Η Φιγούρα του «Κομπογιαννίτη» στη Ρώμη του 1872.

 

Η ξυλογραφία με τίτλο «Rome: Quak Doctor, 1872» (Ρώμη: Ο Κομπογιαννίτης Γιατρός, 1872) αποτελεί ένα εξαιρετικό τεκμήριο της κοινωνικής ιστορίας της ιατρικής και της καθημερινότητας του 19ου αιώνα. Το έργο αποτυπώνει έναν πλανόδιο ψευδογιατρό (charlatan) να προβαίνει σε εξαγωγή δοντιού σε δημόσια πλατεία  της Ρώμης. Η σκηνή αυτή προσφέρει πολύτιμα στοιχεία για τη μετάβαση από τη λαϊκή θεραπευτική στην επιστημονική ιατρική, καθώς και για τον ρόλο του θεάματος στην προ-νεωτερική υγεία.

Το 1872, η Ρώμη βρισκόταν σε μια κρίσιμη μεταβατική περίοδο, έχοντας ενσωματωθεί πρόσφατα στο ενοποιημένο Βασίλειο της Ιταλίας (1870) ως η νέα του πρωτεύουσα. Παρά τις προσπάθειες εκσυγχρονισμού και θεσμικής οργάνωσης του κράτους, οι λαϊκές μάζες παρέμεναν σε μεγάλο βαθμό αποκλεισμένες από την επίσημη, ακαδημαϊκή ιατρική φροντίδα λόγω οικονομικής αδυναμίας και έλλειψης υποδομών. Σε αυτό το περιβάλλον, οι πλανόδιοι θεραπευτές (γνωστοί στην ιταλική παράδοση ως ciarlatani) κάλυπταν ένα σημαντικό κενό. Οι φιγούρες αυτές δεν διέθεταν καμία επίσημη ιατρική εκπαίδευση, αλλά βασίζονταν στην εμπειρική γνώση, σε αυτοσχέδιες μεθόδους και, κυρίως, στη θεατρικότητα.

Η εξαγωγή των δοντιών σε δημόσιους χώρους ήταν μια κοινή πρακτική της εποχής, η οποία συνδύαζε τη χειρουργική επέμβαση με το δημόσιο θέαμα. Ο «κομπογιαννίτης» χρησιμοποιούσε συχνά μουσική, βοηθούς με κοστούμια ή δυνατές φωνές για να προσελκύσει το πλήθος, αλλά και για να καλύψει τις κραυγές πόνου του ασθενούς, καθώς η αναισθησία ήταν ανύπαρκτη, ειδικά για τις κατώτερες κοινωνικές τάξεις. Παράλληλα με τις χειρουργικές μικροεπεμβάσεις, οι θεραπευτές αυτοί πουλούσαν «θαυματουργά» ελιξίρια, αλοιφές και βότανα, υποσχόμενοι άμεση θεραπεία για κάθε είδους ασθένεια. Η επιτυχία τους βασιζόταν στην ψυχολογία του όχλου και στην ικανότητά τους να πείθουν ένα απαίδευτο κοινό μέσω της ρητορείας.

Το συγκεκριμένο έργο, το οποίο δημοσιεύτηκε αρχικά σε βρετανικά έντυπα της εποχής (όπως το περιοδικό The Graphic), ανήκει στο είδος της κοινωνικής σάτιρας και της εθνογραφικής καταγραφής. Οι Άγγλοι καλλιτέχνες και περιηγητές της βικτοριανής εποχής έτρεφαν μεγάλο ενδιαφέρον για την καθημερινή ζωή της νότιας Ευρώπης, την οποία συχνά αντιμετώπιζαν με έναν συνδυασμό γοητείας και πολιτισμικής ανωτερότητας, θεωρώντας τη γραφική αλλά οπισθοδρομική. Η τεχνική της ξυλογραφίας (wood engraving) επέτρεπε τη μαζική αναπαραγωγή και τη διάδοση αυτών των εικόνων στο ευρύ κοινό της δυτικής Ευρώπης. Σήμερα, το έργο αυτό φυλάσσεται σε σημαντικά ιστορικά αρχεία (όπως το The Granger Collection) και αποτελεί αντικείμενο μελέτης για την ιστορία της οδοντιατρικής και την εξέλιξη των επαγγελμάτων υγείας.

 

ΓΒ