές εάν η πίστη ότι το σκουλήκι προκαλεί οδοντική τερηδόνα έχει τις ρίζες της στην παρατήρηση ότι ένα τερηδονισμένο δόντι μοιάζει με κατεστραμμένο ξύλο ή προήλθε από την παρατήρηση της καταστροφής των φρούτων από σκουλήκια.

Ωστόσο διαδόθηκε και σε πολλούς άλλους πολιτισμούς όπως των Αιγυπτίων, των Ινδών και των Κινέζων. Εμφανίζεται στην Αιγυπτιακή λογοτεχνία στον πάπυρο Anastasi χρονολογούμενο μεταξύ περίπου του 1200 με 1100 π.Χ.Ενώ, στην Κινεζική ιατρική λογοτεχνία αναφέρεται ως ένα μικρό λευκό σκουλήκι με μαύρα σημάδια στην κεφαλή.

Η απόδοση του αιτίου του πονόδοντου στο σκουλήκι των δοντιών περνά και στη δυτική ιατρική παράδοση μέσω της λατινικής ιατρικής λογοτεχνίας. Αναφέρεται για παράδειγμα από τον ScriboniusLargus, ο οποίος στο έργο του DeComposistioneMedicamentorumπροτείνει τη χρήση αχνισμών (υποκαπνισμών) και την πλύση του στόματος με ζεστό νερό καθώς έτσι «ἀποπτύονται ἐνίοτε ἐκ τοῦ στόματος καὶ μικροὶ σκώληκες».Θεωρούνταν επιστημονικό γεγονός από ένα μεγάλο αριθμό διάσημων γιατρών και ιατρικών συγγραφέων των ρωμαϊκών χρόνων, όλη τη διάρκεια του Μεσαίωνα, μέχρι και τον 18 αιώνα στη δυτική Ευρώπη.

Επίσης, η ίδια αντίληψη είχε επηρεάσει και τη μη ιατρική λογοτεχνία καθώς στοιχεία για το σκουλήκι των δοντιών μπορούν να εντοπισθούνμέχρι και τον Σαίξπηρ. Ακόμα περισσότερο σύγχρονες αναφορές εντοπίζονται στο ΒΑ Ιράκσε περιοχές όπου ομιλούν τησύγχρονη Περσική γλώσσα Farsi και στην οποία η τερηδόνα των δοντιών αναφέρεται ως«το σκουλήκι έχει φάει το δόντι» ή «δόντι φαγωμένο από το σκουλήκι».

Για την αντιμετώπιση του συχνά χρησιμοποιούνταν διάφοροι εξορκισμοί όπως ο ακόλουθος:

Ω Shamash επειδή στο δόντι που με πονάει,

κάποιος δαίμονας στον οποίο

δεν έχω προσφέρει φαγητό και νερό είναι θυμωμένος. Όπως

μια σφραγισμένη πινακίδα σε παρακαλώ να μπορέσω να τον κλείσω

μέσα και να τον καλύψω όπως ένα σκουλήκι το οποίο δεν πονάει το δόντι,

έτσι και το δικό μου δόντι να μην με πονάει.

 

Ενώ, ένας άλλος εξορκισμός για το σκουλήκι του δοντιού αναφέρει:

Πάει καιρός ωστόσο θα τον πιάσουμπαπε. Η

πόρτα είναι το δέρμα το οστό είναι ο σύρτης.

Έχει περάσει το δέρμα και έχει σηκώσει το οστό,

έχει δαγκώσει το δέρμα, έχει σκάψει μέσα στο

οστό. Έχει φέρει το σάπισμα στο δόντι,

Έχει φέρει φωτιά [πόνο;] στο κόκκαλο. Ποιον

Να στείλω στον Μαρδοχαίο, τον μεγαλύτερο γιο της Εά

Ο οποίος να μπορέσει να φέρει ένα φάρμακο για την ανάρρωση;

Οφείλουμε να παρατηρήσουμε ότι αν και η ιατρική κινείται στο πλαίσιο της θρησκευτικής θεραπευτικής, η οδοντιατρική πράξηφαίνεται να πραγματοποιεί μια υπέρβασητης ακραίας υπερφυσικής προσέγγισης. Το γεγονός αυτό πιστοποιείται από την ύπαρξηενός σημαντικού αριθμού ιατρικών κειμένων τα οποία ασχολούνται με τη φροντίδα και τις παθήσεις του στόματος και των δοντιών. Το κύριο χαρακτηριστικό τους είναι οι ελάχιστες αναφορέςσε υπερβατικές οντότητες ή άλλα στοιχεία τα οποία να παραπέμπουν στη θεουργική ιατρική. Συγκεκριμένα έχουν ανακαλυφθεί πινακίδες σφηνοειδούς γραφής αναφερόμενες: στην κακοσμία, στον πονόδοντο, στα καταστραμμένα δόντια, στην απόπτωση των δοντιών ή τις κηλίδες (τις χρώσεις) των δοντιών.

 

Προβλήματα του στόματος που πιθανά αναφέρονται στην στοματίτιδα.

Αυτές οι καταστάσεις συνήθως περιγράφονταν ως εξής: «εάν το στόμα ενός ανθρώπου έχει πρόβλημα»ή «εάν ενοχλεί το στόμα έναν άνθρωπο». Μερικά παραδείγματα φαρμακευτικών συνταγών για την αντιμετώπιση στοματικών προβλημάτων είναι τα ακόλουθα:

Εάν το στόμα ενός ανθρώπου έχει πρόβλημα, τότε με μήλα, άμμι το μέγα και μουστάρδα θα πρέπει να καθαρίσει το στόμα του και να τα πιεί σε μπύρα Kurrunu, και θα αναρρώσει.   

Εάν το στόμα ενός ανθρώπου έχει πρόβλημα με ανεμώνη καλέντουλα θα καθαρίσει το στόμα του και σε μπύρα Kurrunu θα το πιεί και θα αναρρώσει.

 

 

 

Στοματική Υγιεινή

Η επόμενη φαρμακευτική συνταγή είναι σημαντικήκαθώς αποτελεί την πρώτη ιστορική καταγραφή καθαρισμού του στόματος και των δοντιών.

Εάν το στόμα ενός ανθρώπου έχει πρόβλημα θα ανακατέψειςήρα (Loliumrigidum) με νερό από την πηγή του ναού του Μαρδοχαίου, θα βάλεις αλάτι, στυπτηρία και ξύδι εκεί μέσα. Θα το αφήσεις έξω κάτω από τα άστρα και το πρωί θα τυλίξεις μια λινή λωρίδα γύρω από το δείκτη και χωρίς φαγητό θα καθαρίσεις το στόμα του και αυτός θα αναρρώσει.

Αποτελούσε δε την κοινότερη μέθοδο καθαρισμού μέχρι την εισαγωγή της σύγχρονης οδοντόβουρτσας από τους Κινέζους στα τέλη του 15^ου αιώνα.Η πρακτική παραμένει μέχρι και σήμερα ανάμεσα στους πρωτόγονους ανθρώπους.

 

Κακοσμία του Στόματος

Η κακοσμία αποτελούσε ένα πρόβλημα το οποίο απασχολούσεέντονα τους μεσοποτάμιους και διάφορες συνταγές προτείνονταν για την αντιμετώπιση της. Θεωρούσαν ότι δεν είχε την έδρα της μονό στο στόμα, αλλά, επίσης, στη μύτη, στα ούλα και στο στομάχι. Έτσι ως θεραπεία συστήνονταν ο καθαρισμός του στόματος και των ρουθουνιών, ενώ σε άλλες φαρμακοθεραπείες  προτείνεται τρίψιμο της ρίζας των δοντιών με φάρμακα:

Εάν η μύτη και το στόμα ενός ανθρώπου έχουν κακοσμία […] θα πρέπει να τυλίξετε ένα λινό ύφασμα να πάρετε σκόνη του φυτού Αρμυρήθρα […] σκόνη στυπτηρίας, Άμμι. Βρέξτε το λινό ύφασμα με λάδι, μάνα πράσινο, πέντε shekelαπό […] Θα τον βάλετε να το πιει και σε λάδι και μπύρα.Αυτός θα πιει […] θα μειώσετε θα ανακατέψετε σε λάδι θα τον βάλετε να πιεί και θα αναρρώσει.

Εάν το στόμα ενός αρρώστου έχει κακοσμία […] και το στομάχι του [...] και τα ούλα από χορτάρι […] Θα πρέπει να ανακατέψετε λάδι και μπύρα για να πιει και να αναρρώσει.

Εάν ενός ανθρώπου […] η καρδιά του φλέγεται, το σάλιο του βγαίνει, κακοσμία παρουσιάζεται […] ίσες ποσότητες Nigellaarvensis, ΆμμιΡόκα (Eruca)τρισουλφίδιο του αρσενικού, σκόνη αλουνίτη και να τα ανακατέψουνε. Αυτό θα πρέπει να το τρίψετε σαν πάστα πάνω στη ρίζα του δοντιού μέχρι να βγει αίμα. Μετά αυτά τα φάρμακα θα πρέπει να εφαρμοστούν στο δόντι και αυτός θα αναρρώσει.

Εάν η καρδιά ενός ανθρώπου καίγεται και έχει κακοσμία ¼ shekel κόμμι,Adropogon (;) σε λάδι και μπύρα alappani θα πρέπει να ανακατευθούν να σταλαχτούνστα ρουθούνια του. Θα πρέπει να τον κάνουμε να κάνει εμετό και μετά από αυτά να πιει μπύρα  mulutina και θα αναρρώσει.

 

Φάρμακα για στοματοπλύματα

[…] Margūşu(αρωματικό φυτό) το οποίο είναι ένα φάρμακο για τον καθαρισμό των δοντιών θα πρέπει να καθαρίζει με αυτό τα δόντια πριν να φάει κανείς.

[…] šam Şarbatu(ένας τύπος φυτού) με άμμι χρησιμοποιείται για τον καθαρισμό των δοντιών.        

Αφαίρεση οδοντικών εναποθέσεων και χρωστικών

Κομβικό σημείο στην ιστορία της οδοντιατρικής αποτελούν οι θεραπευτικές αγωγές για την αφαίρεση των εναποθέσεων από τα δόντια, τηλεύκανση των δυσχρωμικών δοντιών και την πρόληψη της άσχημης αναπνοής.

 

Εάν τα δόντια ενός ανθρώπου έχουν γίνει κίτρινα, το στόμα του …. Θα πρέπει να ανακατευθούν μαζί ακκαδικό αλάτι, ήρα(Lolium) και ρητίνη πεύκου. Με αυτά θα πρέπει με το χέρι να τρίβονται τα δόντια […]. Να καθαρίζεται το στόμα και τα ρουθούνια […]. Να πλένεται το στόμα με μέλι, λάδι και μπύρα Kurunnu[…]. Με ένα φτερό θα πρέπει να τον κάνουμε να κάνει εμετό και μετά να ανακατέψουμε τη ρητίνη και κουκιά μαζί να τον αφήσουμε να τα πιει σε λάδι και μπύρα Kurunnu, και μετά θα αναρρώσει.

Η χρήση των γυμνών δακτύλων για το καθάρισμα των δοντιών του στόματος και η αφαίρεση των χρωστικών από τα δόντια αποτελούντην αρχαιότερη γνωστή θεραπεία στην παγκόσμια αρχαία λογοτεχνία.

 

Μαλάξεις των ούλων

Εάν τα δόντια ενός ανθρώπου είναι ευκίνητα και σαπισμένα […] θα πρέπει να τρίψουμε […] πάνω στα δόντια μέχρι να βγει αίμα και αυτός θα αναρρώσει.

Εάν τα δόντια ενός ανθρώπου είναι χαλαρά και […] και άμμι με τα οποία θα πρέπει να τριφτούν […] και θα αναρρώσει.

Από τα ανωτέρω προκύπτει η χρήση μιας μεγάλης ποικιλίας φαρμάκων σε διάφορα οδοντιατρικά ζητήματα και η προσπάθεια αντιμετώπισης των οδοντικών προβλημάτων σε φυσιοκρατικά πλαίσια. Φαίνεται ότι αν και οι Ασσύριοι και οι Βαβυλώνιοι βάσιζαν τις ιατρικές θεωρίες τους σε μαγικούς συμβολισμούς, δεν έπαυαν να είναι οξείς παρατηρητές της φύσεως και με αυτόν τον τρόπο συνέβαλανστην πρόοδο της εμπειρικής ιατρικής και οδοντιατρικής.

Για παράδειγμα το φυτό υοσκύαμος χρησιμοποιούνταν σαν αναλγητικό για τον πονόδοντο σετερηδονισμένα δόντια. Κι αυτό όχι τυχαία καθώς ορισμένα συστατικά του εμφανίζουν θεραπευτικές ιδιότητες. Περιέχει για παράδειγμα διάφορα αλκαλοειδή όπως η υοσκυαμίνη, σκοπολαμίνη κ.ά. με ηρεμιστικές και αντισπασμωδικές δράσεις που βοηθούν τα μέγιστα στην αντιμετώπιση του οδοντικού άλγους. Το δε κάρδαμο εμφανίζεται να διαθέτει αντιβιοτικές και αντιπυρετικές ιδιότητες και χρησιμοποιείται ακόμα και σήμερα στη λαϊκή ιατρική κατά της ουλίτιδας.

Γενικά τα φάρμακα αυτά εφαρμόζονταν σε ένα τερηδονισμένο δόντι άμεσα ή με μαλλί. Ωστόσο, η ταυτότητα ορισμένων δεν είναι ακόμα γνωστή. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου εμφανίζονται βότανα ή ουσίες με ασυνήθιστα ονόματαδυσχεραίνοντας το έργο των μελετητών. Για παράδειγμα το λίπος αλόγου, το λίπος μαύρου σκύλουκαι το όπιο εμφανίζονται να έχουν παρόμοια σύμβολα στη σφηνοειδή γραφή. Άλλα είναι περισσότερο γνωστά όπως η «κόρη των αγρών» δηλαδή η κόκκινη παπαρούνα ή το αίμα του λιονταριού το οποίο είναι το αλμυρίκι. Τα περισσότερα από αυτά τα φάρμακα είναι αντισηπτικά που χρησιμοποιούσαν για τα δόντια όπως η στυπτηρία, το κόμμι, το ξίδι, το αλεύρι, ο μανδραγόρας, ο υοσκύαμος κ.α.

Είναι πλέον ξεκάθαρο ότι η μεσοποτάμια θεραπευτική των οδοντοστοματολογικών παθήσεων αποστασιοποιείται από τη δαιμονική ή θεουργική ιατρική. Κι αυτό γίνεται ακόμα πιο κατανοητό από τη μελέτη μιας πινακίδας σφηνοειδούς γραφής η οποία φυλάσσεται στο Βατικανό. Το συγκεκριμένοιατρικό κείμενοσφηνοειδούς γραφής αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον καθώς περιλαμβάνει 16 συνταγές, με κυριότερο στοιχείο ότι είναι εντελώς απαλλαγμένη από μαγικά ή θεουργικά στοιχεία. Οι συνταγές είναι διατεταγμένες σε τρείς στήλες με την πρώτη στήλη να περιέχει το φάρμακο, η δεύτερη την ένδειξη και η τρίτη την εφαρμογή.

Κλείνουμε με το γράμμα Κ 1102το οποίο προέρχεται από την βιβλιοθήκη της Νινευή και ανήκει στη νεοασσυριακή περίοδο, δηλαδή χρονολογείται περίπου στο 700 π.Χ. Πρόκειται για μια επιστολή,η οποία έχει προκαλέσει την εντονότερη διαμάχη στην ιστορία της οδοντιατρικής,γεγονός το οποίο καταδεικνύει και τα ιδιαίτερα προβλήματα μελέτης και ερμηνείας της αρχαίας ασσυριοβαβυλωνιακής οδοντιατρικής.

Σε ό,τι αφορά τη συγκεκριμένη πινακίδα τα προβλήματα εντείνονται, καθώς οι εισαγωγικές γραμμές έχουν απολεσθεί. Το σίγουρο είναι ότι πρόκειται για την απάντηση ενός μάλλον φημισμένου ιατρού στο βασιλιά αν και τα ονόματα και των δύο παραμένουν άγνωστα. Η απόκλιση ανάμεσα στην αρχική μετάφραση του A.T. Olmstead το 1923:

Θα πει την αλήθεια στον βασιλιά όπως αυτός διατάζει. Ο πόνος στο κεφάλι, στα πλευρά και στα πόδια του έχει προέλθει από τα δόντια τα οποία πρέπει να εξαχθούν.

Μέχρι την πλέον σύγχρονη η οποία διατυπώθηκε το 1970 από τον SimoParplota είναι μεγάλη:

Το κάψιμο μέσα στο κεφάλι· τα χέρια και τα πόδια καίγονται εξαιτίας των δοντιών του. Πρόκειται να βγουν τα δόντια, εξαιτίας αυτού νοιώθει το κάψιμο να μεταφέρεται μέσα στο εσωτερικό του. Τώρα είναι πάρα πολύ καλά. Οι θεοί να τον ευλογούν.

Όπως προκύπτει από την τελευταία μετάφραση, το κείμενο αναφέρεται με αρκετή σαφήνεια σε έναν στοργικό πατέρα - βασιλιά, ο οποίος αναζητά μια απάντηση από τον γιατρό της αυλής για την αρρώστια του παιδιού του. Ο ιατρός θεωρεί ότι ο πυρετός προκαλείται από την ανατολή των δοντιών. Το συγκεκριμένο κείμενο μπορεί να βρεθεί στην πινακίδα 40 του διαγνωστικού – προγνωστικού έργου που αναφέρθηκε προηγουμένως με τίτλο «Όταν ο θεραπευτής πηγαίνει στο σπίτι του αρρώστου».

Συμπερασματικά οφείλουμε να παρατηρήσουμε ότι η μεσοποτάμιαοδοντιατρικήαποτελεί το αρχαιότερο κεφάλαιο στην ιστορία της οδοντιατρικής και αντιλαμβανόμαστε ότι οι άνθρωποι τότε πλήττονταν από παρόμοιες νόσους με αυτές που επικρατούν και σήμερα. Η προσπάθεια να ελεγχθεί ο πόνος και η  κακουχία από τον πονόδοντο και τις άλλεςπαθήσεις του στόματος, ξεκίνησαν ήδη από τον καιρό τους. Εφάρμοζαν διάφορες θεραπείες και πειραματίζονταν με τα φάρμακα. Γνώριζαν τον αφόρητο πόνο που προκαλείται από φλεγμένοντα πολφό ή από οδοντικό απόστημα.Έδιναν έμφαση περισσότερο στην εμπειρική παρά στη μαγική θεραπεία. Ωστόσο οι μεσοποτάμιοι ήταν βαθιά θρησκευόμενος λαός κι έτσι ήταν σύνηθες για αυτούς να αναζητούν βοήθεια από τους θεούς παράλληλα με την ιατρική – οδοντιατρική αντιμετώπιση.

 

Πηγή

Κουτρουμπας Δ., Πανεπιστημιακές Παραδόσεις Ακαδημαϊκού Έτους 2011 - 2012.